'Ons land is onder valse voorwendselen afgepakt'

Naam: Bahe Yazzie Katenay. Leeftijd: 42 jaar. Nationaliteit: Native American...

Bahe Yazzie Katenay is onmiskenbaar een Indiaan. Zijn zwarte haar draagt hij achterover gekamd in een vlecht. Zijn beheerste mimiek verraadt geen enkele emotie. Maar hij zal zich nooit uitdossen met een verentooi en een speer, zoals andere vertegenwoordigers van de Native Americans nog wel eens doen om zich herkenbaar te profileren.

Bahe - hij wil bij zijn voornaam worden aangesproken - wil niet voldoen aan het geromantiseerde beeld uit Amerikaanse westerns. Van het vriendelijke opperhoofd dat voor zijn tipi op een tam-tam trommelt. Of van een bloeddorstige Sioux die de vijand van westerse civilisatie belichaamt. Dat leidt de aandacht alleen maar af.

Bahe reisde de afgelopen maanden door Europa en Japan om mensen te doordringen van het Indiaanse probleem. En in het bijzonder van het gevecht dat zijn mensen van de Indianenstam Navaho dagelijks voeren. De groep Navaho's die Bahe vertegenwoordigt - 'Dineh' geheten, dat in de taal van de Navaho's 'de mensen' betekent - wonen op Big Mountain. De berg ligt in Noord-Arizona, grenzend aan de staten New Mexico, Colorado en Utah.

In het verleden is de regio door de Amerikaanse overheid erkend als Indianenreservaat voor de Navaho en de Hopi-stam. Het gebied, ook wel Black Mesa genoemd, wordt door beide stammen als heilige grond beschouwd. Maar in het kader van vermeende landdisputen tussen de Hopi en de Navaho, ratificeerde het Amerikaanse Congres in 1974 een wetsvoorstel dat gebood dat tienduizend Dineh hun hogans (traditonele Navaho-huizen) in Big Mountain moesten verlaten. De Indianen kregen een oprotpremie en een deadline: voor 1986 moesten alle Dineh zijn verhuisd naar de zogeheten New Lands, die het federale bestuur had aangewezen als geschikte woonlocatie voor de Indianen.

Hoewel het desolate Black Mesa weinig leven belooft, herbergt het een schat aan delfstoffen. Vlak na de 'hervestigingswet' kwamen mannen in blauwe pakken van de mijncorporaties. Ze markeerden het land met vlaggen en besmeurden rotsen met verf . Bahe's moeder ging de mannen te lijf met een geweer. Ze vluchtten weg, maar het was een eenmalig succes. Bahe's ouders moesten hun heilige hogan inruilen voor een gemeentewoning.

Bahe, die met zijn gezin in Flagstaf woont, kan niet vergeten hoe de autoriteiten onder 'valse voorwendselen' zijn land hebben afgepakt. Daarom heeft hij president Clinton in een petitie gevraagd om een onderzoek naar de betrokkenheid van energie- en mijnbouwmaatschappijen bij de hervestigingswet uit '74.

De rijkdommen van Black Mesa hebben voor de Dineh een heel andere betekenis. In hun religie is steenkool de lever van moeder aarde . Bahe gelooft dat het leven is ontstaan op de top van Big Mountain. En God heeft de Dineh opgeroepen de heilige berg nooit te verlaten.

Dat is de reden waarom zo'n tweehonderd Dineh geen gehoor hebben gegeven aan de hervestigingswet. Maar de allerlaatste oproep van de autoriteiten kwam afgelopen zomer. Sindsdien wordt het gebied vanuit helikopters in de gaten gehouden en op 1 februari zullen politiewagens en bulldozers het onherbergzame gebied binnenrijden. De politie zal zwaaien met een gerechterlijk bevel, maar daar zullen Bahe en zijn mensen stoïcijns op reageren.

De Dineh zijn wel wat gewend. Bahe is al twee keer in de boeien geslagen toen hij stamgenoten wilde beschermen tegen de 'gedwongen verhuizing'. En sinds het verstrijken van de deadline in 1986, zijn de bewoners verstoken van gas en elektra en moeten ze 35 kilometer rijden om aan water te komen.

'Maar weet je wiens levens de autoriteiten bevriezen?', vraagt Bahe. 'Die van een groep hoogbejaarde Dineh, voornamelijk vrouwen.' Ze worden de eldest genoemd. Indianen die leven van een paar schapen en koeien, zoals hun voorouders dat honderden jaren voor hen al deden.

De eldest zijn de laatsten der Navaho's die Bahe's generatie nog bindt met haar afkomst. De eldest staan symbool voor de Indiaanse traditie die volgens sommige natives door Amerikaanse regeringen bewust is uitgeroeid in een 'culturele genocide'. Daarom hebben Bahe's mensen en een paar honderd blanke medestanders zich in caravans bij de eldest gevoegd. Op 1 februari zullen zij zich vreedzaam verzetten.

Bahe wiegt zachtjes zijn hoofd. In de taal van de Navaho's bestaat het woord 'hervestiging' niet eens, want de vertaling zegt: 'verdwijnen'. Het mag niet zo zijn dat de Indiaanse cultuur verdwijnt. Dat zijn zoons niet meer weten hoe je met jeneverbessen ziektes kunt genezen. Dat zijn kleinkinderen een lied van de Dineh over Big Mountain niet herkennen.

'Out in the middle of the wide open prairie,

I am the only Red Man left. I ride alone across the wide open prairie lands.

I am alone. He ye ye ya, he ye ye ya.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.