Interview Evangelia Demerouti

‘Alleen drastische maatregelen brengen vrouwen hogerop’

‘Met meer vrouwelijke rolmodellen houden we talent binnenboord.’ Beeld Linelle Deunk

Ambitieuze mannen moeten maar even geduld hebben, vindt hoogleraar Evangelia Demerouti (49) van de TU Eindhoven. Samen met rector Frank Baaijens is ze het brein achter de keuze voorlopig alleen vrouwen aan te stellen voor wetenschappelijke functies. Want verandering vraagt om drastische maatregelen. 

De in Griekenland geboren en opgeleide Evangelia Demerouti is een schoolvoorbeeld van de weerbarstige praktijk die vrouwen binnen de universiteit en tal van andere instellingen en bedrijven in een achterstandspositie houdt. Want het ligt óók aan vrouwen zelf. Tien jaar geleden viel haar oog op een aanlokkelijke vacature. De Technische Universiteit Eindhoven zocht een arbeids- en organisatiepsycholoog voor de faculteit Bedrijfskunde. Demerouti las de eisen in de advertentie, raakte ontmoedigd en besloot niet te solliciteren. ‘Aan twee van de vijf functie-eisen voldeed ik niet: ik was geen hoogleraar en had dus ook geen ervaring in die positie.’ Een typisch vrouwelijke reactie. ‘Een man redeneert andersom: ik voldoe aan drie van de vijf eisen, dus ben geschikt: ik solliciteer!’

Het was een mannelijke wetenschapper die haar polste voor de baan en wegplukte van de Universiteit Utrecht, waar ze universitair hoofddocent was met een indrukwekkende lijst publicaties en een internationale reputatie in haar vakgebied. Talentvolle vrouwen moeten dus over de streep worden getrokken en dat is wat de TU Eindhoven vanaf juli gaat doen. Want de TU bungelt al jaren onder aan het lijstje Nederlandse universiteiten, met 15 procent vrouwelijke hoogleraren. Ook internationaal slaat ze een modderfiguur onder technische studies. Voor de 150 vacatures die de komende anderhalf jaar worden verwacht, zullen alleen vrouwelijke sollicitanten worden uitgenodigd. Lukt het niet binnen zes maanden een geschikte kandidaat te vinden, dan wordt de vacature ook opengesteld voor mannen.

Waarom moet het zo radicaal?

‘Omdat andere maatregelen niet blijken te werken. Ik heb op onze universiteit onderzocht hoe het kan dat er zo weinig vrouwen worden benoemd als universitair docent, universitair hoofddocent en hoogleraar, terwijl onze kweekvijver van promovendi voor 30 procent uit vrouwen bestaat. Vrouwen doen niet onder voor mannen in excellentie, productiviteit en bevlogenheid. Wel blijken ze minder te netwerken. Dat is ook moeilijker als je tot een kleine minderheid behoort. In mijn onderzoeken komt ook naar boven dat vooroordelen ervoor zorgen dat bij benoemingen de keuze vaak op een man valt. Met trainingen en divers samengestelde sollicitatiecommissies hebben we geprobeerd daar iets aan te doen. Dat kan helpen, maar op de TU heeft het nog geen effect gehad. Ook streefcijfers en quota brachten geen verandering. 

‘Als chief diversity officer bespreek ik twee keer per jaar de cijfers met de diversiteitscommissie en het college van bestuur. We kwamen tot de conclusie dat het niet opschiet. Daarop vroeg rector magnificus Frank Baaijens: ‘Welke radicale maatregel is nodig?’ Ik vertelde over organisaties waar met drastische maatregelen meer vrouwen op hoge posities zijn benoemd, zoals bij de Nederlandse politie. Zo kwamen we op dit idee. Let wel: het gaat om meer dan vrouwen aannemen als universitair docent, universitair hoofddocent en hoogleraar. Ze krijgen ook een ton onderzoeksgeld en een mentorprogramma. Dit is mogelijk dankzij extra middelen van het kabinet voor technische universiteiten.’

Heeft u Sylvia Witteman gelezen: ‘Kijk, daar heb je weer zo’n rotgebouw, ontworpen door zo’n excuustruus van de TU.’

Fel: ‘De kans is groot dat de vrouwen die wij gaan binnenhalen twee keer zo goed zijn als mannen, omdat zij vaak extra hun best hebben moeten doen om zo ver te komen. We selecteren puur op kwaliteit en die is er genoeg. Dat is juist het punt. Het gaat erom dat mannen nu eenmaal meer kansen krijgen dan vrouwen. Dat is oneerlijk en daarom gaan we dat enigszins rechttrekken. Opvallend is dat onderzoek laat zien dat jongens en meisjes in technische studies in het eerste jaar even ambitieus beginnen. In het derde jaar is de ambitie van meisjes flink gedaald. Zij zien vooral mannelijke docenten in de collegezaal en krijgen zo het idee dat de wereld van techniek niet voor hen bedoeld is. Met meer vrouwelijke rolmodellen houden we talent binnenboord.’

Loopt de TU niet het risico dat veelbelovende mannen hun biezen pakken?

‘Ambitieuze mannen moeten nu maar even geduld hebben. Als ze echt iets willen bereiken, kunnen ze wel anderhalf jaar wachten. De kwaliteit van hun cv zal intussen alleen maar zijn toegenomen. En anders kunnen ze solliciteren bij een andere universiteit.’

Hoe werkt die hardnekkige voorkeur van mannen voor seksegenoten op hoge posities precies?

‘Het vooroordeel is dat mannen ambitieuzer zijn dan vrouwen, wat aantoonbaar onjuist is. Iedereen die dit beweert, ook politici, mag van mij krachtig worden tegengesproken. De mens is van nature geneigd economisch te handelen; zo moet de keuze voor een nieuwe collega niet te veel tijd en moeite kosten. Daardoor wordt het al gauw iemand die vertrouwd voelt. Dus kiest de witte man aan de top het liefst een witte man als nieuwe collega. De beste kandidaat kiezen vergt meer moeite: je moet je verdiepen in iemands kwaliteiten en ervaring, en een langer of nóg een gesprek voeren om zijn of haar sociale vaardigheden, motivatie en doorzettingsvermogen te onderzoeken. Die moeite wordt zelden genomen. Vooroordelen wegnemen is onmogelijk, ze onderdrukken wel. Met trainingen hebben we deelnemers aan selectiecommissies gewezen op de invloed van hun onbewuste vooroordelen en geleerd hoe je met iets meer inspanning de meest geschikte collega selecteert.’

Worden vrouwen ook gezien als onwelkome concurrenten?

‘Veranderingen worden in hun algemeenheid als bedreigend ervaren. De meeste mannen weten dat diversiteit alleen maar gunstig is voor hun vakgebied en de collectieve prestaties van een instelling of bedrijf. Diversiteit én inclusie – dus dat andere groepen zich welkom voelen, hun mond durven opendoen en daadwerkelijk invloed hebben – op de werkvloer hebben voor iedereen voordelen. Het zorgt voor nieuwe ideeën en meerdere perspectieven, betere oplossingen voor problemen en een veiliger werkomgeving, blijkt uit internationale onderzoeken. Het organisatiebureau McKinsey heeft aangetoond dat diversiteit in de bedrijfstop leidt tot een hogere omzet. Alleen mannen die zelf matig presteren hebben reden talentvolle vrouwen als concurrent te zien. De wetenschapper die mij deze week mailde dat vrouwen evolutionair gezien nu eenmaal niet geschikt zijn voor hoge posities in de wetenschap, bleek bij naspeuring maar een handjevol publicaties op zijn naam te hebben staan.’

Welk concreet voordeel verwacht u van meer vrouwelijke wetenschappers aan de Technische Universiteit Eindhoven?

‘Vrouwen kijken vanuit een ander perspectief naar vraagstukken. Neem bijvoorbeeld het optimaliseren van bedrijfsprocessen, waarnaar industrial engineering onderzoek doet. Een man zal zich vooral richten op de ontwikkeling van een technisch zo efficiënt mogelijk systeem, terwijl een vrouw meer oog zal hebben voor de toepassing ervan voor de gebruiker en hoe men ervoor kan zorgen dat het systeem echt wordt gebruikt. Samenwerking leidt tot een beter product.’

Is de volgende stap meer wetenschappers met een niet-Nederlandse achtergrond binnenhalen?

‘Nee hoor. We hebben meer dan negentig nationaliteiten in huis. Het zijn alleen de vrouwen die er bekaaid vanaf komen. Nog wel.’

CV Evangelia Demerouti

1970: geboren in Chalkida, Griekenland

1988-1992: studie psychologie, universiteit van Kreta

1999: cum laude gepromoveerd op arbeids- en organisatiepsychologie, Carl von Ossietzky-universiteit in Oldenburg

2002-2009: (hoofd)docent Universiteit Utrecht

2009-heden: hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie TU Eindhoven

2017-heden: chief diversity officer

Evangelia Demerouti heeft een gezin met twee schoolgaande kinderen

Gijs Groenteman gaat in onze illustere archiefkast in gesprek met mensen die hem hebben verwonderd. Rapper Pepijn Lanen, schrijver Paulien Cornelisse en kunsthandelaar Jan Six passeerden al de revue.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden