'Hij ziet er gezond uit, dus waarom jij niet?'

De populariteit van stimulerende middelen groeit, ook buiten de kleine kring van wedstrijdatleten. Tijdens de kampioenschappen bodybuilding, vorige week in het Haagse Congresgebouw, toonde coach Hans Kroon zich daarover zeer bezorgd....

IN DE DONKERE coulissen, tegen een zwart gordijn, kleedt de gedoodverfde winnares zich uit. Mascha knijpt met haar ogen, de mond van coach Hans Kroon valt open. In het schaarse licht glimmen de spieren van de aanstaande kampioene, de vezels lijken uit de huid te knappen. De jonge vrouw is een levend anatomieplaatje.

Mascha (26) maakt geen schijn van kans bij het NK Bodybuilding, en dat weet ze. Na tien jaar trainen en een streng dieet ziet ze er zeer gespierd uit, maar ze is lang niet zo 'droog', 'scherp' en 'hard' als haar concurrentes. De jury kent geen genade. Ze wordt laatste. Mist Mascha misschien de gedrevenheid van de ware kampioen? Nee. Ze gebruikt alleen geen doping.

'Ik heb haar gewaarschuwd', zegt Kroon. 'Een natural atlete verliest altijd, want elke millimeter spier moet met bloed, zweet en tranen bevochten worden. Wie doping gebruikt zet zijn lichaam in een hogere versnelling. De spieren vliegen erop en het vetweefsel brandt eraf. Zonder doping ben je nergens.'

Tijdens de kampioenschappen, vorige week in het Haagse Congresgebouw, toonde Kroon zich zeer bezorgd over de groeiende populariteit van stimulerende middelen, ook buiten de kleine kring van wedstrijdatleten. Artsen en dopingdeskundigen schatten dat er momenteel ten minste 100 duizend gebruikers van stimulerende middelen zijn; dat is drie maal zoveel als werd becijferd in een TNO-rapport uit 1994.

De anabole steroïden en agressieve afslankmiddelen als Ianomin Forte worden verkocht door dealers die bij sportscholen trainen of in dienst zijn. De pillen en drankjes werken: ze laten spieren harder groeien en verdrijven vet. En ze zijn niet duur. De prijzen voor een 'kuurtje' lopen uiteen van enkele tientjes tot honderden guldens. Een schappelijke prijs voor bewonderde blikken op het strand of in de disco, vinden velen.

Recente cijfers over de omzet van de dopinghandel bestaan niet. In 1984, het laatste jaar waarover wel gegevens beschikbaar zijn, becijferde de commissie Terp echter dat er 70 tot 100 miljoen gulden omging in de illegale handel in stimulerende middelen. Het aantal bezoekers van sportscholen is sindsdien verdrievoudigd. De drempel om naar stimulerende middelen te grijpen is bovendien verlaagd, zeggen sportschoolhouders.

Kroon: 'Het is gemakkelijker geworden om doping te nemen, doordat het gebruik van recreatieve drugs als XTC en speed ook steeds gewoner is. Mensen kiezen de snelste weg. Wie normaal traint, krijgt er ongeveer twee kilo spier per jaar bij. Met anabolen win je in acht weken tien kilo spier. Met één kuurtje ben je de hele zomer de bink op het strand.'

'Ik heb een kuur genomen', zegt socioloog en bodybuilder Willem Koert, 'waarmee ik in twee maanden twee maal zo sterk werd. Eerst tilde ik zestig kilo, daarna 110. Je kunt de kracht echter niet vasthouden. Na een paar maanden loop je leeg. Dat is demotiverend en dus neem je snel een tweede kuurtje. Doping is geestelijk zeer verslavend.'

Koert (31) heeft de afgelopen twaalf jaar vele uren tussen de drukbanken en halters doorgebracht, eerst als bodybuilder, later vooral als onderzoeker van de sportschoolcultuur. Hij merkte dat het dopinggebruik vanuit het circuit van hardcore-bodybuilders doorsijpelt naar de reguliere sportscholen. Dealers kunnen hun werkterrein verbreden doordat het gespierde tors en de harde billen alom tot schoonheidsideaal verheven zijn.

0 IJ DE gezondheidsrisico's staan veel van de nieuwe gebruikers niet stil. Ze spiegelen zich aan de gaaf ogende spierbonken in tijdschriften en films. Filmster en voormalige bodybuildingkampioen Arnold Schwarzenegger is wellicht het meest aansprekende voorbeeld. Hoewel hij jarenlang anabole steroïden heeft gebruikt, ziet hij er ongeschonden uit.

Schwarzenegger is een wandelend reclamezuil voor stimulerende middelen, vindt Koert. 'Hij wekt de indruk dat zijn spieren op natuurlijke wijze verkregen zijn. Als mensen beginnen met trainen en de resultaten vallen tegen, is er altijd wel iemand die verwijst naar Arnold. Hij heeft gebruikt en ziet er gezond uit, dus waarom jij niet.'

Fitnesstijdschriften beïnvloeden bezoekers van de sportschool op soortgelijke wijze, zegt Kroon in de trainingsruimte van het Congresgebouw. En niet alleen door de suggestieve kleurenfoto's. In paginagrote advertenties worden voedingsupplementen aangeprezen als 'gezond alternatief' voor anabolen. Kroon, fluisterend om de toorn van de omgepompte mannen in fluorescerende slips te ontlopen: 'De meeste supplementen werken niet. Maar ze maken het opstapje naar echte doping kleiner.'

0 OORAL JONGE sportschoolbezoekers zijn gemakkelijk te beïnvloeden, vertelt Kroon. Ze slikken adviezen van onbetrouwbare dealers als zoete koek. 'De gemiddelde scholier heeft niet eens het geduld om vier jaar mavo af te maken, laat staan dat hij vier jaar aan zijn lijf gaat werken. Hij wil snel indruk maken op zijn vrienden en de meisjes.'

Staatssecretaris Terpstra van Sport maakt zich al enige jaren zorgen over de groeiende populariteit van doping. Haar maatregelen werpen echter nauwelijks vruchten af, menen critici. Ze speelt zwarthandelaren juist in de kaart met maatregelen als gedragsregels voor artsen.

De Haarlemse 'dopingdokter' H. Karsten vindt het beleid van Terpstra kortzichtig. De afgelopen vijftien jaar heeft hij duizenden bodybuilders begeleid bij het gebruik van anabole steroïden. Dat mag niet meer. De overkoepelende Nederlandse artsenorganisatie KNMG heeft na een intensieve lobby van de staatssecretaris namelijk besloten dat doktoren geen stimulerende middelen meer mogen voorschrijven.

Karsten: 'Bodybuilders zijn nu volledig overgeleverd aan de zogenaamde deskundigheid van zwarthandelaren; mensen die er geen enkel belang bij hebben om objectieve informatie te verschaffen over de bijwerkingen van hun handelswaar. Vooral recreatieve gebruikers, die nauwelijks kennis hebben van de middelen, worden hiervan de dupe. Ze weten niet wat ze slikken.'

Zwarthandelaren halen de anabole steroïden, groeihormonen, clenbuterol en agressieve afslankmiddelen als Ianomin Forte uit Zuid-Europese en voormalige Oostbloklanden. De douane krijgt geen vat op de smokkel: er worden alleen kleine hoeveelheden onderschept. De medische controle op de (nep)middelen is minimaal. De precieze werking en bij-effecten zijn vaak alleen proefondervindelijk vast te stellen.

De schade die 'zuivere' doping veroorzaakt is wel bekend. Anabole steroïden tasten de lever aan, verhogen het cholesterolgehalte en veroorzaken onvruchtbaarheid en impotentie. Doordat anabolen de aanmaak van mannelijke hormonen stimuleren, krijgen vrouwen die deze pillen slikken een lage stem, baardgroei en een grote clitoris.

Ianomin forte, een agressief afslankmiddel dat in randstedelijke sportscholen als warme broodjes wordt verkocht, werkt als speed. Het verhoogt de hartslag en de lichaamstemperatuur waardoor de gebruiker sneller calorieën verbrandt. Het middel ontregelt het lichaam echter op onverantwoorde wijze, zeggen medici.

De Fitvak, de bond voor sportschoolhouders, vindt de toenemende populariteit van stimulerende middelen zorgwekkend. Deze maand lanceert de bond een 'dopingconvenant' waarmee sportscholen kunnen aangeven dat ze de verkoop van stimulerende middelen niet toestaan.

Het Nederlandse Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) steunt het convenant, maar betwijfelt of de dealers hun lucratieve handel zo gemakkelijk zullen opgeven. Het centrum denkt dat het gebruik van stimulerende middelen niet volledig is uit te bannen.

0 OOR EEN heksenjacht van politie en justitie op de handelaren, voelt het NeCeDo echter niets. Het verwacht meer van voorlichting. Samen met diverse GGD's verspreidt het NeCeDo folders over doping aan de bezoekers van de vijftien- à zestienhonderd Nederlandse sportscholen; in tijdschriften als Sport & Fitness wordt een 'no-nonsense informatiebron' gepubliceerd. Het NeCeDo propageert ook alternatieve trainingsmethoden, zoals die van Kroon.

'Ik wilde hem in elkaar slaan, maar ik moest huilen.' Willem Koert was ontzet toen Kroon hem vertelde dat hij minder hard moest trainen om meer spieren te krijgen. 'Ik ging elke dag naar de sportschool. Dat was mijn leven. Kroon vertelde me echter dat ik mijn eigen spieren 'opvrat' door te hard te trainen.'

De 'methode-Kroon' roept weerstand op door zijn eenvoud. Kroon schrijft rust tussen de trainingen voor, veel meer dan de meeste bodybuilders gewend zijn, veel meer ook dan de meesten willen. De dagelijkse aanwezigheid op een sportschool is onlosmakelijk verbonden met hun identiteit. Die laten ze zich niet zomaar afnemen.

0 ROON, die al achttien jaar aan bodybuilding doet, probeert de critici echter te overtuigen met zijn eigen ervaringen. Jarenlang trainde hij dagelijks, zonder dat zijn spieren groeiden. Nu hij meer rust houdt, neemt zijn omvang toe. Trots: 'Ik weeg nu 106 kilo en elk jaar krijg ik er twee kilo bij. Schoon aan de haak.'

Toch begrijpt ook Kroon, diep in zijn hart, de fascinatie van sportschoolbezoekers voor de enorme anabolen-biceps wel. Ook hij stond bij het NK Bodybuilding gespannen te wachten op het gastoptreden Dorian Yates, de kampioen der kampioenen.

Het geduld van Kroon werd beloond. De Brit, 1,76 lang en 148 kilo zwaar, passeerde de sportschoolhouder op enkele centimeters afstand, hijgend als een postpaard. Kroon staarde de man na, gebiologeerd door zijn onwaarschijnlijke omvang. 'Buitenaards', mompelde hij bewonderend. 'Dat lijf is buitenaards.'

Meer over