PROFIELGugu Mbatha-Raw

Actrice Gugu Mbatha-Raw: ‘Een zekere dubbelzinnigheid is onderdeel van wie je bent’

Actrice Gugu Mbatha-Raw.Beeld Contour RA via Getty Images

De Engelse actrice Gugu Mbatha-Raw (37), nu te zien in de historische komedie Misbehaviour, blijft zich profileren met haar opmerkelijke en dwarse rollen.

Een ordinaire vleesmarkt is het. Een verderfelijke show waarin vrouwen in bikini rondjes moeten draaien voor een publiek van verlekkerde mannen. Het moest maar eens afgelopen zijn met de Miss World-verkiezingen, besluit het Britse Women’s Liberation Front in 1970. Zo’n seksistisch evenement dient geen enkele vrouw.

De komedie Misbehaviour volgt vooral Sally (Keira Knightley) en haar vriendinnen, die de verkiezing proberen te saboteren. Maar terwijl die hun feministische posters staan te zeefdrukken, gebeurt er onder hun neus misschien wel een belangrijkere revolutie: miss Granada wordt verkozen tot de eerste gekleurde Miss World ooit.

‘Er zijn kleine meisjes die vanaf vandaag anders naar zichzelf gaan kijken, omdat ik heb gewonnen’, legt Miss Granada geduldig aan Sally uit. ‘Die zien dat je niet wit hoeft te zijn om een plek te hebben in de wereld.’

Miss Granada wordt gespeeld door Gugu Mbatha-Raw en dit is typisch een rol voor de 37-jarige Engelse actrice. Een zelfverzekerd, ongenaakbaar personage dat plotseling op de voorgrond treedt en onverwacht haar plek opeist.

Gugu Mbatha-Raw in Misbehaviour (Philippa Lowthorpe, 2020).

Precies zoals Mbatha-Raw zelf doet eigenlijk: dit jaar kun je definitief niet meer om haar heen. Naast Misbehaviour is ze ook te zien als de geliefde van Gemma Arterton in het Britse oorlogsdrama Summerland, speelt ze de hoofdrol in Seacole, als een beroemde Schots-Jamaicaanse zuster die de gewonden verzorgt tijdens de Krimoorlog en is ze gecast voor de superheldenserie Loki. Maar eigenlijk bouwt ze al jaren aan een opmerkelijk, dwars cv. Haar personages, ook in de bijrollen, zijn genuanceerd en complex. Ze speelde in films en series die, als je ze op een rijtje zet, steevast taboes doorbreken, denkbeelden doen kantelen en stereotypen onderuithalen.

Natuurlijk: aan het begin van een acteercarrière hangt het er ook maar vanaf wat je kunt krijgen. En de laatste jaren zijn de rollen die geschreven worden voor acteurs van kleur juist interessanter geworden. Toch blijft ze zich profileren in films en series die statements maken, ook over vrouwenrechten en homoseksualiteit. 

Gugu Mbatha-Raw in Summerland (Jessica Swale, 2020).

Mbatha-Raw is het enige kind van een Zuid-Afrikaanse zwarte arts en een Britse witte verpleegkundige. Op haar achtste ging ze al naar een theaterschool in Londen, later zou ze een opleiding volgen aan de Royal Academy of Dramatic Art. Haar dubbele achtergrond ziet ze als een voordeel voor haar vak, vertelt ze vaak in interviews. ‘Het maakt je identiteit meteen complexer. (…) Een zekere dubbelzinnigheid is onderdeel van wie je bent. Dat is interessant als acteur, omdat je steeds verschillende identiteiten moet aannemen.’

Toch kun je haar niet op felle politieke statements betrappen. Het meest uitgesproken was ze tijdens de Black Lives Matter-demonstraties: toen verkocht ze de portretten van George Floyd en Breonna Taylor voor een goed doel. 

Of ze het gevoel heeft dat ze zich als multiraciale vrouw moet uitspreken, vroeg een journalist van The Guardian haar eerder. ‘Dat moet bij je passen’, zei ze toen. ‘Ik denk niet dat je een soort boegbeeld moet zijn. Persoonlijk denk ik zorgvuldig na over de keuzes die ik maak op het gebied van werk, en daar ligt mijn macht. Ik denk dat die keuzes voor zichzelf spreken.’

Vier van die (stiekem) revolutionaire keuzes.

Dido in Belle (2013)

Acht jaar lang drong Mbatha-Raw aan bij regisseur Amma Asante, voordat die haar castte in de rol van Dido in kostuumdrama Belle (2013). De film, gebaseerd op een waargebeurd verhaal, vertelt over de dochter van een Britse officier en een Afrikaanse slavin, die zich staande moet zien te houden in de Engelse aristocratie van de 18de eeuw. Te hoge status om mee te eten met de bedienden, te laag om bij haar witte familie aan te schuiven – dat vat de positie van Dido wel zo’n beetje samen.

Mbatha-Raw als Dido in Belle (Amma Asante, 2013).

Eindelijk een gekleurde vrouw in een kostuumdrama die niet werd mishandeld of een bediende was, vond Mbatha-Raw. ‘Dit soort onbekende verhalen verdienen een publiek.’ Ze geeft Dido een krachtige elegantie, maar laat ook zien hoe ze worstelt met haar twee verschillende identiteiten. In een hartverscheurende scène krast ze voor een spiegel met haar nagels in haar borsten, trekt ze aan haar huid – alsof ze datgene dat haar onderscheidt van anderen met kracht wil vernietigen.

Dido was de rol waarmee ze zich definitief in de kijker speelde in Hollywood. Zo kreeg ze een enthousiast telefoontje van Oprah Winfrey (met wie ze later in A Wrinkle in Time zou spelen). Een telefoontje dat ze niet opnam, want Oprah belde met een afgeschermd nummer. De voicemail heeft ze zo lang mogelijk bewaard.

Laura Rose in Motherless Brooklyn (2019)

Waar bijna niet omheen valt te kijken in Motherless Brooklyn is de hoofdrol van regisseur Edward Norton. Hij speelt een detective met Gilles de la Tourette. In deze neo-noir die zich afspeelt in het New York van de jaren vijftig roept hij om de haverklap iets raars en wordt geplaagd door tics. Het is een gimmick, een stevig staaltje acteren voor de bühne.

Richt u zich echter op activist Laura Rose, subtiel gespeeld door Mbatha-Raw, en u ziet een andere film. Een over vastgoedontwikkelaars die vooral door zwarten bevolkte wijken expres laten verpauperen om de huizen daarna voor veel geld te kunnen opknappen en door te verkopen. ‘We duwen de kijker geen boodschap door de strot, de film is escapistisch vermaak’, aldus Mbatha-Raw in een interview. ‘Maar de thema’s resoneren in het nu: het gaat over machtsmisbruik, gentrificatie en de manier waarop steden worden ingericht.’

Gugu Mbatha-Raw als activist Laura Rose in Motherless Brooklyn (Edward Norton, 2019).

Het is soms makkelijker om een discussie uit te lokken door middel van een historische film, vandaar dat ze daar graag in speelt. Wat haar in Motherless Brooklyn ook aansprak was het atypische personage. In films die zich afspelen in de jaren vijftig, vertelde ze The Guardian, zie je meestal de archetype huisvrouw. Vooruit, soms een femme fatale of een jazz-zangeres. Laura wordt Nortons geliefde, maar wel een met een diploma in de rechten én een activistische baan. ‘Ze heeft verschillende lagen die je doorgaans niet ziet bij vrouwelijke personages in die periode, en al helemaal niet als het gaat om vrouwen van kleur.’

Kelly in de aflevering ‘San Junipero’ (2016) van Black Mirror

Het is stom toeval dat Mbatha-Raw een geliefd icoon werd onder de lesbische Black Mirror-fans, zegt ze zelf. Ze las het script van ‘San Junipero‘ (2016) en viel als een blok voor het romantische liefdesverhaal dat zich in verschillende tijddimensies uitstrekt. ‘Over de culturele impact had ik nooit nagedacht. Ik dacht alleen: wauw, wat een verhaal! Ik móét dit doen.’

In de aflevering ontmoet de muizige Yorkie (Mackenzie Davis) de uitbundige Kelly, een vrouw die als een storm haar leven in blaast, een biseksuele vrouw die zich geen moment verontschuldigt voor wie ze is en wat ze wil. Mbatha-Raw is een en al levenslust, en de relatie die zich tussen de twee ontwikkelt is lief en teder.

Als Kelly in ‘San Junipero’ (2016).Beeld Laurie Sparham/Netflix

Bedoeld of niet: dat is dus een enorm statement, aangezien je zelden fijne lesbische relaties ziet op het scherm, en al helemaal niet multiraciaal. En Mbatha-Raw maakt dat statement nota bene twee keer: ook in de film Summerland blaast haar personage een vrouw van haar sokken, en ook daar ontstaat een liefdevolle romance.

De reden om die film aan te nemen was de regisseur: debutant Jessica Swale. De zoveelste vrouwelijke regisseur met wie ze werkte. Opvallend aan haar cv is dat de vrouwelijke regisseurs in de meerderheid zijn en dat ze zelfs drie keer door een vrouw van kleur is geregisseerd – nog steeds een soort eenhoorns binnen de Amerikaanse filmindustrie. ‘Het waren vrouwen die me aan het begin van mijn carrière de meest genuanceerde, stevige rollen boden. Ik koos voor films als Belle en Beyond the Lights omdat het me iets gaf om echt mijn tanden in te zetten als acteur. Ik wil de uitdagendste rollen spelen.’

Hannah Shoenfelt in The Morning Show (2019)

De eerste afleveringen van The Morning Show kun je zien zonder dat Mbatha-Raw echt opvalt. Ze is simpelweg een van de werknemers bij The Morning Show, een hard carrièrebeest zoals ze ook speelde in Miss Sloan.

Maar in dit televisiedrama, mede geproduceerd door hoofdrolspeelsters Jennifer Aniston en Reese Witherspoon, blijkt zij een cruciale rol te hebben. The Morning Show gaat over #MeToo, en zij blijkt in de latere afleveringen een van de slachtoffers van de nieuwslezer die wordt beschuldigd van seksuele intimidatie. ‘Het was geweldig om deel uit te maken van een door vrouwen gedomineerde tv-serie. Het gaat de laatste jaren vaak over seksuele intimidatie en machtsmisbruik op de werkvloer, maar het was de eerste keer dat ik een serie trof die dat zo direct en genuanceerd toont en oog heeft voor alle complexiteiten.’

Als Hannah Shoenfelt in The Morning Show (2019).

‘Mbatha-Raws acteerprestatie is cruciaal voor het succes van The Morning Show’, schreef de website goldderby.com, en dat klopt. In de scène waarin ze wordt misbruikt en in de scènes waarin ze over het misbruik praat maakt ze alle grijstinten zichtbaar en de onderliggende emoties invoelbaar – ze speelt het waanzinnig. ‘Het is één ding om een rol aan te nemen die emotioneel geladen is’, zei ze daar zelf over, ‘maar ik wil ook dat mijn werk relevant is en tot conversaties leidt. En dit leek me een enorme kans om de gesprekken over misbruik van een diepere laag te voorzien.’

Misbehaviour is nu te zien in de bioscoop. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden