Interview

'Ik druk het zacht uit als ik zeg dat wij betere tijden hebben gekend'

Teruglezen - als enige broer raakte Max Moszkowicz jr niet in opspraak

Bram is uit het ambt gezet, Robert al veel eerder en nu dus ook David. Vanuit het statige pand van de familie in Maastricht, deed Max Moszkowicz jr. in april 2015 zijn verhaal over de gevallen advocatenbroers. Lees het hier terug.

De familie Moszkowicz in het pand in Maastricht, 1982. Vlnr David, Bram, Max, Robert en Max jr. Beeld Leo van Velzen/Hollandse Hoogte

Hij realiseert het zich elke dag, elke minuut, elke seconde: de naam van Nederlands bekendste advocatenfamilie, Moszkowicz, is besmeurd. Negen jaar geleden werd broer Robert uit het ambt gezet, in 2013 broer Bram en in januari oordeelde de tuchtrechter dat ook broer David van het tableau moet worden geschrapt.

Interview met Robert Moszkowicz

De Volkskrant sprak Robert Moszkowicz in 2014. Het interview kreeg een vreemde wending. Lees het hier

Max (60), de enige van de broers Moszkowicz die nog nooit in opspraak is geraakt, voelt zich geroepen zijn verhaal te doen. 'Mensen trekken te snel conclusies', zegt hij. 'Toen Bram werd geschrapt, dacht iedereen: het is voorbij. Er werd te weinig onderscheid gemaakt tussen de praktijkvoering van Bram in Amsterdam en die van David en mij in Maastricht. Dat heeft ons schade berokkend. Nu denken de mensen: David is geschrapt, dus hij is geen advocaat meer. Maar hij blijft gewoon in functie, in afwachting van de uitspraak in hoger beroep in juni. Cees Korvinus, zijn raadsman, is daarover redelijk optimistisch.'

Max Moszkowicz houdt, samen met zijn broer David, kantoor aan de Wilhelminasingel in Maastricht, in het statige pand waarin hun vader het bedrijf groot maakte. Het ademt de sfeer van voorbije tijden. Overal staan brandkasten en andere curiosa die hun vader kocht op rommelmarkten. Voorouders kijken vanaf schilderijen aan de wand toe hoe Max zijn verhaal doet. Nog wel. Want het pand is verkocht. Op 24 april verhuizen zij naar een kleinere kantoorruimte, moderner, minder oubollig. En het past binnen de reorganisatie die onlangs is doorgevoerd. 'Sinds Bram is geschrapt doe ik al veel zaken vanuit een kantoorverzamelgebouw in Amsterdam. David is erg aan dit oude pand en de spullen van mijn vader gehecht, maar ik voel me in een modern gebouw veel beter thuis.'

Max Moskowicz jr. Beeld Robin De Puy

Hoe gaat het met u en David?

'Ik druk het zacht uit als ik zeg dat wij betere tijden heb gekend. Het beroep brengt al veel spanning met zich mee. Daar komt, na de schrapping en financiële perikelen van Bram, de voorlopige beslissing over David bovenop. Dat heeft David en mij geen goed gedaan. Maar we weten er wel mee om te gaan. Ik kan mijn emoties ongelofelijk goed in bedwang houden. Dat leerde mijn vader ons. Hij hield ons in moeilijke situaties altijd voor: jongens, alles is relatief. Of: je pink breken is veel erger. Ik raak niet van slag of emotioneel over de situatie. Hooguit cynisch.'

Hoe reageerden de cliënten van David op het oordeel van de tuchtraad?

'Er zijn er drie weggegaan. En er zijn er twee of drie, pin me daar niet op vast, die David belden: wat is er aan de hand? David heeft uitgelegd wat er is gebeurd, en daar is het bij gebleven.'

David Moszkowicz heeft tot een week voor de zitting zowel de dader als de nabestaanden van een doodslagzaak bijgestaan. Een doodzonde in de advocatuur. Maar van opzet was geen sprake, benadrukt zijn broer. 'Na de schrapping van Bram kwamen vrijwel al zijn cliënten hier naar Maastricht. Tientallen. Ik behandel alleen civiele zaken, dus dat kwam allemaal op het bordje van David, die strafrecht doet. Die stroom cliënten heeft hij zo goed als mogelijk opgevangen. Hij heeft destijds ontzettend lange dagen gemaakt om alles in goede banen te leiden. Daarbij is deze fout gemaakt. Hij schrok daar zelf van. Meteen na de ontdekking heeft hij voor de nabestaanden een andere advocaat ingeschakeld.'

David Moszkowicz. Beeld anp

De tuchtraad woog mee dat David al vaker is geschorst.

'Hij is een keer voorwaardelijk geschorst voor twee weken, en vorig jaar voor drie maanden. In een carrière van ruim 35 jaar. Schrapping van het tableau is het zwaarste middel. Ik weet niet of jullie het weten, maar laatst hebben twee advocaten een schorsing aan hun broek gekregen omdat ze jarenlang met toevoegingen hebben gesjoemeld. Geschorst hè. Niet geschrapt. Voor langdurige financiële fraude. Daar wil ik mee zeggen dat ik deze straf voor David, en dat geldt overigens ook voor Bram, disproportioneel vind.'

Max Moszkowicz heeft zich publiekelijk nooit uitgelaten over zijn broer Bram, de bekendste van het viertal, totdat die eind vorig jaar gast was in het tv-programma Pauw. Een 'buitengewoon pijnlijk moment' noemt Max de uitzending, waarin Bram de suggestie wekte dat zijn familie hem financieel liet vallen. 'Dat is nogal wat, als je beseft dat David en ik hem ieder meer dan 5 ton hebben geleend. Als je dan suggereert dat je familie je niet helpt, ga je te ver. Dan overschrijd je een grens. Ik voelde me gedwongen, ook voor de goede naam van de familie, naar buiten te treden.'

Heeft u uw broer Bram direct na de uitzending gebeld?

'Ik heb hem ge-sms't. Er kwam een onbevredigend antwoord.'

Wat antwoordde hij?

'Dat zeg ik niet.'

Wat sms'te u hem?

'Dat zeg ik ook niet. Ik heb hem verzocht het recht te zetten. Dat heeft hij niet gedaan. Toen ben ik voor het eerst ingegaan op een verzoek, van NRC Handelsblad, om een interview te geven.'

Denkt u dat u dat geleende geld nog terugziet?

'Ik hoop het. Als je het puur bekijkt vanuit advocatenoogpunt, hadden we het natuurlijk op papier moeten zetten, zekerheid moeten verlangen. Maar zo handel je niet als het om je broer gaat die financieel onderuit dreigt te gaan.'

De fiscus verdenkt Bram Moszkowicz ervan dat hij in de periode 2003-2012 voor meer dan 2 miljoen euro aan belasting heeft ontdoken. Brams kantoor is inmiddels failliet. Zijn schuld raakt ook de broers Max en David, die samen met Bram de maatschap deelden: 'Ook wij hebben het nodige van Bram en zijn vennootschap te vorderen.' Hoe groot de schade voor de broers is, wil hij niet zeggen. Kan hij ook niet zeggen, stelt hij, omdat ze in gesprek zijn met de Belastingdienst over een schikking waarbij geheimhouding in acht wordt genomen. Wel verwacht hij er goed uit te komen: 'De voortekenen zijn niet ongunstig.'

Max Moszkowicz sr. met Peter R. de Vries en zijn boek over Heineken-ontvoerder Cor van Hout, 1987. Beeld anp

Heeft u nog contact met Bram?

'Nee.'

Jullie waren heel hecht.

'Als twee handen op één buik.'

Mist u hem?

'Zeer. Bram en ik hadden iedere dag contact met elkaar. We spraken over alles met elkaar. Als zo iemand wegvalt, komt dat hard aan.'

Denkt u dat het goedkomt?

Na enige stilte: 'Dat weet ik niet. Daarvoor moet eerst alles wat we nu zakelijk meemaken achter de rug zijn. En dan zien we wel weer verder. Bram is eigenzinnig hè, hij geeft niet graag zijn ongelijk of fouten toe.'

Bram Moszkowicz, die uit het ambt is gezet vanwege een ondeugdelijke administratie en het schenden van de beroepsregels, wijt zijn problemen mede aan het tweedegeneratiesyndroom waaraan hij lijdt - het Auschwitzverleden van zijn vader drukt zo sterk op hem dat hij daardoor fouten maakt. Ook broer Robert, die lange tijd kampte met een heroïneverslaving en in 2006 werd geschrapt, noemt het syndroom als oorzaak van zijn problemen. 'Wij hebben allemaal een klap van de molenwiek gehad', bevestigt Max. 'Daar ben ik van overtuigd. Maar om nou te zeggen dat er een direct causaal verband is tussen verwijtbaar gedrag en dit syndroom, vind ik te makkelijk. Dan wordt het al snel als een rechtvaardiging gezien, en dan zijn we op de verkeerde weg.'

Wat bedoelt u precies met klap van de molenwiek?

'Het verschrikkelijke leed dat mijn vader in de oorlog heeft meegemaakt, is op de jongens overgegaan. Dat draag ook ik iedere dag met me mee.'

Hij valt stil. Slikt. Geëmotioneerd: 'Je ziet, ik vind het moeilijk om erover te praten.' Dan, cynisch: 'Kijk, dit kereltje kan toch emotioneel zijn.'

Vader Max senior (88), die zijn jongens zo goed leerde relativeren, 'misschien wel iets té goed', heeft een groot stempel op de familie gedrukt. Dat wordt soms negatief uitgelegd, maar dat bestrijdt zoon Max ten zeerste. Hij hekelt uitlatingen van broer Robert dat Max senior extreem dominant was. 'Robert heeft onlangs gezegd dat wij het als een bevrijding voelden - ik kan het bijna niet uit m'n strot krijgen - dat mijn vaders herseninfarct ons verloste van die priemende blik. Nou, ik zou hem nog elke dag willen hebben hoor, die priemende blik. Die mis ik heel erg. Mijn vader was de enige met wie ik werkelijk over alles kon praten. Als zo iemand wegvalt, is het leven minder de moeite waard om geleefd te worden. Ik mis hem in alles. Terwijl hij nog leeft hè.'

Robert Moszkovicz in 2012. Beeld anp

Het verhaal gaat ook dat jullie alle vier rechten moesten studeren van uw vader.

'Onzin. Ik wilde medicijnen studeren, net als mijn vader destijds. Maar ja, als wij bloed zien vallen wij recht achterover. Nog steeds. Wij zijn typische alfamensen. We hoefden voor vader helemaal geen rechten te studeren, maar onbewust word je natuurlijk wel door zijn verhalen geïnjecteerd. Als kind hing je aan tafel al aan zijn lippen, zo prachtig kon hij vertellen over strafzaken met soms doodenge, maar veelal ook sappige aspecten.'

Zijn vader heeft moeite hem te herkennen, zegt Max. Dat is lastig, maar vooral pijnlijk. Reden waarom hij zijn vader minder bezoekt dan hij zou willen. Opnieuw schiet hij vol. 'Ik kan er moeilijk tegen hem zo te zien. Als je met hem praat - na vijf minuten doet hij zijn ogen dicht en wil hij rusten.'

Krijgt hij iets mee van de perikelen in jullie familie?

'Nee. Dat is een geluk bij een ongeluk. Ik moet er niet aan denken hoe hij dat zou hebben ervaren. Hij heeft het kantoor opgebouwd, groot gemaakt. Dat het met enkele van zijn zonen, zijn trots, intussen ietsje minder gaat, om het zo maar even uit te drukken, zou hem diep in zijn ziel raken'.

Karaktertyperingen van zijn broers geeft hij niet graag. Dan doet hij ze mogelijk tekort, en dat wil hij niet. Maar vooruit, Max denkt dat hij iets ingetogener is dan zijn broers, bedachtzamer. Hij typeert zichzelf als perfectionistisch, misschien té perfectionistisch, hij denkt meer over dingen na dan goed voor hem is. Dat stoort hem soms. Zo kan hij aan een zaak meer tijd besteden dan strikt noodzakelijk is, bewandelt hij alle mogelijke zijpaden. Dat zou je wellicht inefficiënt kunnen noemen, maar ook het 'afrekenen met onzekerheden'.

Zijn compagnon David staat iets makkelijker in het leven, trekt zich dingen minder snel aan - 'wat overigens een fijne eigenschap is'. Robert en Bram zijn naar buiten gericht, extravagant en 'lichtelijk zelfgenoegzaam'. Met Robert is Max al jaren gebrouilleerd. Robert en hij zijn, 'eufemistisch gezegd, karakterologisch absolute tegenpolen'.

Dat Bram veel in de spotlights verschijnt, ergert Max in het geheel niet. Wel vindt hij het soms onverstandig. 'Mijn vader zei altijd: publiciteit is goed, zolang je er maar gedoseerd mee omgaat. Als het van belang is voor je cliënt om naar buiten te treden, moet je dat vooral doen. Bram heeft, laat ik het zo zeggen, een wat ruime definitie van 'gedoseerd'.'

Het is niet toevallig dat de broers met de meest uitgesproken karakters voor strafrecht hebben gekozen, bevestigt Max. Maar hij houdt zeer van zijn vak. Strafrecht klinkt spannend, hectisch en opwindend, maar onderschat de aantrekkelijkheid van het civielrecht niet. 'Strafrechtadvocaten staan tegenover een officier van justitie, civilisten sparren met collega-advocaten. Daar kan ik me enorm in uitleven, zowel schriftelijk als mondeling. Dat moet in je zitten, je moet over een intellectuele vechtersmentaliteit beschikken.' Pleiten zonder grof of brutaal te zijn, maar juist onderkoeld, dat is de stijl van Max Moszkowicz. 'Dat komt bovendien vaak veel harder aan.'

Advocaten Spong, Bram Moszkowicz en Max Moszkowicz sr. bij de rechtszaak tegen Johan V. alias de Hakkelaar in 1996. Beeld anp

Raadsman Cees Korvinus is, zoals u zegt, gematigd positief over het hoger beroep in Davids tuchtzaak. Stel dat de uitkomst tegenvalt, wat zou dat betekenen?

'Dan ga ik alleen verder, zo simpel is het. Wat niet wegneemt dat ik dit zeer zou betreuren.'

Dan doet de maatschap Moszkowicz alleen nog civiele zaken.

'Nee hoor, dan staat de naam Moszkowicz nog steeds voor strafzaken. Dan ga ik, naar alle waarschijnlijkheid, een samenwerkingsverband aan met een of meer collega's.'

Hij wil niet op de zaken vooruitlopen. Hij hoopt dat het goedkomt met David. Maar één ding staat vast: 'Ik ga door tot ik erbij neerval, zoals dat heet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.