Opinie - Nog even over die sleepwet: iedereen heeft iets te verbergen

Of heeft u nooit gescholden op uw baas? Of uw werkster zwart betaald? Of een compromitterende selfie gemaakt?

Wie beseft dat alles wordt gezien, gehoord en geanalyseerd, gaat uitsluitend gewenst gedrag vertonen, stelt cultureel ondernemer Rob van den Hove.

'Een kind dat vandaag geboren wordt, groeit op zonder de notie wat privacy is, het zal nooit weten wat het betekent om een privémoment te hebben, een gedachte die niet is opgenomen en geanalyseerd. Dat is een probleem. Want privacy is belangrijk. Privacy stelt ons in staat te bepalen wie je bent en wie je wilt zijn.' Actuele woorden van klokkenluider Edward Snowden, voormalig CIA-medewerker en systeembeheerder bij de NSA.

Een disciplinerend systeem gebaseerd op de volledige afwezigheid van privacy werd voor het eerst in 1791 welomlijnd beschreven door Jeremy Bentham. Deze Engelse filosoof bedacht de perfecte gevangenis: het Panopticon, Grieks voor alziend.

Het is de perfecte vorm van absolute controle. Big Brothers natte droom

Zijn gevangenis bestaat uit een geblindeerde toren in het midden, met daaromheen ringen van doorzoncellen met twee grote ramen. Door de maximale transparantie zijn de gevangenen vanuit de toren altijd volledig zichtbaar, maar zonder dat zij de bewakers of elkaar kunnen zien. De gevangenen weten überhaupt niet of er wel gekeken wordt. Of wanneer. Of waarom.

Door de permanente suggestie van bewaking, disciplineren de gevangenen uiteindelijk zichzelf. Het is de perfecte vorm van absolute controle. Big Brothers natte droom.

Bentham heeft nooit kunnen vermoeden dat het in de toekomst technisch mogelijk zou worden de hele wereld letterlijk vanuit één controlekamer te overzien. Camera's, telefoons, computers, netwerken, sociale media; alles en iedereen centraal gecontroleerd. Alles wordt gezien, alles wordt gehoord, of, zoals in het geval van Benthams Panopticon: alles kán gezien en gehoord worden. Zijn systeem van toen is hetzelfde als dat van onze overheid morgen. Met de nieuwe sleepwet is er, net als voor zijn gevangenen destijds, ook voor ons geen enkele garantie op privacy meer.

Er zijn nauwelijks aanwijzingen dat de onthullingen van Snowden het collectieve sentiment ten aanzien van afluisterpraktijken ook maar iets hebben veranderd. Wie niets te verbergen heeft, heeft niets te vrezen. En u heeft niets te verbergen. Toch?

Right! Ongeveer een kwart van de Nederlandse bevolking gaat weleens vreemd. Bijna 12 procent heeft een verslaving. Zo'n 10 procent heeft psychische klachten. Een miljoen burgers slikken antidepressiva, een veelvoud daarvan andere medicijnen. Een op de tien mannen gaat regelmatig naar de hoeren. Eén op de zes huishoudens heeft grote schulden of dreigt die te krijgen. Honderdduizenden kinderen zijn gediagnosticeerd als niet helemaal normaal.

En u? Nooit anoniem gescholden op een van onze leiders? Nooit de Poolse klusser zwart betaald? Of uw werkster? Nooit een compromitterende selfie gemaakt?

De controle heeft niet alleen een absoluut karakter gekregen, maar ook nog eens een onbeperkt geheugen. Het internet vergeet niets

De controle heeft niet alleen een absoluut karakter gekregen, maar ook nog eens een onbeperkt geheugen. Het internet vergeet niets. Wie vandaag geen rekening houdt met de relevantie van kennis of informatie over zichzelf, kan over een aantal jaar behoorlijk bedrogen uitkomen.

Klopt het dat u enige tijd geleden prozac slikte? Ooit op vakantie was in Syrië? Had u in 2001 kinderporno op uw computer terwijl u als vrijwilliger bij Warchild werkte? U bent verslavingsgevoelig en rijdt regelmatig te hard? U was ooit kritisch over onze afluisterpraktijken en nu wilt u zich verkiesbaar stellen?

U heeft natuurlijk uw antwoord klaar. U kreeg prozac voorgeschreven na het overlijden van uw kind. U bent geïnteresseerd in oudheidkunde. De porno was u toegestuurd. Uw enige verslaving is roken. U bent zelfs bereid te beloven vanaf nu nooit meer openlijk kritisch te zijn over onze regeringsleider. Maar het is allemaal te laat. 'Alles wordt uit zijn verband getrokken', zult u zeggen, 'en in nieuwe, zeer suggestieve verbanden weer aan elkaar geknoopt.' U bent letterlijk onschuldig en toch spreken de feiten u tegen. Heel eng.

Iemand die niets te verbergen heeft, bestaat statistisch gezien helemaal niet

Iedereen heeft vroeg of laat iets te verbergen. Natuurlijk, het houdt het samenleven draaglijk. Wie niets te verbergen heeft, heeft niks te vrezen? Iemand die niets te verbergen heeft, bestaat statistisch gezien helemaal niet. Als u zich in geen van bovenstaande voorbeelden herkent, is dat omdat de lijst beperkt is. Wie zich drie keer of meer in de voorbeelden herkent, vormt een regelrechte bedreiging voor de staatsveiligheid en wie eenmaal het digitale equivalent van de Jodenster (ongeschikt voor de gewenste samenleving) als brandmerk draagt, valt levenslang buiten de boot. Overdreven? Laten we het hopen.

We weten nu al niet wie ons waarom vanuit Benthams toren bespioneert. Laat staan dat we de motivaties kennen van toekomstige bewoners. Of van de bewoner. Als we ons eenmaal echt realiseren dat alles van ons gezien, gehoord en geanalyseerd wordt, is één Brother al genoeg om ervoor te zorgen dat we onszelf beperken tot uitsluitend maatschappelijk gewenst gedrag.

Zonder privacy is het onmogelijk te bepalen wie je bent en wie je wilt zijn. Privacy is daarmee een eerste levensbehoefte, een grondrecht. Snowden verdient een standbeeld voor zijn geuzendaad en het referendum over de sleepwet verdient uw handtekening. Of durft u al niet meer?