180 graden Jakolien Kraeima

‘Ons onderwijssysteem is aan vernieuwing toe’

Personeelsmanager Jakolien Kraeima (45) veranderde van standpunt over de oplossing voor het lerarentekort.

Jakolien Kraeima: ‘Wij nemen geen leerkrachten meer af van detacheringsbureaus.’ Beeld Ivo van der Bent

OUDE STANDPUNT

‘Het lerarentekort in het basisonderwijs is een duidelijk probleem dat zo snel mogelijk moet worden opgelost door alles uit de kast te halen om vacatures op te vullen. Er is een reeks van beproefde recepten, zoals leerkrachten die met pensioen gaan vragen door te werken, parttimers motiveren meer uren te draaien, afgestudeerde pabo-studenten lokken met een hoger startsalaris, vertrokken leerkrachten met een bonus verleiden terug te keren en zij-instromers tijdens hun versnelde pabo-opleiding meteen voor de klas zetten. 

‘Zo kunnen we alle gaten dichten om ons onderwijsstelsel in stand te houden. Bij het lerarentekort in 2004 werkte deze aanpak uiteindelijk ook. Als themaregisseur ‘Beste Leraren voor Rotterdam’ is het mijn taak samen met de schoolbesturen en de gemeente oplossingen te zoeken voor het tekort aan leerkrachten. Het probleem is urgenter dan ooit en wordt  de komende jaren alleen maar groter.’

HET KANTELPUNT

‘Het katholieke schoolbestuur RVKO waarvoor ik werk, organiseerde begin dit jaar een studiedag voor tweeduizend medewerkers. De vraag die centraal stond was: ‘Wat heb jij als leerkracht nodig om je werk optimaal te kunnen doen?’ Het meest gehoorde antwoord was: ruimte om mijn talenten in te zetten voor de kinderen, door innovatie van het onderwijs. 

‘Hoe vaak hoor je niet dat leerkrachten in het basisonderwijs zeggen dat ze niet toekomen aan wat leerlingen nodig hebben? Dat is de wereld op zijn kop. De populatie leerlingen is ingrijpend veranderd; er zijn meer zorgleerlingen en er is een grote verscheidenheid aan culturen. Leerkrachten willen kinderen op maat kunnen helpen bij hun ontwikkeling. Tijdens de studiedag maakten zij duidelijk zelf het onderwijs te willen ontwikkelen dat kinderen nodig hebben, en niet alles van bovenaf opgelegd willen krijgen. 

‘Deze kritiek op ons onderwijssysteem zette mij aan het denken en ik ging een verband zien met het lerarentekort.’

Jakolien Kraeima: ‘Waarom laten we de juf of meester die gepassioneerd geschiedenisles geeft, niet in alle klassen doceren?’ Beeld Ivo van der Bent

NIEUWE STANDPUNT

‘Het lerarentekort is lastig, maar niet het werkelijke probleem in het basisonderwijs. Net zoals de hoge werkdruk, het slechte imago en onvrede over het salaris, is het een symptoom van een groter euvel dat al jaren speelt: ons onderwijssysteem is aan vernieuwing toe. Het sluit steeds minder aan bij de wensen en manier van denken van de jonge generatie werknemers en bij die van de leerlingen. Onderwijsprofessionals, millennials in het bijzonder, zoeken betekenisvol werk waarin ruimte is voor individuele talenten. De arbeidsmarkt in zijn algemeenheid vraagt om specifieke talenten en eigenheid, dus moeten we kinderen die laten ontdekken en ontwikkelen. 

‘Waarom moeten alle leerkrachten in het basisonderwijs álle vakken geven? Waarom laten we de juf of meester die gepassioneerd geschiedenisles geeft niet in alle klassen doceren, het rekenwonder het rekenonderwijs op zich nemen en inspirerende mensen van buiten gastlessen geven om jonge kinderen te inspireren en nieuwe kennis te laten opdoen in een snel veranderende wereld, waarin sociale vaardigheden en persoonsvorming steeds belangrijker zijn? 

‘We weten dat leerlingen op verschillende manieren leren. Waarom moeten zij dan dezelfde rekenmethode volgen en geven we geen ruimte aan kinderen die een rekensom wel begrijpen door een dans, een tekening of het bouwen van een toren? 

‘Dit vraagt om een nieuw ontwerp van ons onderwijssysteem, niet vanachter een bureau, maar samen met leraren en schoolleiders. Ik ben ervan overtuigd dat werken in het onderwijs dan weer aantrekkelijk wordt voor een grotere groep, de kwaliteit van het onderwijs toeneemt en we een duurzame oplossing bereiken voor het terugkerende lerarentekort. Natuurlijk moeten we nu vacatures opvullen, maar niet met lapmiddelen en kortetermijnoplossingen. Die tasten de kwaliteit van het onderwijs aan en de motivatie van alle sterren voor de klas.’

HET EFFECT

‘Ik heb mijn focus van gaten vullen verlegd naar ontwikkeling van het onderwijssysteem. Snelle oplossingen voor vacatures zijn noodzakelijk, maar zonder concessies te doen aan de kwaliteit. Want daarmee creëren we juist een groter probleem: minder sterke collega’s, lagere onderwijsresultaten, imagoproblemen en scheve salarisverhoudingen. 

‘Daarom zet het RVKO zij-instromers niet meer meteen voor de klas. Overbelasting vergroot de kans op uitval en dat is jammer, want ze brengen vaak vanuit een ander vakgebied waardevolle kennis en ervaring het onderwijs in. Ook nemen we geen leerkrachten meer af van detacheringsbureaus. De hogere kosten komen niet ten goede aan het onderwijs en bonussen en leaseauto’s werken demotiverend voor collega’s, met een risico op uitstroom onder onze meest ervaren en beste mensen. 

‘Ook negeer ik de verleiding een matige sollicitant toch aan te nemen om een gat te vullen. Liever halen we een wand tussen twee lokalen weg en zetten we een sterke leerkracht met twee ondersteuners in. Dat kost meer, maar de kwaliteit van het onderwijs staat voorop. Als we vacatures zo snel mogelijk vullen, is de urgentie weg, maar het echte probleem niet opgelost. Als we niet het tekort maar de ontwikkeling van het onderwijssysteem als uitgangspunt kiezen, bereiken we een duurzame oplossing voor het lerarentekort.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.