Land van Afkomst Abdelkader Benali

Abdelkader Benali: ‘In Tanger zie je één groep auto's met veel lawaai optrekken: Nederlandse kentekens’

Abdelkader Benali (44) Beeld Ernst Coppejans

Robert Vuijsje interviewt Nederlanders over de rol die afkomst speelt in hun leven. Deze week schrijver Abdelkader Benali (44). ‘In Tanger ben ik niet Abdelkader Benali, de schrijver uit Nederland. Ik ben die kale, van dat appartement, met die dochter.’

Vier jaar geleden ging Abdelkader Benali terug naar waar hij vandaan kwam – voor een deel van het jaar. ‘Met mijn vrouw kocht ik een appartement in Tanger, in Noord-Marokko. Van juni tot september zijn we er weer geweest. Haar ouders komen uit die buurt.’

Marokkanen die teruggaan.

‘Als andere Marokkanen dit deden, zouden ze nog meer van Nederland houden. Wanneer je er echt gaat wonen, dus niet alleen een paar weken op vakantie. Het zou een relativering zijn voor het racisme en de discriminatie die ze in Nederland zo bezighoudt.

‘Natuurlijk moeten in Nederland dingen veranderen. Het verschil is: hier kun je dingen veranderen, zeker voor jezelf. In Marokko niet. In Tanger zeggen ze: als het je niet bevalt, daar is de boot. En dan bedoelen ze niet de veerboot, maar die kleine bootjes: velen zijn je voor gegaan over de Middellandse Zee.

‘In Marokko krijg je één kans. Deze studie, die winkel – dat is het, als je die kans niet pakt, is het klaar. Een plan B is er niet. In Nederland heb je plan A, maar ook plan B of anders wel plan C. Ik snap dat jonge Nederlandse Marokkanen zeggen: ik wil alleen plan A, plan B hoef ik niet. Maar het mooie aan Nederland is dat je via plan B, of zelfs C, weer kunt uitkomen bij plan A.’

‘Mijn vader heeft een vriend in Tanger. Ooit verlieten ze hetzelfde bergdorp. Zijn vriend stopte al in Tanger, mijn vader ging door naar Rotterdam. Daar werd hij slager. Mijn vader heeft nu een pensioen en kan doen wat hij wil. Die vriend werkt in een gaarkeuken – nog steeds. Vergeleken bij hun leeftijdgenoten die in Marokko zijn gebleven, hebben oudere Nederlandse Marokkanen het heel goed. Het is niet allemaal mislukt met die migratie.’

Waarom Tanger?

‘Het was een idee van mijn vrouw en ik doe alles wat zij zegt. Tanger is een atypische Marokkaanse stad, het lijkt meer op Italië of Spanje dan op Marokko. Ik ben er drie dagen heen gegaan om het te bekijken, in mijn eentje. De stad is gebouwd op heuvels, je bent steeds aan het klimmen en dalen. Ik liep een heuvel af en ik zag: dit is het.’

Wat zag je?

‘Het licht, hoe de zon daar schijnt. Ineens voelde ik waarom Matisse en al die andere paradijsvogels naar Tanger kwamen. Het lijkt nergens op en tegelijk lijkt het overal op. Een stad in identiteitscrisis, net als ik.’

Hoe werd je verwelkomd?

‘Niet. Ze gaven me totaal niet het gevoel dat ik welkom was. Tanger is een havenstad, dat herken ik uit Rotterdam. Ik hou van de directe toon achter die barse houding. Wanneer je iets koopt bij de groenteman doet hij vriendelijk. Maar als je de volgende dag weer bij hem komt, is hij je allang vergeten. Dan begin je het hele toneelstuk opnieuw.

‘Zij zien aan mij: die is niet van hier, ze horen het zodra ik begin te praten. Dan ben ik zo dat ik er nog een schepje bovenop doe. Ik verwacht niet dat zij zich aanpassen aan mij, ik doe alles op hun manier. Vanaf de eerste dag zei ik: vertel mij wat ik moet doen, ik weet niet hoe het hier gaat. Ik zit twee uur te wachten om de elektriciteitsrekening te betalen, net als zij. Daar hebben ze respect voor.

‘Dit is wat veel Nederlandse Marokkanen niet begrijpen. Ze verwachten dat de rode loper wordt uitgerold omdat zij naar huis komen, ze vinden dat ze recht hebben op een uitzonderingspositie. In Marokko heb je een spreekwoord over een sinaasappel die je helemaal moet uitpersen. Zo zien zij toeristen. Of je daar bent voor de seks of omdat je oma er vandaan komt – het interesseert ze niet. Marokkanen zijn bezig met overleven. Niet met de gevoelens van een Europeaan die zijn roots wil opzoeken.

‘Op de boulevard van Tanger zie je maar één groep met veel lawaai hard optrekken in hun auto’s. De Belgische Marokkanen doen het niet, de Fransen ook niet. Alleen de Nederlandse kentekens. Ze praten hard, in het Nederlands, ze klagen en zeuren. Hun houding is koloniaal. De locals zien ze komen met hun dikke klokkies en denken: jij behandelt ons schofterig, dan pakken wij jou terug. Ze zien: voor jullie is dit een plek waar je komt pissen en schijten.

‘Nederlandse Marokkanen gaan koffiedrinken in het duurste café van de stad. Daarna zetten ze een foto van de rekening op Facebook: we zijn weer opgelicht. Ik vind dat zonde. Ze ontzeggen zichzelf de stad. Naar Tanger komen en alleen naar McDonald’s en het winkelcentrum gaan – dan doe je Volendam, niet Tanger.

‘Ik heb zo veel Nederlandse Marokkanen zien komen die wilden ondernemen. Hun idee was: kijk mij, hier ben ik, terug in het land van mijn ouders, ik wil zakendoen. Na een jaar waren ze financieel helemaal leeggetrokken. Ik denk dat een witte Nederlander nog meer kans maakt. Die heeft geen emoties, die wil gewoon geld verdienen.’

Wat trekt jou aan in Tanger?

‘Alles wat wij in Nederland prettig vinden aan de mediterrane cultuur. Het leven op straat, de gezelligheid, dat je met iedereen kunt praten. Ik ben daar niet Abdelkader Benali, de schrijver uit Nederland. Ik ben die kale, van dat appartement, met die dochter. Ze begrijpen alleen niets van wat ik daar doe. Ik woon in Europa, in het paradijs. Waarom zou ik naar Marokko komen?’

Nederlands

‘Altijd.’

Marokkaans

‘Ook altijd.’

Partner

‘Ik heb geluk gehad met Saida. Hiervoor had ik ook relaties met Nederlands-Marokkaanse vrouwen, maar dat werkte niet. Mensen denken: we hebben dezelfde afkomst, dan lukt het wel. Zo simpel is het niet. Het is een val, een fata morgana.’

Wit of blank

‘Wit. Blank roept een neutraliteit op die mij niet zint.’

Abdelkader Benali (Marokko, 1975) staat in de theaters met de solovoorstelling Kalief van Nederland. Zijn nieuwe roman heet De weekendmiljonair.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden