Opinie

'Ik verlang terug naar de tijd dat een agent een boete uitschreef die je vrouw nooit te zien kreeg'

Het lukt de overheid steeds beter elk detail van het openbare leven te controleren. 'De kerk liet in ieder geval nog de illusie bestaan dat je ergens mee weg kon komen', schrijft neurochirurg Pieter van Eijsden.

Een bord met daarop de aankondiging 'Trajectcontrole' langs de A12 bij Arnhem. Foto ANP

Ooit vertrouwde een bevriende architect mij toe dat gevangenissen zo worden gebouwd dat de gedetineerden de illusie hadden dat ontsnappen mogelijk was. Zonder die illusie zou de gevangenispopulatie depressief of opstandig worden. Ik weet niet of dit waar is, maar de gedachte is zeker niet uniek. Een variant op dit idee is terug te vinden in een eeuwenoud fenomeen als carnaval. De kerk ontdekte al vroeg in haar ontstaansgeschiedenis dat het onmogelijk is om mensen vast te houden in een gevangenis van wetten, schuld en zonde zonder hun een uitlaatklep te geven. En nu moet u niet denken dat het carnaval destijds een tamme versie was van de huidige versie. Het ging er stevig aan toe, en in alle openheid. Daarna moest natuurlijk omstandig om vergeving worden gevraagd.

Vuilnis
In onze tijd lukt het de overheid steeds beter elk detail van het openbare leven te controleren. Zodra u uw voordeur uitstapt, reëel of virtueel, valt u ten prooi aan de controle­dwang van de overheid. Mijn vuilniszak heb ik onlangs willens en wetens buiten gezet vóór zonsondergang. Controleurs van de gemeente hebben de zak geopend en troffen hierin aan ondergetekende geadresseerde post aan. Die ontving daarop een forse boete, afgehandeld via de anonieme apparatsjiks van de gemeente.
De meeste politici doen nog een poging dit te verkopen met het 'hellend vlak' of het 'eigen bestwil' argument, maar sommigen zijn de schaamte echt voorbij en komen niet verder dan 'regels zijn regels'. Jawohl Herr Opstelten.

We staan momenteel voor een nieuwe inperking van onze burgerlijke vrijheden die eindelijk wat protest lijkt op te leveren: de nationale dna-databank. Ik denk overigens dat dit protest nog het meest wordt geïnspireerd door onwetendheid over wat dna nu eigenlijk is, maar dat terzijde. Voor de rest is de discussie over een vrijwillige permanente opslag van dna-gegevens voor alle Nederlanders niet substantieel anders dan die over het tijdelijk 'vrijwillig' afnemen van dna bij een buurtonderzoek. De crux zit hem namelijk niet in het bewaren van mijn dna, maar in de ernst van het misdrijf waarvoor dit onderzoek wordt ingezet en dát is nu juist direct gerelateerd aan de vraag of de database er komt.

Onderzoeksmiddel
Achtduizend mannen wangslijmvlies afnemen voor een onopgeloste inbraak zal niet snel gebeuren, maar als de database er is, waarom zouden we hem dan niet gebruiken? Sterker nog: het zou belachelijk zijn om hem níet te gebruiken en een veel ingewikkelder en duurder onderzoeksmiddel te moeten inzetten. Met deze database en een closed circuit camera netwerk van heel Nederland zal in de toekomst elke overtreding vervolgd kunnen worden.

Wat ik niet goed begrijp in deze discussie is hoe we het hebben kunnen laten gebeuren dat de overheid de beschikking kreeg over controle- en opsporingsmiddelen die een veel grotere inbreuk vormen op het privé­leven van de burgers dan een dna-database. Daarbij gaat het slechts om een wattenstaafje met wangslijm waarvan de eigenaar nooit meer iets hoort totdat hij een heroïnehoer van het leven berooft op een treurige parkeerplaats langs de A28.

Cameratoezicht loopt uit de hand
Het cameratoezicht waaraan ik op de snelwegen wordt onderworpen, is echter volstrekt uit de hand gelopen. Eerst werd mijn snelheid gecontroleerd met de lasergun, toen met de vaste automatische camera, toen met de trajectcontrole en waarschijnlijk over niet al te lange tijd met een ingebouwde GPS in alle auto's. De boete komt binnen, en je vrouw vraagt: 'Wat deed jij zaterdagnacht om 2.39 uur op de A28, en waarom reed je zo hard?'

Terug naar de kerk, die bij het ontbreken van de huidige technologie een alwetende god heeft moeten verzinnen. Ik moet het de kerk met pijn in het hart nageven dat ze haarfijn heeft aangevoeld dat de 100 procent controle door Gods alziende oog zou leiden tot ongelukkige kerkgangers. Vandaar de elegante uitzonderingspositie voor de carnavalsweek. Wat de mens namelijk nodig heeft, is de illusie van ontsnapping.

Illusie
De overheid moet leren inzien dat haar burgers af en toe lekker hard willen rijden, gewoon lekker een sigaret, of - god beware me - een joint willen kunnen opsteken. Dat mensen liegen, bedriegen, zuipen en hoereren of in ieder geval de illusie willen hebben dat ze het zouden kunnen en dat er een kans bestaat dat ze er mee wegkomen. Zonder die illusie wordt het leven armoe. Een grijze herfstmiddag in het verzorgingstehuis met mensen die zeggen dat je blij mag zijn dat het niet regent.

Ik verlang terug naar de tijd waarin de verkeerspolitie in open Porsches na een man tot man gevecht de hardrijdende automobilist op de A28 tot staan bracht, hem een ferme terechtwijzing toebromde vanonder een grote snor en daarna een schappelijke boete uitschreef - die mijn vrouw nooit te zien kreeg. Dan, en alleen dan mag die nationale dna-database er komen van mij, zodat ik me uiteindelijk toch zal moeten verantwoorden voor dat veel ernstiger vergrijp op die treurige parkeerplaats.

Pieter van Eijsden is (kinder-) neurochirurg.

 
De overheid moet leren inzien dat haar burgers af en toe lekker hard willen rijden, gewoon lekker een sigaret, of - god beware me - een joint willen kunnen opsteken