Ochtendgymnastiek voor de bleekneusjes
Ochtendgymnastiek voor de bleekneusjes ©

Voor deze voorstelling over Bergen aan Zee was Adriaan van Dis het uitgangspunt

Het Bergen van Adriaan van Dis, een musical van The Bridges of Madison County, een festival voor de contrabas en waarom Hugo Claus de grootste toneelschrijver van Nederland is. Dit en tien andere voorspelde culturele hoogtepunten zijn de komende maanden te zien. Hier vindt u tip 2: Bleekneusjes.

Bleekneusjes

De muziektheatervoorstelling Bleekneusjes is te zien in het Karavaan Festival, 25/5 t/m 5/6.

Hoor Adriaan van Dis voorlezen en je bent weer terug in het koloniehuis in Bergen, net na de oorlog. Op dezelfde plek nu een bijzondere voorstelling; als je goed luistert, ruik je de teerzeep.

'Ik hoef in Bergen maar een steentje op te tillen en de verhalen fluisteren mij toe. Ja, Bergen, dat is mijn eigen Under the Milkwood.'

Aldus schrijver Adriaan van Dis, die zijn jeugd in het Noord-Hollandse kustplaatsje Bergen aan Zee doorbracht. Als zoon van repatrianten uit Nederlands-Indië woonde hij er met zijn ouders in een voormalig koloniehuis, dat door de lokale 'kaaskoppen' de Blauwe Kolonie werd genoemd. Blauwen was destijds een scheldwoord voor Indische Nederlanders.

Urenlang hebben we over mijn jeugd in Bergen aan Zee gesproken en ik heb ze gezegd dat ze vooral ook mijn boeken moeten lezen

Adriaan van Dis

Van Dis' herinneringen aan Bergen zijn een belangrijk uitgangspunt voor de muziektheatervoorstelling Bleekneusjes, die in het Karavaan Festival in première gaat. Want behalve een koloniehuis voor teruggekeerde Nederlanders waren er in de duinen aan zee ook huizen voor zieke, zielige en arme kinderen, voor gehandicapten en grotestadsmensen die rust en regelmaat nodig hadden. Bleekneusjes dus. In totaal stonden er vier koloniehuizen, die in de loop der jaren kwamen leeg te staan en in verval raakten, maar intussen als rijksmonument zijn aangemerkt. Er waren huizen voor katholieken, protestanten en socialisten en dus ook voor repatrianten.

Regisseur van Bleekneusjes is Hans Man in 't Veld, vroeger een van de drijvende krachten achter Het Werkteater. Hij werkt hiervoor samen met co-regisseur Koen Jantzen en een tekstschrijverscollectief dat zich op zijn beurt heeft laten voeden door Van Dis. De voorstelling wordt gespeeld op locatie in de koloniehuizen en daarbuiten in de duinen.

'Urenlang hebben we over mijn jeugd in Bergen aan Zee gesproken en ik heb ze gezegd dat ze vooral ook mijn boeken moeten lezen, want die gaan daar eigenlijk allemaal over. Ze moeten de passages over Bergen er maar uit halen, door elkaar husselen en er dan hun eigen verhaal van maken.'

De geur van teerzeep

Soms verdronk er eentje en dan trok er een treurende stoet zusters aan ons huis voorbij

Adriaan van Dis

Van Dis kan bloemrijk vertellen over de jaren vijftig in zijn dorp aan zee. Over mevrouw Van Reenen-Völter, die samen met haar man in 1905 Bergen aan Zee als het ware heeft gesticht door een karrenspoor aan te leggen naar het strand. Over de geur van teerzeep van het merk Lifebuoy in de Blauwe Kolonie, die hem nog steeds heimwee bezorgt ('Ik leg nog weleens zo'n stukje zeep tussen mijn beddengoed'). En over de optocht van zieke, bleke kinderen met knokige beentjes door het dorp, gecombineerd met de eerste badgasten die er toen kwamen.

Van Dis: 'Het was een dorp met grote sociale verschillen. Een deel van de middenstand was fout geweest in de oorlog, want Bergen aan Zee was spergebied en ze verkochten spullen aan de Duitsers. 's Winters was het in het Koloniehuis bar koud: bevroren tandenborstels, bloemen op de ruiten, koude voetjes op het zeil en dan ook nog een gekke vader die zich in het donker opsloot, ja, dat zorgt voor allerlei krasjes op een kinderziel. Maar zomers was het erg spannend allemaal, die mengeling van bleke kindjes, de Duitse toeristen die we expres de verkeerde kant op stuurden, de zwijgende zusters die in een lange rij naar zee liepen om te gaan zwemmen. Soms verdronk er eentje en dan trok er een treurende stoet zusters aan ons huis voorbij.'

Dit is een van de 14 voorspelde culturele hoogtepunten. Klik hier voor de overige tips.

De voorstelling Bleekneusjes wordt opgebouwd uit dit soort herinneringen, maar de link naar nu zal niet ontbreken. De leegstaande koloniehuizen werden in het verleden al meermalen gebruikt als opvangcentra voor vluchtelingen. Af en toe beleeft het dorp een nieuwe invasie van de zoekenden van nu, de migranten.

Tien jaar geleden kwam Van Dis tijdens een wandeling in de duinen een jong, donker meisje tegen. Hij liet haar de schoonheid van een leeuwenbekje zien. 'Ja, de nieuwe Dickens is straks de kleindochter van een vluchteling. Wie weet zal zij ooit een Afrikaanse Duinen schrijven.'

Van Dis zelf komt nog wekelijks in Bergen. Om er te wandelen en te zwemmen. 'Bergen is van mij. Ik vind er grote troost, vooral in het landschap. Zoals ik al zei: het is mijn eigen Under the Milkwood.'