Alleenstaanden willen ook een eigen woning

Het aantal alleenstaanden in Nederland stijgt, en ook zij willen een eigen woning. Voorzichtig ontdekken marktpartijen interessante nichemarkten.

Het Begijnhof in Amsterdam Beeld ANP

Klein maar fijn. Zo omschrijft Philippe van Daalen (28) zijn huisje van 28 vierkante meter. Het ligt op de zesde verdieping van het voormalige GAK-kantoor aan het Bos en Lommerplantsoen. Aan de achterkant van het gebouw loopt de A10; hier aan de voorkant heeft Philippe een prachtig uitzicht over Amsterdam. Een keuken, een nette badkamer met douche en een woon- en slaapkamer ineen. Om de eettafel staan twee stoelen. Van Daalen: 'Vanavond krijg ik mijn ouders op bezoek. Ik denk dat ik bij de Blokker nog even een extra stoel koop.' Compact, centraal gelegen, met privacy én Whatsapp- en Facebookgroepen met de buren: De Studio van projectontwikkelaar AM wordt geroemd als dé woonvorm voor jonge alleenwoners. Belangrijkste pre: de betaalbaarheid. Met nog geen 100.000 euro valt Philippes huis precies binnen het budget van de gemiddelde single van zijn leeftijd. Het aantal alleenstaanden stijgt al jaren in Nederland, maar een eigen woning ligt voor de meesten buiten bereik. Dat is vooral zichtbaar in singlesstad Amsterdam. 53 procent van de huishoudens bestaat daar uit één persoon. In opdracht van de Volkskrant becijferde Calcasa, gespecialiseerd in waardering van onroerend goed, dat jonge singles met de huidige hypotheekregels in Amsterdam slechts voor 3 procent van het huidige koopaanbod in aanmerking komen. Ook oudere alleenstaanden hebben het moeilijk op de koopmarkt al hebben zij ook minder behoefte om te verhuizen. Met huren zijn de alleenwonenden niet beter af. De gemiddelde wachttijd voor sociale huurwoningen, met een maximale huur van 699,48 euro, is voor starters ruim acht jaar. Wie zich op de middelbare school al inschrijft, kan met geluk na zijn afstuderen in een flatje in Zuidoost terecht. Wie meer verdient dan de sociale huurgrens 34.678 euro betaalt op de particuliere huurmarkt al snel 1000 euro per maand. Verhuurders stellen bovendien inkomenseisen tot wel vijf keer de huurprijs. Pech voor wie net in een dure scheiding zit.

Geen paradijs

Natuurlijk, ook voor stellen en gezinnen is de Nederlandse woningmarkt geen paradijs. Maar voor eenpersoonshuishoudens gelden de problemen in het kwadraat. 'De Nederlandse woningmarkt is niet vraaggericht en houdt te weinig rekening met demografische ontwikkelingen', zegt Bob Maas van de Vereniging Eigen Huis. 'Gemeenten, woningcorporaties en projectontwikkelaars bepalen wat er wordt gebouwd. En die kiezen nog steeds vooral voor de traditionele eengezinswoning. Ze zoeken naar de maximale marge: goedkope materialen, goedkoop bouwen op een zo klein mogelijke kavel. Het zijn commerciële partijen, je kunt het ze nauwelijks kwalijk nemen. Het verkoopt toch wel. Maar daardoor moeten singles genoegen nemen met second best.' Dus blijven mensen in hun studentenwoning zitten. In een te groot huis voor hun leeftijd. Of, tegen hun zin, onder één dak met hun partner, met wie ze in scheiding liggen. 'De man op zolder': in de crisis werd hij een begrip. Als alleenstaanden toch een eigen woning bemachtigen, betalen zij relatief veel meer dan tweeverdieners. In Amsterdam is 13 procent van de singles meer dan 35procent van zijn inkomen aan hypotheeklasten kwijt. Nou hebben deze mensen geen kinderen, en dat scheelt in de kosten. Onder alleenstaande ouders is het probleem nog groter: van hen is een op de vijf meer dan 35 procent kwijt aan hypotheek. Ter vergelijking: van de stellen betaalt slechts 6 (zonder kinderen) respectievelijk 9 (met) procent zo'n hoog maandelijks bedrag. En toch blijven singles naar de dure hoofdstad komen om nooit meer weg te gaan. Wat zoeken zij daar? Werk. Een partner. Maar ook: een fijne woonomgeving. 'Voor singles is de stad hun woning', zegt Han Michel, adviseur woning- en stedenbouw. 'Het café om de hoek, rennen in het park, nog even om kwart voor tien 's avonds inkopen doen. Hoe geliefder de buurt, des te leuker het leven. Als compromis nemen ze genoegen met een klein huisje zonder balkon.'

Wonen in singlesstad Amsterdam Beeld .

Geschiedenis

Zo gaat het al eeuwen. De vele hofjes, zoals het veertiende-eeuwse Begijnhof, herinneren daaraan. Een beschutte omgeving met veel burencontact: geen wonder dat deze woonvorm nu weer en vogue is onder architecten en stedenbouwkundigen. Het is een schilderachtig symbool van de participatiemaatschappij. Een golf van ongehuwden overspoelde de stad in de 19de eeuw tijdens de Industriële Revolutie. Dat leidde rond de eeuwwisseling tot verkrotting en woningnood. De volkshuisvesting richtte zich ook toen al vooral op gezinnen. Enkele honderden 'loslopende' mannen konden in het Amsterdams Tehuis voor Arbeiders in de Marnixstraat terecht. Voor alleenstaande mannen én vrouwen van stand verrees in 1927 het Nieuwe Huis, met 188 appartementen, een gemeenschappelijke leeszaal, postkantoor, restaurant en 35 man personeel. Maar verreweg de meesten waren aangewezen op een hospita of een pension. Ook tijdens de wederopbouw werd er vooral voor gezinnen gebouwd. In de jaren zestig veranderden de traditionele opvattingen over het gezin en kwamen de eerste protesten. In het lijfblad van de Nederlandse Vrijgezellen Bond uitten ongehuwden hun grieven. 'Mijn woonruimte is veel te klein (18 m2), met butagas waarmee kamer met 3 buitenmuren niet te verwarmen is. (...) Ik lijd aan ontsteking van de schildklier en maagaandoening. Mijn arts heeft gezegd: 'Als u getrouwd was kwam u wel in aanmerking voor een urgentieverklaring. Voor een vrijgezel kunnen wij niets doen.' Pas in 1974 werden de gebeden van deze 34-jarige vrouwelijke kantoorbediende verhoord. Alleenstaanden vanaf 18 jaar kregen recht op zelfstandige woonruimte. Met rijkssubsidie werden door heel Nederland tienduizenden HAT-eenheden gebouwd, soms wel van 75 vierkante meter. Achteraf bezien misschien te groot, zegt Han Michel, die eerder directeur van woningcorporatie De Key was. 'Nu zou je voor kleinere eenheden en meer rendement gaan.' HAT-woningen mikten vooral op studenten en bejaarden. Inmiddels is de groep alleenwonenden van samenstelling veranderd. 'Het is een leefwijze waar mensen in elke leeftijdsfase voor kiezen.' Op de faculteit bouwkunde van de TU Delft liet Michel studenten onderzoek doen naar de ideale woonvorm voor Amsterdamse 'city-solo's'. De meesten van hen, ontdekten de studenten, wonen in huizen die voor anderen zijn ontworpen. Met een gangetje, een tochtportaal, een scheiding tussen de kamers. 'Terwijl: als je alleen binnenkomt, zit je op niemands tocht', zegt Michel. 'Een grote keuken is niet zo belangrijk als je vaak buiten de deur eet. Voor veel alleenstaanden is een loft ideaal. Ouderen met hang naar collectiviteit zullen voor een hofje kiezen. Gescheiden ouders hebben weer hun eigen wensen. De stad is een collectie van nichemarkten. Heel slim dat AM (ontwikkelaar van De Studio, red.) dat ziet. Vroeger bouwden ze huizen van drie ton voor een kleine middle of the road markt. Voor appartementen van een ton is de markt veel groter.' Naarmate het aantal alleenstaanden toeneemt, zullen er meer van dit soort initiatieven komen, voorspelt Michel. Dat vereist ontwikkelaars met een fijne neus. Kleine partijen, die een serie van 24 woningen bouwen in plaats van 400. 'De gemeente kan dat stimuleren door kleine kavels uit te geven.' Dat gebeurt ook, zeggen ze bij het Amsterdams ontwikkelingsbedrijf hoewel ze juist het meest verwachten van seriematige hoogbouw. In de hoofdstad wordt meer gebouwd dan ooit, benadrukken ze: het afgelopen jaar is de ambitie van 5.000 nieuwe woningen zelfs overstegen. De stad zet in op betere doorstroming en meer huurwoningen voor het middensegment 700 tot 900 euro en stimuleert woningdelen. Maar inspelen op overige specifieke woonwensen, daar bemoeit de gemeente zich niet mee, dat moet van ontwikkelaars komen. Die worden langzaam wakker. Ook de tweede lichting appartementen van De Studio vliegt weg. In Amsterdam Oost verrijst Villa Mokum, voor single twintigers. Aan de oever van het IJ in Amsterdam Noord kun je straks met een vriend(in) een woning delen à la Friends. Dit soort initiatieven blijven nog vooral beperkt tot de hoofdstad. En het is moeilijk te zeggen of de marktpartijen ook na de crisis zullen blijven strijden om de gunst van de consument. De echte verandering, zegt Bob Maas van Eigen Huis, vereist een heuse cultuuromslag: van aanbod- naar vraaggericht bouwen. Daarbij is ook een rol weggelegd voor singles zelf. 'Een kwestie van doorzetten en de aandacht afdwingen.' Dat zal niet makkelijk zijn, benadrukt hij. 'Je vecht tegen een bouwtraditie waarin dit soort zaken absoluut niet aan de orde waren. Er gaan tientallen jaren overheen voordat je daar beweging in brengt.


Wat zou er in het programma van een partij voor alleenstaanden moeten staan? En wie vormen het electoraat? Als lijsttrekker van de Single Issue Partij blogt Maartje Duin elke donderdag op www.volkskrant.nl/singles. Reageren kan daar, of op facebook.com/ singleissuepartij of Twitter: @maartjeduin.

Joke Fakkeldij (63) Veiligheid en burenhulp

Venetiae-hofje
Jordaan

'Als kind droomde ik al van wonen in een hofje. De rust, de charme, de veiligheid. En tegelijk heb je genoeg vrijheid. De netto woonruimte is zo'n 38 vierkante meter. Dat is alleen vervelend als je je verjaardag viert. In oktober kwamen er zes kleinkinderen en vijf volwassenen op bezoek. Goddank was het mooi weer en konden we de tuin in.

'Ik betaal 506 euro per maand - er zit een monumententoeslag op. Een bestuur van vrijwillige regenten kijkt of je genoeg verdient en of je in het hofje past. Er wonen hier 31 vrouwen, de meeste gescheiden 50-plussers. Uiterst zelfredzame types.

'Het is leven en laten leven. Maar als het nodig is, is er hulp. Mijn buurvrouw van 88 is slecht ter been. Als ik niks hoor aan de andere kant van de muur, ga ik kijken of alles wel in orde is. En toen ik dit voorjaar een anafylactische shock kreeg, kwam er een buurvrouw bij me zitten. Een ander ging naar de apotheek. Als we allemaal wat ouder zijn, zou het ideaal zijn om collectief zorg in te kopen. Iemand die injecties geeft en met steunkousen helpt. Of een jonge bewoner die helpt koken of schoonmaken. Ik wil ook een belsysteem opzetten. Dat je checkt of iedereen wakker is geworden.'

Beeld Io Cooman

Suzanne Gisbertz (40) Ruimte, uitzicht en comfort

Heeft loft in aanbouw in de Houthavens

'Het is een soort New Yorkse bachelorette pad. Een loft met veel glas, een dakterras en ver uitzicht over het water. Ik zie me daar al zitten bij de open haard met een glas wijn en mijn laptop. Als chirurg maak ik werkweken van 80-100 uur. Dan is het belangrijk om thuis een fijne plek te hebben waar je kunt uitrusten.

'Ik heb een hypotheek van 625.000 euro. Vier ton voor het casco van 150 vierkante meter en 2,5 ton voor de afwerking. Maar er is ook een stel met een kleinere woning, die zijn voor 220.000 euro klaar. Samen met de architecten van De Hoofden heb ik een moodboard gemaakt aan de hand van mijn perfecte dag thuis. Best heftig om alle beslissingen alleen te nemen: het lichtplan, de vloerverwarming, waar komt je afvoer... Maar uiteindelijk ben ik heel tevreden.

'Je moet wel geduld hebben voor zelfbouw. Twee jaar geleden nam ik een reservering op de grond, de oplevering is begin 2016. Ik hoop bijna dat dat huis eerder af is dan dat ik een nieuwe liefde ontmoet, want het lijkt me zo leuk om er alleen te wonen. Misschien wil ik uiteindelijk wel weer samenwonen, hoor. En een babykamer is ook makkelijk gemaakt. Maar het huis blijft op mijn naam staan.'

Beeld Io Cooman

Donald Balte (54) Betaalbaarheid en kindvriendelijkheid

Parents House
IJburg

'Het Parents House is een initiatief van de protestantse kerk om mensen in een rottige scheidingssituatie op te vangen. Ik mag hier maximaal een jaar zitten. Die tijd gebruik ik om een baan en een huis te zoeken. Dat valt niet mee, want voor de meeste woningen concurreer je ook met stellen.

'Mijn vrouw verdiende de kost, ik was huisman. Van mijn uitkering kan ik geen koophuis en ook geen huurwoning in de vrije sector betalen. Mijn woonduur voor sociale huur raakte ik kwijt toen ik ging samenwonen, dus nu begin ik weer onderaan als starter. Gelukkig kom ik als 50-plusser ook in aanmerking voor seniorenwoningen. Aan twee kamers heb ik genoeg, en mijn kinderen kunnen ook met een kleine ruimte overweg.

'Ik betaal 615 euro per maand, inclusief water, gas, licht, tv, internet. De keuken, woon- en badkamer deel ik met twee gescheiden moeders. Als al onze kinderen er zijn, is het dringen in de keuken. Maar ik raad iedere gescheiden ouder deze woonvorm aan. Een soort commune is ideaal, met privacy en een gemeenschappelijke speelruimte voor de kinderen. Als een van de volwassenen op ze let, heeft een ander weer wat ruimte.'

Beeld Io Cooman

Carmen Felix (28) Privacy en betaalbaarheid

Woont tijdelijk
in de Heijmans One, Zeeburg

'De romantiek van een mottige en gehorige verdieping heb ik nooit begrepen. Ik woon in een sociale huurwoning in Bos en Lommer. Ik deel keuken en badkamer met een huisgenoot, een huiskamer hebben we niet. Maar voor een eigen huis moet je in Amsterdam óf je grote liefde tegen het lijf lopen, óf heel veel verdienen.

'Ik ben nu voor drie maanden proefbewoner en ambassadeur van dit nieuwe concept: de Heijmans One. Een verplaatsbare woning op braakliggend terrein. Ik hoop dat het op de markt komt, want zij mikken precies op dat middensegment net boven de sociale huurgrens. 800 euro per maand heb ik wel over voor een eigen huisje.

'Je eigen afwastroep kunnen laten staan, niet hoeven wachten tot iemand klaar is met douchen: daar zie ik naar uit. Ik wil me thuis kunnen terugtrekken op de bank, of met de laptop in bed. Dat het een eindje fietsen is, vind ik niet erg. Al mis ik wel een supermarkt in de buurt. Of mijn vrienden hier langskomen? Anders zijn het geen echte vrienden, toch?'

Beeld Io Cooman

Philippe van Daalen (28) Waardevastheid en privacy

De Studio in het voormalige GAK-kantoor, Bos & Lommer

'Het was een strategische keuze. Ik woonde in 't Gooi toen ik mijn relatie verbrak. Wonen daar is onbetaalbaar, en toen kwam dit op mijn pad. Het is 28 vierkante meter en kostte iets minder dan een ton. Mijn hypotheeklasten zijn netto 300 euro. Ik heb de rente voor drie jaar vastgezet. Ik zie mezelf hier niet samenwonen en kinderen krijgen, en dat is uiteindelijk toch het plan. Dan is het fijn te weten dat de Amsterdamse woningmarkt stabiel is.

'Ik maak lange werkdagen en 's avonds trek ik er vaak met de auto op uit naar vrienden. Ik vind het belangrijk dat mijn huisje gezellig is, maar veel geld heb ik er niet aan uitgegeven. Wat ik mis, is een tweede kamer. Als je hier biefstuk hebt gebakken, lig je 's avonds in de gebakken lucht.

'Het gebouw is goed beveiligd en je hebt veel privacy. Beneden komen binnenkort een koffiebar en een ruimte met flexplekken. Met dat community-gevoel heb ik niet zoveel. Op dit moment zijn alleen de fietsenstalling en wasruimte gemeenschappelijk. Een fiets heb ik niet en de wasruimte gebruik ik nauwelijks, want je kunt je eigen wasmiddel niet kiezen. Als ik de was bij mijn ouders doe, ruikt het naar Robijn.'

Beeld Io Cooman
Beeld Io Cooman

Wat zou er in het programma van een partij voor alleenstaanden moeten staan? En wie vormen het electoraat? Als lijsttrekker van de Single Issue Partij blogt Maartje Duin elke donderdag op www.volkskrant.nl/singles. Reageren kan daar, of op facebook.com/ singleissuepartij of Twitter: @maartjeduin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden