Helse tocht naar Bangkok

IN 1979 REISDE Sjon Hauser, toen student biologie in Amsterdam, voor het eerst naar Thailand. Vrijwel onmiddellijk raakte hij in de ban van het land en zijn bewoners....

Deze activiteiten leidden in 1990 tot Thailand - Zacht als zijde, buigzaam als bamboe, dat werd ontvangen als 'het beste boek over Thailand dat op dit moment in het Nederlands beschikbaar is'.Anno 1996 woont Hauser nog altijd in de Noord-Thaise stad Chiang Mai, en reist hij nog altijd uitgebreid in Thailand rond, zoals onder andere blijkt uit zijn veertiendaagse columns in Traject. Maar hoewel zijn liefde voor het land nog onverminderd aanwezig is, is het Thailand van vandaag de dag niet meer hetzelfde als het Thailand in de jaren tachtig.De razendsnelle economische groei heeft grote gevolgen voor de samenleving. Het land is - in het voetspoor van Singapore, Hongkong, Taiwan en Zuid-Korea - bezig Azië's vijfde 'Newly Industrialised Country' te worden, oftewel Azië's vijfde 'tijger'. Hauser beschrijft deze ontwikkeling in zijn tweede reisboek: De strepen van de tijger - Modern Thailand.Een van de gevolgen van de snelle industrialisatie van Thailand is de grote toename van het gemotoriseerde verkeer, waarbij de kwaliteit van de infrastructuur en het verkeersinzicht van de weggebruikers hoe langer hoe verder achterblijven. In zijn openingshoofdstuk beschrijft Hauser een helse tocht van Chiang Mai naar Bangkok per pick-up truck.Hoewel voertuig noch wegdek dit toelaat, doet de chauffeur er alles aan een kruissnelheid van 140 kilometer per uur te handhaven, en wanneer dat wegens trager vrachtverkeer tijdelijk onmogelijk is, leidt dat onverkort tot roekeloos bumperkleven en suïcidale inhaalmanoeuvres. De wetenschap dat veel Thaise vrachtwagenchauffeurs amfetaminen slikken om maar hele nachten te kunnen doorrijden, is daarbij weinig geruststellend. 'Jaarlijks vallen in Thailand zo'n 25.000 verkeersslachtoffers en ik behoorde daar ook zo bij', schrijft Hauser, en hij krijgt slechts op een haartje na ongelijk.Maar het is op de wegen niet alleen scheuren wat de klok slaat. Vooral in en rond Bangkok is de drukte zo groot dat de auto's slechts over de wegen kunnen kruipen, met een gigantisch tijdverlies en een sterke luchtvervuiling als gevolgen. De Thais maken zich zelfs druk over het feit dat hun hoofdstad nog niet in het Guinness Book of Records is opgenomen als de stad met het ergste verkeer. Op een totaal van zeven miljoen inwoners telt Bangkok twee miljoen auto's. Ongeveer een miljoen mensen hebben ademhalingsproblemen als gevolg van de uitlaatgassen.Dat Hauser inmiddels dertien jaar in Thailand woont, is aan de diepgang van zijn observaties af te lezen. Hij heeft een duidelijk afkeer van snelle conclusies en misleidende simplificaties. Zo hekelt hij het feit dat de ANP-spelling geen onderscheid maakt tussen de begrippen Birmees en Birmaans, en slechts de term Burmaans toestaat. Hij legt het subtiele, maar substantiële verschil uit: alle staatsburgers van Birma zijn Birmezen. Die Birmezen kunnen echter worden onderverdeeld in talloze etnische groepen, zoals Shans, Karens en - inderdaad - Birmanen. Die laatste groep is weliswaar de grootste, maar dus lang niet de enige.Een van de meest irritante voorbeelden van 'snel conclusies trekken' vindt Hauser de zogeheten parachute-journalistiek, waarbij een nauwelijks ingewijde journalist een weekje in een land neerploft om met een sensationele reportage naar huis terug te keren.Soms slaat hij daarbij wat door. Ongetwijfeld zijn de observaties van journalisten die een land slechts kort bezoeken, oppervlakkiger dan analyses die gebaseerd zijn op een jarenlang verblijf. Maar de suggestie dat menige journalist vooral wordt gedreven door 'het vooruitzicht op een schouderklopje van de hoofdredacteur, een vette cheque of een onthaal alsof hij Kuifje zelf is', is ongeveer even karikaturaal als de eerste de beste proeve van parachute-journalistiek. Dat neemt allemaal niet weg dat Hausers irritatie over de eenzijdige westerse belangstelling voor Thailand begrijpelijk is. Aandacht voor Thailand betekent bijna altijd aandacht voor prostitutie, sekstoerisme, kindermisbruik en uiteraard aids. Helaas gaat die belangstelling vaak gepaard met schromelijke overdrijving, en niet alleen bij parachute-journalisten.Zo citeert Hauser Handel in illusies - Prostitutietoerisme in Thailand van de antropologiestudenten Alide Roerink en Nelleke van Vleuten. Dit tweetal stelt zonder aarzeling dat 'zeker zestig procent' van de buitenlandse bezoekers aan Thailand sekstoerist is, terwijl dit cijfer in een stad als Pattaya zelfs op 80 procent zou liggen. Als de cijfers van het tweetal zouden kloppen, concludeert Hauser, zou de Thaise prostituee wel meer westerse klanten hebben dan de drie per week die zij gemiddeld ontvangt.Naast prostitutie is uiteraard aids het andere telkens in de berichtgeving over Thailand terugkerende onderwerp. Krantenkoppen als 'Groeiende vraag naar babyhoeren' boven artikelen die beweren dat de sekstoerist 'aids-bewust' verkracht - 'hoe jonger de prostituees, des te kleiner het besmettingsgevaar'- zijn schering en inslag. 'Je hoort van achtjarige jongetjes die zich krijsend van pijn prostitueren in hotelkamers', aldus het bericht.Hauser reageert erop met een beschrijving van een strandtafereel in Pattaya, waarbij jongetjes speels zand gooien naar een mannelijke badgast. 'Wanneer deze quasi-woedend opstond om ze te grijpen, stoven ze lachend weg. Het was slechts een voorspel, want vanavond zou hij de van pijn gillende jongens een portie van het killer virus inspuiten.'De strepen van de tijger is vooral een relativerend boek. Het informeert en ontmythologiseert, en is tegelijkertijd met liefde voor het land en de noodzakelijke distantie geschreven. Dat laatste komt vooral tot uiting in de rijke humor. Die lichte toets gaat overigens niet ten koste van de informatieve waarde. Zo wordt De strepen van de tijger besloten met een chronologisch overzicht van belangrijke gebeurtenissen tussen 1988 en 1996, een verklarende woordenlijst, en maar liefst 195 noten. Bovendien is het, alle aids en prostitutie ten spijt, een in- en in-keurig boek.Hans BoumanSjon Hauser: De strepen van de tijger - Modern Thailand.Nijgh & Van Ditmar; 229 pagina's; ¿ 34,90.ISBN 90 388 3099 8.