Interview Liesbeth Coltof

'Ik haal kinderen uit de schaduw en geef ze een stem'

Een interview met Liesbeth Coltof (1955), scheidend artistiek leider van de Toneelmakerij, over haar pioniersrol in het jeugdtheater in Nederland.

Liesbeth Coltof, scheidend artistiek leider van de Toneelmakerij Beeld Bart Grietens

Als kind heeft ze vaak gedacht: waarom zwijgt iedereen zo? Zoals op haar 8ste, toen ze via een telefoongesprek per ongeluk opving dat haar lievelingsoom zelfmoord had gepleegd – niemand kwam later ooit terug op zijn dood. Of toen ze op haar 5de plots haar moeder verloor, door een embolie, en overal van werd weggehouden, ook van de begrafenis. 

‘Ze vonden dat te erg voor mij’, zegt Liesbeth Coltof, nu 64, en na 29 jaar taboedoorbrekend jeugdtheater toe aan haar laatste regie bij de Toneelmakerij: De Krijtkring, een familievoorstelling (10+) naar Bertolt Brechts meesterwerk over morele dilemma’s in recht, zorg en liefde, live begeleid door zangeres Frédérique Spigt. Twee maanden toert De Krijtkring door Nederland. Na 31 december volgt Paul Knieriem (37) Coltof op als artistiek leider van de Toneelmakerij.

De Krijtkring van de Toneelmakerij in regie van Liesbeth Coltof Beeld Sanne Peper

Door al dat verdoezelen koos Coltof al jong voor het tegenovergestelde. Haar eerste kindervoorstelling bij Huis aan de Amstel heette Een lek in het zwijgen (1990): ‘Bij leed tegen kinderen zeggen 'denk er maar niet aan' werkt niet. Stilte is mooi, zwijgen richt schade aan.’ Daarom heeft de regisseur bijna dertig jaar lang onderwerpen op het jeugdtoneel gebracht die tot ophef leidden en door docenten, ouders en theaterdirecteuren als te zwaar werden bestempeld. Zoals de dood in De koning en de rest (1989 (8+), naar Ionesco), over een stervende hoogheid die het leven niet durft los te laten. ‘Op de première gingen twee kindjes spontaan bij zijn divan zitten. Toen hij zijn laatste adem uitblies, zei het jongetje: 'Het is hem eindelijk gelukt'. Een prachtig bewijs dat kinderen gerust naar iets onherroepelijks kunnen kijken.’

Voor jong publiek kun je alles brengen, mits je op kindhoogte gaat staan, benadrukt de gedreven theatermaakster, die zelf nog openlijk duimt. Coltof schreef in 1987 theatergeschiedenis door met auteur Pauline Mol Iphigeneia, koningskind (8+) te maken, een bewerking van de Griekse tragedie over een dochter die zich opoffert voor haar vader. ‘In bijna elke klassieker komt wel ergens een kind voor. Die haal ik uit de schaduw en geef ik een stem.’ Zoals Katrien, de doofstomme dochter in Brechts Moeder Courage. ‘We zijn het toneelstuk door haar ogen gaan herlezen; een observerend kind, dat alles voelt en ziet.’ Dat werd Stil, de trommelaar (5+, 1995), met haar eigen broer in de zwijgende titelrol.

Noem haar bewerkingen geen kindversies van klassiekers. ‘We kantelen het perspectief en herschrijven ze totaal.’ Altijd kiest Coltof de kant van diegene zonder macht. ‘Dat dank ik aan mijn moeder, sociaal werkster op de Wallen. Ze nam kinderen van hoeren mee naar de schouwburg.’ Coltof herinnert zich kleurig opgemaakte vrouwen in bontjassen die na haar moeders dood voor haar zorgden, en een man met dikke sigaar. ‘Die prostituees en de beroepsgokker waren goede vrienden van mijn ouders.’

De Krijtkring van de Toneelmakerij in regie van Liesbeth Coltof Beeld Sanne Peper

Coltof heeft het jeugdtheater in Nederland volwassen gemaakt. Geen elfjes, kabouters en prinsesjes, maar realistische personages zoals boze ouders en broertjes die dood kunnen gaan. Ze koos al vroeg voor toneel mét dans, beeldende kunst en muziek, omdat ‘je soms een gevoel niet in taal kunt vatten’. Bovendien maakt ze al jaren theater in oorlogsgebieden en vluchtelingenkampen, zoals in Hebron, Gaza, Kroatië en Bosnië. ‘In het begin voelde ik mij een ramptoerist. Totdat iemand zei: wat fijn dat jij naar ons komt luisteren. Ik geef het gehoorde terug in theatervorm.’

Om te voorkomen dat ze prekerig wordt, werkt ze al decennia samen met zielsverwant Roel Adam. ‘Niemand is zo erudiet als hij. Kamers vol boeken, allemaal gelezen.’ Met hem introduceerde ze de komedie voor kinderen, door meedogenloze volwassenen zo extreem te maken dat je kunt lachen om hun daden. Neem de vechtscheiders in Spijker (8+), of de egoïstische dames in De Tantes (8+). ‘Iedereen voelt waar de pijn zit. Maar een komedie verzacht.’

Een happy end hoeft echter niet. Kinderjaren (10+, 1991) en De dag dat mijn broer niet thuiskwam (10+, 2000) lopen slecht af, maar eindigen met warmte. ‘Ik wil zelf ook niet overstuur een theater verlaten. Kinderen hebben geen dreun nodig, maar een serieuze aanpak.’

De Krijtkring (10+) door de Toneelmakerij, tournee t/m 3/12.

Prijzenregen voor Liesbeth Coltof (64)

Ze bezit al een Gouden Krekel (2013, voor Mehmet de Veroveraar) en de Theaterprijs van het Prins Bernardfonds (1999, € 45.378). Internationaal werd Coltof in 2014 onderscheiden met de Honorary President Award, voor haar buitengewone diensten in het jeugdtheater, en in 2016 met Der Faust, de meest prestigieuze Duitse theaterprijs, eerder alleen toegekend aan de Nederlanders Johan Simons en Eva-Maria Westbroek. Zaterdag ontving Coltof na de première van De Krijtkring de VSCD Oeuvre Prijs en nam ze namens alle BIS-jeugdtheatergezelschappen De Prijs van de Kritiek 2018 in ontvangst. En dan maakt de scheidend artistiek leider van de Toneelmakerij ook nog als één van de drie genomineerden kans op de Amsterdamprijs voor de Kunst (€ 35.000). Die winnaar wordt op 15 oktober bekend gemaakt.

Liesbeth Coltof, scheidend artistiek leider van de Toneelmakerij Beeld Bart Grietens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.