'Ik moet er even niet aan denken weer zwanger te worden'

Anticonceptie voor kwetsbare vrouwen

Rotterdam heropende onlangs de discussie over verplichte anticonceptie voor 'onmachtige' vrouwen. Ervaringsdeskundige Chantal is vrijwillig aan het spiraaltje gegaan. 'Het is wel je eigen lichaam.'

Chantal is een gefingeerde naam. De geïnterviewde wilde niet met haar eigen naam in de krant, en ook niet herkenbaar op de foto. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

'Ik wil niet nog een keer een ongelukje krijgen: drie kinderen is gewoon te veel', zegt de 27-jarige Chantal in het huis van haar moeder op de zesde verdieping van een galerijflat in Tilburg-Noord. Op haar 18de onderging ze al een abortus en ook haar eerste kind was een ongelukje. Ze woont nu met haar zoontje (geboren in 2014) en dochtertje (januari dit jaar) samen met haar vriend in bij haar moeder, die tien jaar geleden gescheiden is van haar vader. Ook haar 29-jarige broer woont in de krappe flat, die vol ligt met kinderspeelgoed en andere spullen.

Chantal heeft meegedaan aan het Tilburgse project 'Proactief aanbieden van anticonceptie aan kwetsbare vrouwen', dat onlangs ook is opgestart in Rotterdam en mogelijk navolging krijgt in andere steden. Rotterdam heeft twee weken geleden bij de lancering van het programma tevens de heikele discussie heropend: moeten sommige 'onmachtige' ouders, zoals verslaafden of vrouwen met ernstige psychische problemen, niet via de rechter worden gedwongen om anticonceptie te gebruiken om een (nieuwe) zwangerschap te voorkomen?

'Ik vind me best een kwetsbare vrouw, zeker als ik naar mijn verleden kijk', zegt Chantal openhartig. Je zou het op het eerste gezicht niet zeggen als je haar in het keukentje van de flat ziet zitten en hoort praten. Maar ze heeft al heel wat voor de kiezen gehad. Haar jeugd ging best nog wel redelijk, met zelfs een diploma vmbo-t. Ze kreeg een baantje in de supermarkt, maar werd daar na drie contractverlengingen ontslagen.

'Mijn baas zei dat ik mijn werk niet goed deed en te veel kletste', aldus Chantal. 'Maar dat was onzin. Hij wilde me gewoon geen vaste aanstelling geven. Erger was dat hij ook allemaal negatieve dingen over me zei, waardoor mijn sollicitaties bij andere bedrijven op niets uitliepen.'

In die periode raakte ze ook psychisch in de knoop, waardoor ze bij de GGZ terecht kwam. Ze bleek borderline te hebben, een persoonlijkheidsstoornis. Vijf jaar lang heeft ze met ernstige psychische klachten bij de GGZ gelopen, totdat ze naar haar nieuwe vriend in Limburg verhuisde. 'Daar vroegen ze een eigen bijdrage van 200 euro, dat kon ik niet betalen.'

Want haar schulden liepen op. In 2007 was ze ontslagen bij de supermarkt, maar pas in 2009 kreeg ze een Wajong-uitkering. 'Je moet toch ergens van leven', verzucht Chantal. In 2012 trok ze in het huis van haar vriend in Venlo, waar diens ouders net waren vertrokken. 'Maar omdat zijn ouders niet meer wilden meebetalen, moesten we het huis verkopen', vertelt ze. Twee weken konden ze bij diens zus terecht. Maar die hield het niet uit, en zette het stel met hun zoontje het huis uit.

In 2015 keerde Chantal met vriend en kind terug naar Tilburg. Ze trok bij haar moeder in, die wegens haar schuldenproblematiek ook enige tijd haar bewindvoerder was. 'Maar daardoor ging de relatie moeder-kind helemaal kapot', aldus Chantal. 'Daarna kreeg ik een externe bewindvoerder. Die heeft niet goed opgelet. Ik kreeg extra geld om nagels te laten zetten of de woning in te richten. Zo ben ik steeds dieper in de schulden geraakt, wel 8000 euro.'

Via haar vriend is daar nog 65 duizend euro bijgekomen, vooral omdat het huis in Venlo met verlies en schulden is verkocht. Chantal heeft zich aangemeld voor schuldsanering. 'Ik kan het allemaal niet meer overzien', verzucht ze.

Vrijwillige anticonceptie

Het Tilburgse anticonceptieprogramma voor kwetsbare ouders begon in 2014 in reactie op de praktijk dat sommige vrouwen met een verslaving of psychische problematiek maar steeds kinderen bleven krijgen, die vervolgens bijna linea recta in de jeugd- en pleegzorg terecht kwamen. Aanvankelijk betrof het een proefproject waarbij hulpverleners intensieve, maar open gesprekken aangingen met dertig vrouwen: over hun kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. De praatsessies hadden succes: 25 vrouwen gingen op vrijwillige basis aan de voorbehoedsmiddelen. Het programma is daarna uitgebreid: inmiddels zijn 165 kwetsbare ouders in Tilburg benaderd, onder wie ook vier mannen. Van die groep gebruikt ruim 70 procent anticonceptie; met enkelen wordt nog gepraat.

Vorig jaar kwam daar ook nog eens een melding bij het AMK bij, het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling. 'Bij de controle van de zwangerschap van mijn dochtertje ging mijn zoontje mee en zaten we te wachten in de wachtkamer', vertelt ze. 'Hij was erg druk en mijn vriend maakte een handbeweging alsof hij hem wilde slaan. Dat werkt meestal, want dan krijgt hij een schrikreactie en wordt hij rustig. Maar iemand had het gezien en ze meldden ons aan bij het AMK. Er is nog iemand van Veilig Thuis aan de deur geweest, die wilde weten hoe wij met ons kind omgaan. We hebben het kunnen uitleggen, maar ze vond wel dat we hulp nodig hadden bij het gedrag van mijn zoontje.'

Na de geboorte van hun tweede kind begin dit jaar overwoog ze sterilisatie. Nog een derde kind kon ze er in deze omstandigheden echt niet bij hebben. Maar de huisarts vond haar nog te jong voor zo'n onomkeerbare ingreep. 'Ik heb vroeger de pil, de prikpil en een koperspiraaltje gebruikt - maar dat ging allemaal niet zo goed', zegt ze. Bovendien had ze geen geld voor anticonceptie.

Door haar kwetsbare situatie - met gezin inwonend in de kleine flat van haar moeder, haar psychische problemen, de borderline-stoornis, de schuldenberg, al twee 'ongelukjes' in relatief korte tijd - verwees de huisarts haar direct door naar hulpverleners van het Tilburgse anticonceptieproject.

Dat was een verademing voor haar, en een eyeopener. Hulpverleenster Marijana kwam bij haar langs en ging met haar in gesprek: over haar omstandigheden, over sterilisatie en andere vormen van anticonceptie. 'Eindelijk iemand die me begreep en echt naar me luisterde', aldus Chantal. 'Dat had ik echt even nodig. Marijana toonde begrip en dacht met me mee. Andere hulpverleners en artsen luisteren nauwelijks naar je. Ze is ook met me mee geweest naar de huisarts en daarna naar de gynaecoloog.'

Uiteindelijk kiest ze in overleg voor opnieuw een spiraaltje, maar dit keer een hormoonspiraal, betaald uit een speciaal anticonceptiepotje van het Tilburgse project. Dat is in mei ingebracht, en ze is er erg tevreden mee. 'Ik vind ons gezin nu compleet', aldus Chantal. 'Maar we hebben in overleg toch voor een tussenoplossing gekozen. Ik moet er even niet aan denken weer zwanger te worden. Maar zelfs als dat zou gebeuren, dan zou ik niet meteen weten of ik voor een abortus zou gaan. Want die abortus op mijn 18de heeft er best ingehakt.'

Eigenlijk heeft Marijana haar niet eens hoeven overtuigen van het nut van anticonceptie - dat zag ze zelf ook wel in. Maar ze moet er niet aan denken dat zoiets wettelijk verplicht wordt gesteld aan kwetsbare of onmachtige vrouwen, zoals de Rotterdamse wethouder en anderen graag zouden willen. 'Het is een gevoelig en beladen onderwerp, voor veel vrouwen', zegt ze. 'Ik vind dat niemand gedwongen mag worden om een spiraaltje of iets anders te gaan gebruiken. Het is wel je eigen lichaam. Je moet zelf je keuze kunnen maken. Daarbij is wat hulp en advies best welkom.'

Chantal vindt de werkwijze van 'Proactief aanbieden van anticonceptie aan kwetsbare vrouwen' toch de beste optie: praten, informatie geven en op basis van vrijwilligheid (of desnoods lichte drang) iemand aan de anticonceptie krijgen. 'Niet iedereen is goed voorgelicht. Er wordt bij de GGZ en andere hulpverlening eigenlijk heel weinig informatie gegeven over anticonceptie. Dat is best gek', zegt ze.

'Ik heb aantal dingen zelf geprobeerd, zoals de pil en prikpil. Maar ik heb nooit geweten dat er ook andere mogelijkheden zijn, zoals zo'n staafje in de arm. Hoe heet dat ook al weer? O ja, implanon. Maar ik zou geen gedwongen anticonceptie willen ondergaan. Je eigen redenering volgen werkt toch het beste. Je moet er zelf voor kiezen. Ik moet er niet aan denken dat me iets wordt opgelegd wat ik niet wil.'

(Chantal is een gefingeerde naam. De geïnterviewde wilde niet met haar eigen naam in de krant, en ook niet herkenbaar op de foto.)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.