Interview Seks

‘De arts moet vaker vragen: hoe is het met de seks?’

Dokters moeten hun patiënten vaker vragen of er problemen zijn met seks. Dit zegt psycholoog en seksuoloog Ellen Laan die onlangs haar oratie hield aan de Universiteit van Amsterdam.

'Ook een tachtigjarige vrouw masturbeert' - Psycholoog en seksuoloog Ellen Laan Foto Aurélie Geurts

Heeft uw dokter u weleens gevraagd of u problemen heeft tijdens de seks? Nee? Zou hij of zij dan toch echt eens moeten doen, vindt Ellen Laan, sinds dit jaar hoogleraar, maar daarvoor al geen onbekende waar het onderzoek naar seks betreft. Uit haar wetenschappelijk werk in het verleden bleek onder meer hoe het lijf automatisch kan reageren op seksuele prikkels (iemand in zijn blootje zien bijvoorbeeld) zonder dat dit ook gepaard gaat met seksuele opwinding (zin hebben in seks). Nog iets waar Laan onderzoek naar deed: de ‘orgasmekloof’, waaruit bleek dat heteroseksuele mannen bijna altijd klaarkomen tijdens seks en heteroseksuele vrouwen vaak niet.

Maar nu over die dokters die in de spreekkamer meer zouden moeten vragen naar seksproblemen. Voor Laan is het een logische optelsom. Eén: een plezierig seksleven draagt enorm bij aan de kwaliteit van leven. Twee: veel psychische en lichamelijke klachten hebben een negatieve invloed op seks, en ook de bijwerkingen van medicatie kunnen het seksleven verstoren. Tel die twee op en je snapt dat het onderwerp seks juist in de spreekkamer van artsen aan bod zou moeten komen, zegt de hoogleraar, die onlangs haar oratie hield aan de UvA.

Vermijden zorgverleners het onderwerp seks?

‘Doorgaans wel. Artsen en andere zorgverleners vinden het een ongemakkelijk onderwerp om over te beginnen. Bovendien zijn er, ook onder medici, allerlei misvattingen over patiënten en seksualiteit. Bijvoorbeeld: wie ziek is, heeft geen behoefte aan seks. Of: voor ouderen is seks niet belangrijk. Nou, ook een tachtigjarige mevrouw masturbeert hoor. Als ik het hier met artsen over heb, zeggen ze vaak: ik zou niet weten hoe ik erover moet beginnen.’

Hoe moet een arts erover beginnen?

‘Simpel. Je zegt: ‘Mensen die deze behandeling ondergaan hebben vaak seksuele klachten. Heeft u daar ook last van? Zo ja, dan kan ik u doorverwijzen naar een specialist die hier mogelijk bij kan helpen.’’

En dat gebeurt nu nooit? Zelfs niet bij mannen die behandeld worden voor prostaatkanker, waarbij erectiestoornissen een bekende bijwerking zijn?

‘Bij die behandeling gebeurt het gelukkig wel. Mannen worden er meestal op voorbereid dat er erectieproblemen kunnen optreden, en krijgen dan bijvoorbeeld het advies om op andere manieren te vrijen of intiem te zijn. Als ze dat doen kunnen deze mannen vaak nog wel een orgasme beleven. Vooral de seksuele gevolgen van medisch handelen bij vrouwen blijven onderbelicht, hoewel zij de grootste kans hebben op seksuele problemen. 

‘Voorbeeld: bij veel ziekenhuizen – gelukkig niet in het AMC – wordt bij goedaardige aandoeningen aan één eierstok vaak ook de andere eierstok verwijderd. Met als achterliggend idee: de oestrogeenproductie, belangrijk voor de menstruatiecyclus, is toch al gestopt, dus die eierstok is niet meer belangrijk. Maar in de eierstokken wordt behalve oestrogeen ook testosteron aangemaakt. Dit sekshormoon maakt bij zowel mannen en vrouwen de hersenen en de genitaliën gevoelig voor seksuele prikkels. Als beide eierstokken weg zijn, is er dus een groot risico op seksuele problemen.

‘Veel artsen weten dit niet, of weten het wel maar onderschatten de impact waardoor de vrouwelijke patiënten het niet te horen krijgen. Vervolgens belanden die vrouwen jaren later bij ons op het spreekuur. Seks was nooit een probleem, maar nu ineens wel, en ze hebben geen idee hoe dat kan. Vergelijkbare problematiek speelt bij bestraling bij sommige soorten kankers in het buikgebied.’

Wat kunnen artsen betekenen voor een vrouw met dergelijke klachten?

‘Artsen geven vrouwen nu vaak extra oestrogeen. Dat maakt de penetratie minder pijnlijk, maar lekker wordt het er niet van. Er komt zelfs een hormonaal proces op gang waardoor er nog minder testosteron beschikbaar is en opgewonden raken nog problematischer wordt. Eigenlijk profiteert van deze behandeling dus vooral de mannelijke partner, omdat penetratie mogelijk blijft. Dat vind ik heel wrang.’

Wat zou beter zijn voor deze vrouwen?

‘In elk geval moeten zorgverleners vrouwen informeren over de gevolgen van de behandeling voor seksualiteit. Daarnaast zou bij vrouwen die bestraald zijn in het genitale gebied of die chemotherapie hebben ondergaan moeten worden onderzocht hoe het is met het testosteron. Is dat te laag? Dan wordt in elk geval begrijpelijk waarom er veranderingen zijn op seksueel gebied. In het ideale geval komt de testosteronpleister weer op de markt, die via de huid het testosteronniveau verhoogt. Die is veilig en effectief, maar wordt zo weinig voorgeschreven dat de fabrikant hem van de markt haalde.’

Kenniscafé

Op maandag 18 juni is seksuoloog Ellen Laan te gast in het Kenniscafé in de Balie, over seks in tijden van MeToo, preutsheid en porno. Hoe gaat het met de seks? 

Kaarten en info op ­debalie.nl

KennisCafé maandag 18 juni 20 uur.

De Balie, Kleine-Gartmanplantsoen 10, Amsterdam.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.