Op het tweede gezicht Aleksej Navalny

Aleksej Navalny, de eerste tegenstander op wie Poetin geen greep krijgt

Beeld Javier Muñoz

Olaf Tempelman legt Bekende Buitenlanders op de sofa. Deze week: hoe de Russische oppositieleider Aleksej Navalny het onmogelijke presteerde en een opening forceerde in een gesloten maatschappij.

Tussen een dwaas die een hopeloze strijd voert en een held die een dictatuur vloert, loopt een dun draadje. In 1989 juichte bijna heel Europa voor Václav Havel. Nog geen drie jaar eerder verhinderde een Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken de uitreiking van de Erasmusprijs aan Charta 77, met het argument dat landen die dwaze dissidenten bekronen serieuze dictaturen voor het hoofd stoten. Er waren ook mensen die Churchill in 1940 een dwaas vonden. Boris Johnson vergelijkt zich graag met hem, maar iemand die echt op hem lijkt, is de Russische oppositieleider Aleksej Navalny. Ook die neemt het op tegen een totalitaire tegenstander, en ook die weet dat ‘het monster’ verslagen kan worden, terwijl flink wat mensen ‘met gezond verstand’ weten dat het onmogelijk is.

Aleksej Navalny is pas 43 en in amper tien jaar al bijna net zo vaak gearresteerd als Havel tussen 1968 en 1989. Hij kreeg chemicaliën uit de oude medicijnkast van de KGB in zijn gezicht en strafzaken wegens corruptie aan zijn broek, een vorm van oppositiebestrijding die Poetin afkeek van Singapore: wie de leider tot last is, gaat failliet via de rechtbank.

Je moet ertegen bestand zijn. Begin deze maand werd Navalny nog minstens zoveel politiek donquichotisme toegedicht als de tragische Venezolaanse tegenpresident Juan Guaidó. De Russische zomerprotesten waren neergeslagen, vele medestanders veroordeeld, zijn kandidaten uitgesloten van deelname aan de lokale verkiezingen. Navalny bleek veerkrachtig. Met ‘Slim Stemmen’-filmpjes propageerde hij online ándere kandidaten die niet in het Poetinweb zitten. Poetin stuurde er hackers op af, maar Navalny heeft ook hackers. Op 8 september leed Poetin een pijnlijke nederlaag, nota bene via de stembus, in dit imperium vaak een sierobject.

Ze zeggen dat Navalny een zesde zintuig heeft voor de kwetsbaarheden van het Russische regime. Zeker is dat er iets is misgegaan in de bestrijding van Navalny. Volgens oud-Sovjet-dissident Alexander Podrabinek ging Poetin de mist in qua timing. Hij had geen aandacht voor Navalny toen die nog onbekend genoeg was om hem zonder publicitaire gevolgen met aloude KGB-methodes te kunnen omleggen. Waarom Poetin niet tijdig ‘code rood’ gaf, laat zich verklaren. Navalny begon in de vakkundig gemarginaliseerde sociaal-liberale Jabloko-partij, en daar werd hij uitgegooid toen hij betogingen van ultranationalisten sanctioneerde. Een oppositiefiguur die door zijn eigen partij wordt uitgeschakeld, hoef je niet nog een keer uit te schakelen, moet Poetin hebben geredeneerd. Een paar jaar later bleek Navalny ineens in staat forse hoeveelheden niet-xenofobe demonstranten te mobiliseren met aansprekende typeringen van het regime als ‘bandieten en dieven’. Voor ‘code rood’ was het nu te laat, want de wereld had Navalny’s ster gespot.

De eerste tegenstander op wie Poetin geen greep krijgt, is tevens de eerste die maximaal zijn voordeel weet te doen met het wereldwijde web. Hij opereert 21ste-eeuws, terwijl het regime hem 20ste-eeuws bestrijdt: met arrestaties, intimidaties, razzia’s en uitsluiting. Met één YouTube-kanaal kun je een compleet ouderwets repressieapparaat omzeilen, goedkoop en laagdrempelig. Mensen die niet de moed hebben tegen Poetin te protesteren, hebben wel de moed thuis een YouTube-filmpje te bekijken en heimelijk een stemadvies op te volgen. Wie weet verdwijnt Navalny binnenkort voor lange tijd naar Siberië. Dat Poetin deze Don Quichot serieus neemt, blijkt wel uit het feit dat hij weigert diens naam uit te spreken. Wie de dwaas nu de Erasmusprijs geeft, krijgt misschien wel zijn gelijk van de geschiedenis.

Meer Op het Tweede Gezicht:

Vorige week besteedde Op het Tweede Gezicht aandacht aan Boris Johnson’s belangrijkste raadgever Dominic Cummings, getooid met bijnamen als ‘de hogepriester van de chaos’, ‘Raspoetin’ en ‘de Oxford-geschoolde Sex Pistol’.  Veel mensen houden niet van conflict en chaos, hij wel.

Op 10 september werd Trumps snordragende Veiligheidsadviseur John Bolton per presidentiële tweet oneerval ontslagen. Een carrière lang had Bolton een sterke voorkeur voor het bombarderen van vijanden van de VS. Op de sofa werd ontdekt dat dit met zijn gezichtsbeharing te maken heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden