'Concluderen dat politie 'etnisch profileert', werkt polariserend'

Bij preventieve acties maakt de Nederlandse politie structureel gebruik van raciaal getinte risicoprofielen. Deze 'etnische profilering' leidt tot discriminatie en is in strijd met de mensenrechten, schrijft Amnesty International. Hoogleraar Joanne van der Leun heeft kritiek op die conclusie: 'Ze worden niet gedragen door feiten en werken op deze manier eerder polariserend.'

Amnesty constateert dat etnisch profileren vooral gebeurt bij identiteits- en verkeescontroles, bij preventief fouilleren en het natrekken van illegaal verblijf. Foto ANP

Joanne van der Leun is hoogleraar Criminologie aan de Universiteit Leiden en publiceerde meerdere artikelen over etnisch profileren. 'Het is allesbehalve een nieuwe discussie', begint Van der Leun. 'Er wordt flink nieuws gemaakt op dit moment.'

Ze heeft kritiek op de conclusies die Amnesty International trekt uit het rapport Proactief politieoptreden risico voor mensenrechten. 'Je kunt op basis van de bestaande wetenschappelijke gegevens niet roepen dat het structureel gebeurt. In die zin ben ik het eens met de politie, want incidenten zijn er wel degelijk', aldus Van der Leun. 'Maar dat het zelfs ingebakken zou zitten in de politiecultuur zoals de ombudsman Brenninkmeijer beweert is veel te voorbarig.'

'Amnesty heeft heel erg naar Engeland gekeken'
Er zijn verschillende onderzoeken die inderdaad wijzen op structurele problemen met etnisch profileren, maar er zijn er minstens zoveel die het ontkrachten, zegt de hoogleraar. 'Amnesty heeft heel erg naar Engeland gekeken, waar deze discussie al heel lang bestaat en er ook grondig onderzoek naar is gedaan. Daar is geconcludeerd dat er sprake was van institutioneel racisme. Maar de verhoudingen politie-burger zijn heel anders in Nederland.'

De criminologe erkent dat het 'veranderende politieke en maatschappelijke klimaat sinds de jaren negentig', waarover Amnesty in het rapport schrijft, invloed heeft op de mate van profiling. Van der Leun: 'Preventief fouilleren is makkelijker geworden, we zitten alweer een tijdje met de identificatieplicht waarvan niet precies duidelijk is hoe daar invulling aan wordt gegeven. Of neem het 'illegalenquotum': dat legt een zekere politieke druk bij de politie.'

'We hebben hier in het verleden nauwelijks met rellen te maken gehad, zoals ze dat in het buitenland wel hebben meegemaakt. De verhouding tussen de politie en jongeren is hier ook relatief goed. Dat is een groot goed. Ik ben bang dat zo'n harde conclusie van Amnesty, die in mijn ogen niet gedragen wordt door het onderzoek wat er is, alleen maar polariserend werkt. Terwijl het op zich juist belangrijk is dat er een debat over wordt gevoerd.'

 
Je kunt op basis van de bestaande wetenschappelijke gegevens niet roepen dat het structureel gebeurt. Er zijn minstens zoveel onderzoeken die dat ontkrachten
Hoogleraar criminologie Joanne van der Leun




Meer over