'Eindelijk oog voor culturele context'

Spreek met een Marokkaanse man of een imam en hij beklaagt zich over de Nederlandse hulpverleners: 'Ze pakken onze vrouwen af.' Ineke Wienese, orthopedagoog van het Haagse psycho-medisch centrum Parnassia, kent dit geluid en geeft de mannen deels gelijk....

Onvoorwaardelijk voor de vrouw kiezen lost niets op, meent Wienese. Voor de manier waarop zij al meer dan twintig jaar allochtone vrouwen begeleidt heeft ze vorige week uit handen van oud-minister van WVC Hedy D'Ancona de Henny Verhagen Prijs 2000 van de stichting Vrouw en Gezondheidszorg ontvangen.

Na alle aandacht voor de vrouw is het hoog tijd om aan de emancipatie van de man te werken. 'De veelal traditionele, allochtone mannen remmen vrouwen in hun ontwikkeling. Mannen die maatschappelijk minder succesvol zijn dan hun vrouw, verliezen hun aanzien. Die grijpen soms uit onmacht naar niet-verbale middelen om hun vrouw te stoppen.'

Wienese publiceert sinds de jaren zeventig over de complexe positie die migrantenvrouwen hebben in deze samenleving. Ze stond aan de wieg van talloze projecten voor en door allochtone vrouwen. Ze introduceerde de eerste opvoedingscursus in Nederland, initieerde het project 'Spelen aan huis' waarbij vrijwilligers allochtone families bezochten om hun kinderen te leren spelen. En ze begon de Turkse vrouwentelefoon in Den Haag, een project waarbij Turkse vrouwen elkaar hielpen huwelijksproblemen op te lossen. Zo leerden ze van elkaars ervaringen, waardoor vaker scheidingen voorkomen konden worden.

Kenmerkend voor haar publicaties en projecten is dat Wienese Turkse en Marokkaanse vrouwen betrekt bij haar hulpverlening. 'Een ervaringsdeskundige spreekt de taal van het hart, is minder afstandelijk dan een professional.' Wienese ziet de prijs als erkenning voor de vele gevechten die ze heeft geleverd. 'Heel lang vonden hulpverleners me lastig als ik het woord ''allochtoon'' in mijn mond nam. Nu weten ze niet hoe snel ze een succesvol project, dat steunt op ervaringsdeskundigen, moeten opnemen in het eigen programma.'

Veel migrantenvrouwen leven volgens Wienese onder grote druk. De man stelt traditionele eisen, de omgeving staat garant voor sterke sociale controle, de kinderen willen meer vrijheid. 'Door die spanning hebben de moeders niet de ruimte hun kinderen de waardering te geven die ze nodig hebben. Die verkrampte positie heeft vaak haar weerslag op de dochters.' In haar praktijk als orthopedagoog merkt Wienese dat het aantal meisjes met eetproblemen groeit, zoals ook het aantal suïcidepogingen toeneemt.

Turkse en Marokkaanse moeders, meent Wienese, hebben de neiging meer in hun zonen dan in hun dochters te investeren. De zonen moeten zij aan zich binden, want die vormen hun oudedagverzekering; als de vader wegvalt, is de moeder afhankelijk van haar zoon. Niet van haar dochter, want die wordt belast met de zorg voor de schoonfamilie. Deze hechte moeder-zoon relatie leidt niet zelden tot conflicten tussen de moeder en de schoondochter. Die beiden voor hun toekomstig welzijn afhankelijk zijn van de zoon.

Langzaam dringen dergelijke inzichten door in de reguliere hulpverlening. Met name doordat steeds vaker allochtonen zelf bij de ondersteuning worden betrokken. Toch zouden instellingen nog toegankelijker kunnen worden, denkt Wienese. Via internet moet jongeren de mogelijkheid worden geboden hun problemen en vragen voor te leggen. En de begeleiding van kinderen op scholen moet ook beter. Nu krijgen leerlingen cursussen sociale vaardigheden waarin ze leren op zijn Nederlands voor hun rechten op te komen. 'Maar er zijn meer manieren dan alleen ''ik wil, ik moet, ik vind'' om te vertellen wat je mening is. Ook via spreuken, verhalen, omwegen en bemiddeling kunnen kinderen hun wensen kenbaar maken aan ouders. Nu leren kinderen een soort van zelfredzaamheid waarmee ze thuis niet uit de voeten kunnen en die slechts tot conflicten leidt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.