Alles is weg op het platteland, behalve God

Victoria-gebak. Kwatta-blik met afbeelding van de Everly Brothers. Ringers kersenbonbons. Zoetigheid van Fortuin. Jodenkoeken. Metworsten en rollades, zoals ze smaakten in grootmoeders tijd....

Van onze verslaggever Wio Joustra

Thesinge telt 650 inwoners en is aangewezen als 'beschermenswaardig dorpsgezicht'. Nagenoeg alle inwoners laten tot en met bevrijdingsdag zien hoe levendig een klein dorp in de jaren vijftig was en hoe het zich in economisch, sociaal en cultureel opzicht staande hield. Tijdelijk keren zeventien neringen terug in het dorpje, waaronder twee bakkerijen, twee slagerijen, een manufacturenwinkel, een kruidenier, een petroleumventer, twee schoenmakers, een kapper en een kleermaker.

'Helaas maar voor een week', zegt Hans Weggemans (47), bestuurslid van de Vereniging van Dorpsbelangen. 'Anno 2000 is er nog slechts één winkel over voor consumptiegoederen: een SRV-wagen. De mensen winkelen in Groningen. In 1950 telde Thesinge zeventien neringen, 45 landarbeiders en dertig boeren. De neringen en landarbeiders zijn helemaal verdwenen. Van de boeren zijn er nog zo'n twintig over.'

En God? Is God al uit Thesinge verdwenen? Nog niet, nog lang niet waarschijnlijk. Weliswaar gaan er minder mensen ter kerke, maar van de 650 inwoners zijn er toch 400 lid van de christelijk gereformeerde kerk. De hervormde kerk telt nog maar een paar parochianen. Maar de beide kerken in het dorp gaan 'Samen op Weg' en hebben inmiddels gezamenlijk een dominee aangetrokken.

Maar behalve God is op het noordelijke platteland wel zo'n beetje alles verdwenen. Niet alleen de dorpswinkels moeten het in Friesland, Groningen en Drenthe afleggen tegen de verlokkingen van de grotere steden en regionale centra. De banken en postagentschappen zijn of worden opgedoekt. De Friese bibliobus - een rijdende bibliotheek - wordt voor sommige gemeenten ook al te duur. Thuiszorg sluit op de dorpen de consultatiebureaus. Voor een 'eigen' dokter of tandarts moet het dorp toch wel enkele duizenden inwoners tellen.

En tot overmaat van ramp dreigen nu ook de dorpscafés het loodje te leggen. Volgens Horeca Nederland verdient ruim de helft van de caféhouders op het platteland niet meer dan het minimumloon. De prijzen moeten laag gehouden worden om de concurrentie aan te kunnen met gesubsidieerde dorpshuizen, sportkantines en jeugdhonken.

Het verlies aan voorzieningen op de dorpen is dramatisch en lijkt op het eerste gezicht een ernstige aantasting van de leefbaarheid van het platteland . Zo wordt het echter lang niet door iedereen ervaren. Het is een onomkeerbaar proces en het platteland is veel veerkrachtiger dan beleidsmakers vaak bevroeden. Zegt in Geert Maks Hoe God Verdween Uit Jorwerd oud-kruidenier Sikke Kooistra niet: 'Toen er geen auto was moest alles in het dorp gebeuren. Nu gaat het jongvolk zelfs in Groningen uit dansen.'

'Verlies van het café mag de ontwikkeling van het dorp niet op slot zetten', zegt Tom Vellinga van de Stichting Samenwerking van Dorpshuizen in Friesland. 'In Friesland komt er meestal wel iets voor in de plaats. Of de dorpen kopen het café op om het zelf te exploiteren, of er komen dorpshuizen voor in de plaats. Die bieden meer faciliteiten dan cafés .'

Ook Weggemans treurt geenszins om de teloorgang van het volledige winkelbestand van Thesinge in een halve eeuw. 'Zo belangrijk zijn winkels niet. Je kunt er toch niet meer van leven. En straks winkelt iedereen via internet, ook op het dorp. Het wordt als een te grote factor gezien door beleidsambtenaren.

'De chemie tussen import en autochtonen op een dorp is veel belangrijker. Te vaak wil de import alleen maar de geneugten als rust en ruimte. Mensen moeten bereid zijn in sociaal opzicht in een dorp te investeren. Anders gaat het dorp er op den duur aan', zegt Weggemans

Het platteland is volgens Weggemans springlevend. Thesinge is in staat 450 mensen op de been te brengen voor de jaren-vijftigmanifestatie van volgende week. En die bouwen met z'n allen het hele dorp om. De saamhorigheid en solidariteit van de jaren vijftig is er in de meeste dorpen nog steeds. Thesinge telde in 1950 twintig verenigingen. Nu resten nog zeventien, waaronder drie toneelverenigingen. De school kan door te fuseren nog net functioneren.

Onderzoeken in België (de Westhoek) en Drenthe tonen een toenemende verscheidenheid tussen dorpen aan. Voorzieningenniveau, vergrijzing, leegstand, werkgelegenheid en sociale samenhang verschillen van dorp tot dorp. Mensen laten hun vestigingskeuze nu eerder afhangen van kwaliteitskenmerken als rust, ruimte en veligheid dan door 'standplaatskenmerken' als de aanwezigheid van scholen, winkels en sport.

Vellinga: 'Het dorp wordt als sociale en geografische eenheid steeds minder belangrijk. De inwoners zijn voor werk, voorzieningen, vrijetijdsbesteding en familie- en vriendenkring steeds meer op de regio gericht. Dit betekent dat bestuurlijk zaken moeten veranderen. De gedachte dat er per gemeente bepaalde voorzieningen nodig zijn, moet worden verlaten. Dit vraagt om bestuurlijke vernieuwing in de plattelandsprovincies.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden