Maarten Keulemans vertelt over haatzaaien en beeldmanipulatie
Maarten Keulemans vertelt over haatzaaien en beeldmanipulatie © Still uit de video van Maarten Keulemans

Onze Gosschalk-verslaggeving, de voorpagina en een recordvideo

De week van de hoofdredacteur

Zwijgsysteem

Slachtoffers zwijgen omdat ze zelf hebben meegedaan en zich daarvoor schamen, en omdat ze er last mee kunnen krijgen als ze spreken

Deze week trad Job Gosschalk, als castingdirecteur jarenlang een spil in de film- en theaterwereld, terug omdat hij grenzen had overschreden. Ook bij de Volkskrant waren meldingen binnengekomen. Onze verslaggevers spraken elf acteurs met klachten over Gosschalk, die misbruik maakte van zijn machtspositie om seksuele toenadering te zoeken. Wij waren slechts een van de redacties in Nederland die dit onderzochten. Het bleek belangrijk voor de acteurs dat ze niet alleen stonden. Dat deden ze niet. Toch durfden de meesten het slechts anoniem te vertellen, bevreesd als ze blijven voor hun naam en carrière. Wij hebben moeite gedaan om getuigenissen onder naam in de krant te krijgen. Een acteur die inmiddels ondernemer is en een acteur die nu carrière maakt in de VS waren bereid: twee mensen die niet meer afhankelijk zijn van een systeem waarin zwijgen verstandig is. Het is pijnlijk om een vakman te zien vallen op deze manier. Sommigen bekritiseren de media. Maar de gang van zaken illustreert voor mij juist het mechanisme achter seksueel machtsmisbruik, dat de kern van ons artikel vormde: slachtoffers zwijgen omdat ze zelf hebben meegedaan en zich daarvoor schamen, en omdat ze er last mee kunnen krijgen als ze spreken. Ik schreef in een commentaar donderdag dat de media hier juist een belangrijke rol spelen: de ban moest worden gebroken om een misstand bloot te leggen. Dat is een kerntaak van nieuwsredacties. Zonder hun gespit had Gosschalk gewoon door kunnen gaan.

Kranten verkopen

Verhalen over seksueel machtsmisbruik wekken door het intieme karakter afkeer bij het publiek

Sommige lezers vinden het verkeerd dat we zo'n zaak op de voorpagina zetten met een portretje van Gosschalk erbij. Dat soort verwijten krijgen wij nooit als we de directeur van een bedrijf afbeelden die bekend maakt terug te treden omdat hij heeft gesjoemeld, een senator die in opspraak raakt wegens zijn vele bijbaantjes of een provinciebestuurder die ten val komt wegens belangenverstrengeling. Verhalen over seksueel machtsmisbruik wekken door het intieme karakter afkeer bij het publiek. Het zijn ook geen aangename verhalen. Maar ik zou niet weten waarom Gosschalk een discretere behandeling zou moeten krijgen dan bovengenoemden. Net als bij hun zaken is het hier onmogelijk de privacy van de man te beschermen door zijn naam niet te noemen, zoals we bij verdachten doorgaans doen. Zijn positie is immers de kern van de misstand.

Een ingezonden brief in de krant veronderstelde dat wij dit deden voor de losse verkoop. Zulke verwijten krijgen we wel vaker als verhalen lezers tegen de borst stuiten. Ik kan hen geruststellen: commercieel gezien zou de Volkskrant, die voor het overgrote deel leeft van inkomsten uit abonnementen, juist alle indruk van sensatie en ander ongemak voor abonnees moeten vermijden. Geen Robert M., een artikel dat tien opzeggingen heeft gekost. En geen Gosschalk op de voorpagina, we weten immers dat lezers daar moeite mee hebben. Ik wil de krant zo niet maken. Wij denken uiteraard na over de indruk die we wekken, een krant is altijd een kwestie van smaak en maatvoering. Maar we doen in eerste plaats wat we zelf als belangrijk inschatten. Jarenlang machtsmisbruik door een van de belangrijkste mannen in de Nederlandse film- en theaterwereld is maatschappelijk relevant nieuws dat op de voorpagina thuishoort.

De video van maarten

Ten slotte een aanrader: de video van wetenschapsredacteur Maarten Keulemans over haatzaaien met beeldmanipulatie is interessant en losjes gebracht zoals we van Maarten gewend zijn. Hij haalde deze week al meer dan een miljoen views. Een getal dat normaliter is voorbehouden aan niezende panda's, en dat is niet slecht voor een journalistieke waarschuwing tegen fakebeelden.

Reageren? p.remarque@volkskrant.nl