50 jaar na 'I have a dream', een terugblik op de aanloop

Precies 50 jaar geleden zetten ruim 200.000 Amerikanen, zwart én wit, koers richting het Lincoln Memorial in Washington om aldaar vreedzaam te protesteren tegen de segregatie, economische ongelijkheid en vooral voor vrijheid en gelijkheid. Zij waren getuige van een van de memorabele speeches uit de moderne geschiedenis: de 'I have a dream'-speech van een van de bekendste leiders van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging, dominee Martin Luther King. Een terugblik op de aanloop naar de speech.

Honden en kanonnen
King hield zijn speech voor een menigte demonstranten die in de March on Washington protesteerden tegen, onder andere, de ermbarmelijke omstandigheden waarin de zwarte Amerikanen in, met name het zuiden, van de VS leefden. King en andere burgerrechtenbewegingen riepen de Amerikanen in de begin jaren '70 op zich vreedzaam te verzetten naar het ideaal van Mahatma Gandhi: burgerlijke ongehoorzaamheid. De politie van de zuidelijke staten namen geen halve maatregelen schuwden de inzet van honden en waterkanonnen niet.

Kennedy grijpt in
President John F. Kennedy, die beloofde werk te maken van de emancipatie van de zwarte Amerikanen, zag zich geroepen in te grijpen in een situatie die uit de hand dreigde te lopen. Nadat twee zwarte vrouwen zich niet mochten inschrijven aan de Universiteit van Alabama, zette de president het leger in en gaf hij in juni 1963 zijn burgerrechtentoespraak waarin hij de Civil Rights Act van 1964 aankondigde. Deze zou een einde maken aan de onredelijke eisen die gesteld werden bij de kiezersregistratie, rassenscheiding op scholen en discriminatie op de werkvloer en bij de overheid.

March on Washington
Gesterkt door de toespraak van Kennedy en de publieke opinie, die meer sympathie voor de geweldloze ongehoorzaamheid had, organiseerde de Amerikaanse burgerrechtenbeweging augustus 1963 een geweldloze protestmars, die bekend zou worden als de March on Washington. Zwarte en witte Amerikanen eisten vrijheid en gelijkheid voor alle Amerikanen.

Leger paraat in te grijpen
President Kennedy zag de mars liever niet doorgaan en riep de organisatoren er van af te zien. Hij vreesde enorme rellen en geweldsuitbarstingen. De mars ging door en werd uitgezonden op nationale televisie. Uit voorzorg waren er 1000 soldaten op de been en stonden er nog eens 19.000 paraat. In de lucht hielden 30 helikopters de situatie aan de grond in de gaten terwijl de FBI een stopknop had die de microfoons voor het Lincoln Memorial kon uitschakelen voor het geval er opruiende uitspraken zouden worden gedaan.

'Afgezaagd en cliché'
Dat bleek bij geen enkele spreker nodig te zijn, ook niet bij Martin Luther King. Hij leverde een speech die iconisch zou blijken voor de hele Amerikaanse burgerrechtenstrijd. Het terugkerende element van 'I have a dream', bleek een retorisch gouden greep en zijn historische woorden geworden. Maar juist deze passage had de uitgeschreven versie van de rede niet gehaald. Zijn adviseurs vonden de passage, die King in eerdere speeches had gebruikt, 'afgezaagd en cliché'. 'Je hebt het te vaak gebruikt,' zei zijn adviseur Wyatt Walker.

Maar na een goede tien minuten herinnerde gospelzangeres Mahalia Jackson de dominee aan 'de droom'. Volgens zijn speechschrijver Clarence Jones schoof King de tekst opzij en begon spontaan aan het meest gedenkwaardige gedeelte van de speech.

Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.