Het eeuwige leven Ad van Gennep (1937-2019)

Ad van Gennep (1937-2019) keek naar de mogelijkheden die verstandelijk beperkten wel hebben

Dankzij ortho­pedagoog Ad van Gennep krijgen veel verstandelijk gehandicapten meer kansen om te leven als volwaardige burgers.

Ad van Gennep.

Weinigen hebben zoveel bijgedragen aan de verbetering van de kwaliteit van leven van verstandelijk gehandicapten. Voordat Ad van Gennep kwam, werden ze weggestopt in inrichtingen in de bossen. Nu maken ze als voorwaardig burger deel uit van de gemeenschap. ‘Met passende zorg’, benadrukt Rita Habekothé, die in vele functies veertig jaar samenwerkte met Van Gennep.

Ad van Gennep overleed 23 augustus in verpleeghuis Torenhof in Blaricum. Hier verbleef hij sinds een maand vanwege PSP, een aandoening die lijkt op de ziekte van Parkinson. Hij werd 81 jaar. Van Gennep was zowel emeritus hoogleraar Orthopedagogiek aan de Universiteit van Amsterdam als emeritus hoogleraar Verstandelijk Gehandicapten aan de Universiteit van Maastricht.

Dat hij het zo ver schopte was opvallend. Van Gennep werd geboren als oudste in een arbeidersgezin – zijn vader werkte als loodgieter – van zeven kinderen in Heerlen. Hij ging aanvankelijk naar de mulo en werd na een opleiding aan de kweekschool onderwijzer.

Maar hij had toen al grote belangstelling voor orthopedagogie. ‘Daar stopte hij zijn hele ziel en zaligheid in’, zegt zijn echtgenote Anne-Marie van Gennep-Maussen. ‘Nadat hij was afgestudeerd, ging hij werken bij Nieuwenoord, nu Amerpoort, in Baarn – een opvangcentrum voor verstandelijk gehandicapten dat in de bossen was weggestopt.

‘Al gauw ontwikkelde hij een nieuw beleid om deze mensen weer te integreren in de maatschappij. Daarbij moest hij vaak tegen de stroom in roeien’, aldus Van Gennep-Maussen.

Terwijl tot dan de nadruk werd gelegd op de beperkingen, dus op wat mensen met een handicap allemaal niet kunnen, wilde Van Gennep zich juist richten op de mogelijkheden die deze mensen wel hadden. Ze moesten niet alleen worden verzorgd en behandeld als patiënten, maar moesten ook kansen krijgen. Hij noemde dit de overgang van het medisch model naar het ontwikkelingsmodel. Na 1990 werd een nieuwe stap gezet en moesten ze ook volwaardige burgers worden – het burgerschapsmodel.

Tijdens zijn onderzoek maakte hij een baanbrekend onderscheid tussen fysieke en sociale integratie. Rita Habekothé noemt hem een man met visie. ‘Hij slaagde erin zijn standpunten over kleinschalige woonvormen van vier of vijf personen te bepleiten. Daarbij bracht hij altijd met veel vriendelijkheid zijn ideeën naar voren. Hij was vasthoudend, maar absoluut geen drammer.’

De grote doorbraak kwam met zijn in 1985 verschenen boek De zwaksten in de samenleving. Hij ging doceren in Leiden en vele leerlingen gingen zijn beleid volgen. Daarna werd hij hoogleraar in Amsterdam en bijzonder hoogleraar in Maastricht.

Na zijn emeritaat in 1997 bleef hij actief met het schrijven van boeken en het geven van lezingen. Vanaf 1999 was hij erelid van de Nederlandse Vereniging van Pedagogen en Onderwijskundigen (NVO). In zijn afscheidsartikel in het Nederlandse Tijdschrift voor Zorg riep hij op tot ‘respect voor en bescherming van de menselijke waardigheid. ’ ‘Dit alles met als doel dat mensen met een verstandelijke beperking een menswaardig leven hebben.’ Van de in totaal 120 duizend verstandelijk gehandicapten in Nederland woont nu een flink deel in kleine gemeenschappen.

De laatste tien jaar van zijn leven maakte hij veel reizen met zijn vrouw. ‘Hij hield van de warmte’, zegt ze. ‘Toen in augustus de temperatuur opliep tot 40 graden Celsius, was het op zijn kamer in het revalidatiecentrum nog 29 graden. Dat vond hij heerlijk.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden