Een Franse vader zorgt voor zijn 1 maand oude kind.
Een Franse vader zorgt voor zijn 1 maand oude kind. © GETTY

Europa maakt vuist voor vaders: minimaal tien dagen verlof na geboorte kind

Landen waarvan je het niet verwacht hebben ruime verlofregelingen voor vaders, en omgekeerd. Europa wil één lijn trekken: alle vaders na de geboorte minimaal tien dagen thuis. Nu de lidstaten nog.

Vaders moeten minimaal tien dagen betaald verlof krijgen rond de geboorte van hun kind. De Europese Commissie bepleit verder een Europees recht op betaald verlof (vijf dagen per jaar) voor de zorg voor zieke of hulpbehoevende familieleden. Met deze voorstellen wil de Commissie de Europese Unie socialer maken.

Het is voor het eerst in bijna tien jaar (start kredietcrisis) dat de Commissie vandaag met een breed plan komt voor 'een sociale pijler' van de EU. Ze geeft daarmee gehoor aan de groeiende kritiek van partijen in het Europees Parlement en vakbonden die vinden dat de EU is verworden tot een liberale vrijhandelszone. Commissievoorzitter Juncker beloofde sinds zijn aantreden in 2014 dat de EU 'meer dan een markt' moet zijn.

Vervijfvoudiging

In elk Europees land is het vaderschapsverlof anders geregeld. Vier daarvan uitgelicht: Nederland, Polen, Zweden en Spanje.

Wanneer wordt het ouderschapsverlof uitgebreid?

Met het voorstel van de Europese Commissie is eventueel uitgebreid ouderschapsverlof nog geen feit. Het voorstel moet worden behandeld door de lidstaten en het Europees Parlement. Als die twee verschillen van mening, moeten de lidstaten en het Europees Parlement een compromis zien te vinden, en dat compromis moet weer worden goedgekeurd door de lidstaten en het Europees Parlement. Alles bij elkaar duurt zo'n procedure al snel twee jaar.

Dat de lidstaten en het Europees Parlement van mening verschillen is heel waarschijnlijk in dit geval. Lidstaten zien verlofregelingen rond ouderschap als een nationale kwestie waar Brussel zich niet mee moet bemoeien. Zo strandde een voorstel van de vorige Commissie voor een ruimer zwangerschapsverlof in 2015 op een blokkade van de EU-landen.

Minimaal tien dagen betaald vaderschapsverlof, betekent voor Nederland een vervijfvoudiging van het bestaande verlofrecht voor vaders. In de Tweede Kamer blokkeert de VVD momenteel een kabinetsvoorstel om het vaderschapsverlof te verlengen naar vijf dagen vanaf 2019. De mantelzorgplannen raken Nederland niet: de Nederlandse werknemer heeft (bij een volledige werkweek) al recht op 10 dagen betaald verlof voor hulp aan naasten.

De Commissie wil verder dat mannen daadwerkelijk gebruikmaken van hun bestaande recht op minimaal vier maanden ouderschapsverlof. De Commissie stelt voor dat dit recht niet meer overdraagbaar is naar de moeder en rekt de geldigheidsduur op tot de kinderen 12 jaar zijn (nu nog 8 jaar).

De hoogte van het betaald verlof voor vaderschap, ouderschap en mantelzorg zou minimaal gelijk moeten zijn aan de ziektewetuitkering in het land. De financiering ervan (door de overheid, door werkgevers en werknemers, of een combinatie) is volgens de Commissie een zaak van de lidstaten.

Louter voordelen

De Commissie wil ouders ook het recht op deeltijdwerk geven

Door de combinatie van werk en gezin/familie te vergemakkelijken, hoopt de Commissie dat de zorgtaken eerlijker worden verdeeld tussen mannen en vrouwen. 'Het is top een moeder te zijn, het is cool een vader te zijn, en het is geweldig om dat te kunnen combineren met een baan', schrijft Europees Commissaris Timmermans (betere regelgeving) vandaag op de website van de Volkskrant. Volgens de Commissie stammen de huidige sociale wetten en werkopvattingen nog uit de jaren negentig van de vorige eeuw.

Commissaris Thyssen (sociale zaken) ziet louter voordelen in betere verlofregelingen: ouders en verzorgers krijgen meer tijd; bedrijven verliezen minder talentvolle vrouwen; en de staat incasseert meer belasting omdat meer mensen blijven werken. De Commissie wil ouders ook het recht op deeltijdwerk geven als hun kinderen nog geen 12 jaar zijn. In de meeste lidstaten is dit momenteel niet wettelijk geregeld.

Verder start de Commissie overleg met de vakbonden en werkgevers over het recht op sociale zekerheid voor de groeiende groep zzp'ers en werkenden zonder vast contract. De Commissie 'zoekt naar wegen om iedereen die werkt sociale zekerheid te bieden'.

Verzet

Volgens de Commissie is het hoog tijd om de 'sociale pijler' van de Europese Unie te verstevigen

De plannen die Thyssen en haar collega Jourová (gelijkheid) woensdag presenteren, zullen naar verwachting op verzet stuiten in de lidstaten. Die zien verlofregelingen rond ouderschap als een nationale kwestie waar Brussel zich niet mee moet bemoeien. Zo strandde een voorstel van de vorige Commissie voor een ruimer zwangerschapsverlof in 2015 op een blokkade van de EU-landen.

Volgens de Commissie is het echter hoog tijd om de 'sociale pijler' van de Europese Unie te verstevigen. De erfenis van de crisis (werkloosheid, armoede), de effecten van de globalisering en de snel veranderende arbeidsmarkt (steeds meer flexibele contracten) dwingen tot een socialere markteconomie. De Commissie wil dat de lidstaten niet alleen een financieel-economische beoordeling hebben (tripleA of lager) maar ook een sociaal rapportcijfer ('sociale tripleA') krijgen. Dat grote groepen burgers zich van de EU afkeren, komt volgens de Commissie mede door het bleke sociale gezicht van de Unie. De EU beraadt zich momenteel over de toekomst van de Unie. De sociale voorstellen van de Commissie zijn onderdeel daarvan.

'Nederlands vaderschapsverlof vergroot de kloof tussen arm en rijk'
Interview Renske Keizer, hoogleraar vaderschap

Commentaar: vijf dagen vaderschapsverlof is loos gebaar
Acht weken betaald vaderschapsverlof is de norm in Europa. Dat moet ook voor Nederland gaan gelden.

Opinie: geef man betaald en flexibel vaderschapsverlof
Van een 'gelijk speelveld' op de arbeidsmarkt zal nooit sprake zijn, zolang de zorg voor kinderen vooral op de schouders van vrouwen rust en de overheid geen sluitend zorgvangnet biedt. Laten we daarom doorpakken en vaders betaald en flexibel op te nemen vaderschapsverlof geven.

Waarom het goed is als papa meespeelt met de baby
Is Nederland geëmancipeerd? Niet als het op zorg voor jonge kinderen aankomt. Wetenschapsjournalist Tonie Mudde gaf zichzelf en zijn baby op voor een onderzoek naar vaderschap.