Grote verwachtingen

Adelheid Roosen: ‘Ik leef 24 uur per dag als een soort borduurwerk’

De kleuterschool bij de nonnen. Beeld rv
De kleuterschool bij de nonnen.Beeld rv

Naam: Adelheid Roosen

Leeftijd: 63 jaar

Is: Theatermaker & actrice

Bekend van o.a.: De gesluierde monologen, Thuis op Zuid, WijkSafari

1. Nonnenschool

‘De nonnenschool was de katholieke meisjesschool in ons dorp, dus daar belandde ik. Deze plek werd het verlengde van de gevangenschap die ik thuis voelde. Zowel daar als door mijn moeder werd ik ‘gezet’: zó hoorde een meisje te zijn en zich te gedragen. Kijk maar naar deze foto. Het wiegje staat al klaar, mijn kindertjes zitten aan tafel, ik heb een theeserviesje, bloemen in de vaas, ben religieus en houd mijn mond dicht. Precies zoals het later voor me zou worden.

Als ik hiernaar kijk, vind ik het nog steeds een wonder dat ik ondanks dat stramien ergens in mij een doosje met verbeelding, met mijn authenticiteit heb kunnen bewaren. Tot ik op mijn 18de het huis uit ging, had ik nog geen toekomstbeeld. Wat ik wilde worden, hoe mijn leven eruit zou kunnen zien – ik had het me simpelweg nooit afgevraagd. Ik leefde niet in de vreugde van mijn verlangen. Ik had als kind veel temperament, was altijd buiten of aan het sporten om maar niet naar huis te hoeven. Mijn decaan op school, die ook mijn gymleraar was, vertelde dat er zoiets bestond als een dans- en kunstacademie. Hij liet me folders zien. Ik kon alleen maar denken: wow. Ik had géén idee dat er buiten zo’n wereld bestond. Hij heeft zelfs mijn moeder erover gebeld, maar het mocht niet. Na een jaar Frans studeren ben ik stiekem overgestapt. Daar klapte op de eerste dag het doosje open dat ik al die tijd in me had bewaard. Alsof een dor grasveld in een nacht was veranderd in een zee van klaprozen.’

2. Buitengesloten

Vijf op je ogen 1998 van links af: Myriam Sahraoui, Amina Meliani, Adelheid Roosen, Latifa Saghir, Jamila El Maroudi. Beeld rv
Vijf op je ogen 1998 van links af: Myriam Sahraoui, Amina Meliani, Adelheid Roosen, Latifa Saghir, Jamila El Maroudi.Beeld rv

‘In 1998 maakte ik de voorstelling Vijf op je ogen, waarin deze vier jonge Marokkaanse vrouwen speelden: Jamila El Maroudi, Amina Meliani, Latifa Saghir en Myriam Sahraoui. Dit was een tijd waarin in Nederland al ruim een miljoen moslims woonden. Ik had me eerder in een interview afgevraagd hoe het kon dat wij, de andere Nederlanders, eigenlijk niks van of over ze wisten en weinig met ze omgingen, terwijl we ze zelf als gast hadden uitgenodigd. Kees Bavius van het Rotterdamse Zuidpleintheater las dat en koppelde me vervolgens aan dit viertal, omdat ze overliepen van de verhalen over loyaliteitsproblemen van een dubbele cultuur. De rest van Nederland had nog geen idee hoe dat kon wringen en schuren, hoeveel angst daarachter schuilging.

Van kinds af aan voel ik al een diepe verbinding met mensen die worden buitengesloten, omdat ik die uitsluiting zelf ook ken. Iedereen met een aura van isolement, of het nu het enige zwarte meisje op school was, de zwervers langs de weilanden of Loetje de alcoholist uit ons dorp: daar trok ik naartoe. Ik herkende het ook in deze vrouwen. Als kind gaat dat overigens nog op instinct, pas veel later ga je daar betekenis aan geven. Mijn werk bestaat inmiddels vooral uit luisteren. Want luisteren betekent de ander ontvangen, en herkenning in elkaar vinden. Dat is voor mij rijkdom, want het leidt tot verzachting. Het zou er in een gesprek niet om moeten gaan om wiens mening of gelijk wint, maar waaróm iemand die mening heeft of gelijk denkt te hebben. Wat en wie zit erachter? Dat vind ik de openbaring.’

3. Roze roedel

Adelheid Roosen arriveert bij het slotfeest van het Holland Festival. Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant
Adelheid Roosen arriveert bij het slotfeest van het Holland Festival.Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant

‘Deze foto komt uit 2007, hij is gemaakt bij het slotfeest van het Holland Festival. In mijn werk leidde dit beeld tot een sleutelmoment. In De Balie in Amsterdam had ik met mijn toko Female Company inmiddels een vaste plek in De Balie in Amsterdam op de woensdagavond. Wij – een groep vrouwen met allen een andere culturele achtergrond – nodigden daar gasten uit met belangstelling voor interculturaliteit. Zo ontstond theaterinitiatief Zina. We ontwikkelden totaal nieuwe vormen van theater vanuit de wijken. Ter voorbereiding sliepen de acteurs, waaronder ikzelf, bij mensen thuis en vanuit die bedding stapten we met wijkbewoners de repetitieruimte in. Vandaaruit groeiden later de WijkSafari’s.

We waren nog een soort wilde roedel, toen ik dat jaar een mailtje kreeg van het Holland Festival: er was te weinig publiek bij de voorstelling van de Slowaakse sopraan Edita Gruberová. Of ik wilde komen ‘met vrouwen uit de wijk’. Vanuit een ‘wij zijn één bonkend hart met twintig verschillende standpunten’ kochten we die middag twintig roze pruiken bij een feestwinkel en droegen die toen we de zaal binnenliepen. Toen we de zaal binnenliepen, viel het helemaal stil. Mensen dachten dat we kwamen actievoeren of zo, ze waren stikbenauwd. Je moet je voorstellen dat in die tijd de theaterwereld nog totaal niet inclusief was. Er was amper een acteur van kleur te vinden op grote podia. Maar nu liep de wijk zo de wereld van de hoge kunst binnen. Dat was zo geestig, én een overwinning. Dat gevoel, die stilte, die tegengestelde werelden, is toen door een fotograaf en verslaggever van de Volkskrant vastgelegd. Zo stonden we opeens, helemaal per toeval, op de kaart.’

4. Zielenmaat

Met zielenmaat Daniël Gimenez Cacho. Beeld rv
Met zielenmaat Daniël Gimenez Cacho.Beeld rv

‘In mijn leven is er geen onderscheid tussen werk en privé. Ik leef 24 uur per dag als een soort borduurwerk, waarbij alle garen tot één geheel met elkaar is verweven. Mijn ontmoeting met Daniël Gimenez Cacho is daar een voorbeeld van. Lang verhaal kort: een gezamenlijke vriendin stelde ons aan elkaar voor omdat deze man – in Mexico een beroemd acteur en theatermaker – een tv-serie aan het maken was over Tepita, een gevaarlijke buurt in Mexico City, en input zocht. Hij vroeg of ik daar een tiendaagse workshop wilde geven. Ik zou met Titus (Muizelaar, haar toenmalige vriend, red.) met vakantie gaan, dus besloot dat die ook in Mexico gevierd kon worden. Dat bleek weer zo’n sleutelmoment in mijn leven te worden. Hij vertaalde aan de acteurs wat ik zei, en ook al verstond ik zijn Spaans amper: ik vóélde dat hij mijn binnenwereld tot op de draad correct begreep. Ongelofelijk. Na afloop zei ik: ‘Halleluja, je vertaalt werkelijk m’n essentie, het voelt alsof je mijn tweelingbroer bent.’ We hebben onder bizar complexe omstandigheden in die Mexicaanse wijk als beesten met elkaar gewerkt, en sindsdien nog vier producties in Mexico gemaakt. Met hem samenwerken was voor mij intens geluk. Alsof ons hart op dezelfde wijze klopte. Ik ben ontzettend van hem gaan houden. Wat mij zo ontroert – en ik voel nu m’n tranen – is dat er iemand aan de andere kant van de wereld is die exact hetzelfde doet als ik en om dezelfde redenen, vanuit dezelfde vanzelfsprekende verbinding met mensen en de drang om daar expressie aan te geven. Ik weet niet hoe ik mijn geluk daarover moet formuleren. Nou, als een soort explosie in mijn hart. Nee, ik wil geen relatie met hem, daar ben ik te nuchter voor. Bovendien kunnen we onze aantrekkingskracht helemaal in inspiratie vormgeven. Ik kan niet wachten op een nieuw project.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden