Afwijzing werkvergunning voor illegalen zou binnenvaart schaden 'Nederlanders willen geen matroos zijn'

In het zicht van de Rotterdamse havenpolitie probeert Michal de vuistdikke tros om een bolder te werpen. Bij de derde poging gooit hij raak....

Van onze verslaggever

Mark van Driel

WERKENDAM/ROTTERDAM

Michal is volmatroos, Slowaak en illegaal. Aan boord van de Re-intrade doet hij de klusjes waar Nederlandse jongens te beroerd voor zijn. Hij schildert, boent, schuurt, controleert de machinekamer en helpt bij het laden, lossen en afmeren.

De 29-jarige Michal woont in het vooronder, waar het gedreun van de motor voelbaar is. Op het aanrecht staat Tjechische pap, uit de stereo klinkt Sky Radio en aan de muur hangt een pin-upkalender. Hij werkt acht uur per dag en heeft in het weekend vrij. Af en toe voelt hij heimwee, maar zijn salaris houdt hem op de been. 'Mijn vrouw verdient thuis tweehonderd mark per maand, ik bijna tweeduizend.'

Zijn zorgeloze matrozenbestaan wordt echter bedreigd. Michal heeft geen Nederlandse werkvergunning, net zo min als ruim driehonderd andere matrozen uit voormalige Oostbloklanden. Sommigen werken al enige jaren ongestoord op Nederlandse schepen, maar onlangs heeft de marechaussee enkele matrozen van boord gehaald en over de grens gezet.

Dat is vreemd, vindt Michal. 'De agenten moeten hun hersens gebruiken, niet hun macht. Nederlanders willen geen matroos meer zijn. Iedereen wil zo snel mogelijk kapitein worden. Maar zonder matrozen ligt de binnenvaart stil. Wij zijn nodig voor het echte werk.'

Tjechen en Slowaken zijn onmisbaar, erkent G. Kester van de Onafhankelijke Schippersvakbond. Binnen twee weken beslist het Centraal Bureau Arbeidsvoorziening of driehonderd matrozen uit het voormalige Oostblok een werkvergunning krijgen. Een afwijzing zou een fikse strop zijn voor ruim 150 binnenvaartschepen. Zonder buitenlandse matrozen zijn ze aan wal gekluisterd, want gekwalificeerde Nederlanders zijn onvindbaar.

Een jaar lang adverteren in binnenvaartkrant Schuttevaer heeft twee telefonische reacties opgeleverd, zegt M. Kroes, schipper op de Re-intrade. Beide kandidaat-matrozen kwamen echter niet opdagen voor een gesprek. 'Op een schip geldt een veertigurige werkweek, maar 's avonds kun je niet naar huis. Dat staat jonge jongens tegen. Ze willen stappen of bij hun vriendin zijn. Een vrije avond in een Franse of Duitse haven vinden ze waardeloos.'

De Tjechen en Slowaken die Kroes via een uitzendbureau in Praag betrekt, klagen niet. Ze zijn plichtsgetrouw en hebben niet de ambitie om in korte tijd op te klimmen tot stuurman of kapitein. Goedkoper dan Nederlandse matrozen zijn ze niet. 'Ik ben aan Michal net zoveel kwijt als aan een Nederlandse jongen. Maar hij bezorgt me een stuk minder hoofdpijn.'

Het matrozentekort zal blijven toenemen, voorspelde het Haagse adviesbureau Piers onlangs. De nieuwe Vaartijdenwet is een van de oorzaken van het tekort. De wet stelt strikte eisen aan de vakbekwaamheid van de bemanning en hun aantal. Lichtmatrozen die het vak nog moeten leren, worden daarvan de dupe.

Eén matroos is voor veel schippersbedrijven, veelal families, al kostbaar. Een extra lichtmatroos is te duur. Kroes: 'Iemand die rechtstreeks van school komt, moet een jaar bij mij in dienst zijn voordat hij volmatroos is. Maar na een jaar kan hij ook ergens anders gaan werken. Dan ben ik mijn geld kwijt.'

De angst van Kroes is reëel. Adviesbureau Piers noemt de uitstroom van werknemers groot. Jaarlijks keert 20 procent de binnenvaart de rug toe; de uitval onder jonge matrozen is nog groter. Piers denkt dat nieuw personeel onder vrouwen, allochtonen en drop outs geworven kan worden.

De werklustige en volleerde Tjechen en Slowaken genieten bij schippers echter de voorkeur. De kans dat ze zich illegaal in Nederland vestigen is niet groot, meent de bond. Van mensensmokkel is geen sprake, erkent de marechaussee. En Michal? Die wil niet eens in Nederland wonen, net zo min als zijn vrouw: 'Het huwelijk blijft fris als we elkaar om de maand zien. Als ik vaker thuis ben, heb ik vaker ruzie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden