Boeddha's ogen kijken je aan

Bosje tulpen willen kopen bij de bloemenstal op de hoek en daar iets raars ontdekt. Boven de narcissen torende ineens een boeddha, groot en goud....

De bloemenman is zelf boeddhist, een baba, en met die kennis kan hij de stijgende vraag naar boeddhabeelden wel verklaren. 'Dit is de tijd van de algehele verandering. De mens is op zoek naar nieuwe dingen.'Nu, dat is geen nieuws. Het boeddhisme is al jaren in opkomst. Relatief gezien de snelst groeiende religie van Nederland. Deels zal dat te danken zijn aan de flinke serie boeddhistische beroemdheden: van voetballer Roberto Baggio via Richard Gere, Philip Glass, Oliver Stone, Tina Turner, Courtney Love en Sinead O'Connor naar de rappers Maxi Jazz (Faithless) en Adam Yauch (Beastie Boys). En voor een ander deel zijn we gewoon heel erg op zoek.Toch heeft de huidige roep om boeddhabeelden met meer te maken dan boeddhisme alleen. De bloemenman krijgt klanten die niet eens weten wie Boeddha was. Die klanten willen een boeddhabeeld omdat het stijlvol is, zo'n gouden ding op de schouw. 'Die mensen denken dat je een boeddha moet krijgen, en niet zelf mag kopen. Maar dat is onzin.'Een mevrouw vertelde laatst op televisie over de trends van 1999. Ze kon het samenvatten in één woord: minimalisme. Alle rotzooi het huis uit, tot alleen de muren overblijven. Aan de rand van deze rumoerige eeuw is ons hoofd vol, en moet het huis helemaal leeg, zei ze. Op één ding na. Iets persoonlijks mag erin, iets helemaal van jezelf. Iets als een boeddhabeeld.Zo is Boeddha een rekwisiet geworden, met slechts de lichte geur van religie. Net zoals het de Christus- en Mariabeelden verging, maar die zijn nu uit.Kijk eens op de hoes van Big calm, nieuwste cd van triphop-band Morcheeba. Een modieus interieur is er afgebeeld, inclusief easy-tune meubilair en een groot, glanzend, superhip boeddhabeeld.Paula de Wijs gevraagd of ze dat erg vindt. Nee hoor, zegt de voorzitter van de Boeddhistische Unie Nederland. 'Ook al ben je geen boeddhist, zo'n beeld zal toch inspireren. Het straalt rust en vrede uit, dat kan nooit slecht zijn. Wat dat betreft, is elke afbeelding van Boeddha goed.'Maar als het om stijl gaat, moet het er wel een beetje uitzien. Welke te kiezen? Daar het boekje Shopping for buddhas (Lonely Planet Journeys) op nageslagen. De schrijver, Jeff Greenwald, is een Amerikaan die jarenlang in Nepal woonde en daar obsessief zocht naar het volmaakte boeddhabeeld. Hoe meer hij er zag, hoe erger het werd. Pas na pagina's winkelellende weet hij wat hij hebben wil: een beeld gemaakt door Sidhi Raj, metaalbewerker uit koningsstad Patan.Verwoed probeert hij een originele Raj te vinden in het verkoopgeweld van Kathmandu. Wat is echt? Wat is nep? Hoofdstukken lang duurt zijn zoektocht - die goed afloopt als hij zielsblij een boeddha-droom in de armen sluit.Gelukkig laat Greenwald in zijn boek een lijstje na met eisen waaraan een decent beeld moet voldoen. Daarmee de stijlvolle mens een hoop ellende besparend. De lijst omvat drie pagina's en daar is hier geen plaats voor, dus een korte samenvatting.1. Lange, gevoelige vingers en tenen, met prachtig egale nagels, duiden op klasse.2. Evenwicht en symmetrie zijn van wezenlijk belang.3. Van nog wezenlijker belang zijn de ogen. 'De ogen moeten iets naar beneden zijn gericht, nooit echt open, nooit echt dicht', schrijft Greenwald. 'Ze moeten je aantrekken zonder verleidelijk te zijn; ze moeten je grijpen zonder je in gevangenschap te nemen. Soms lijken ze teruggetrokken, opaak als maanstenen; maar soms, diep in meditatie, zie je de ogen naar je kijken: die penetrerende open ogen, volledig bemoedigend, licht geamuseerd, geduldig tot in de eeuwigheid.' (Voor de volledigheid maken we er een vierde, heel belangrijke regel bij:4. Mijdt alle beelden met hoogculturele waarde. Oude boeddha's mogen dan mooi zijn - het is smokkelwaar. Vorig jaar werden alleen al in de Rotterdamse haven 95 gesmokkelde beelden uit Zuidoost-Azië ontdekt. Strikt verboden om te kopen of te hebben, flinke straffen. Anders houdt het plunderen van tempels nooit op.)Met het lijstje van Greenwald op zak maar eens gaan shoppen in Amsterdam. Bij bergen worden de boeddha's aangeboden, maar er is veel kaf onder het koren.De Bijenkorf heeft ze voor onder de vijftig gulden - maar dan krijg je een hol geval van keramiek dat nauwelijks ogen heeft, laat staan dat ze je aankijken. De metalen beeldjes van nog geen tien centimeter hoog komen meer in de buurt (vanaf honderd gulden). Groter zijn een Tara (duizend gulden) en een Ganesh (negentienhonderd), maar ook daar is weinig goddelijks aan. Bovendien zijn het geen echte boeddha's.Dan naar Eberhardt Chinees Aziatische Kunst, een paar straten verderop. Stapels boeddha's hebben ze daar: dikke Chinese in snoepkleuren (maar dat zijn neppers), Japanse met platte buiken, Thaise, Indiase, maar geen enkele heeft de juiste looks. Het blijven bewerkte stukken hout of metaal.Op de Elandsgracht meer geluk, bij Baobab. Die winkel maakt er echt werk van. Grote keuze in beelden die voldoen aan de eisenlijst. Neem dan wel vijf-, zeshonderd gulden mee want dat kost het. Om te beginnen.Toch is ook hier een probleem. Want welke te kiezen? Boeddha neemt vele vormen aan. Liggend, staand, lopend, mediterend. Elk detail heeft zijn betekenis. En dan verschijnt hij soms nog als vrouw (Tara, heet hij dan) of als belichaming van een van zijn deugden: Manjushri, Kharachheri of een andere Boeddha-gelijke. Het is één grote, onoverzichtelijke boeddha-familie waar je als westerse niet-boeddhist geen weg in weet.Dat maakt de aanschaf er niet eenvoudiger op. Heeft Jeff Greenwald toch gelijk - de zoektocht naar Het Ware Beeld kan jaren duren.Voor wie het wil proberen: vlieg naar Kathmandu en betrek een kamer in Café de Patan. Steek het plein met de tempels over en kies de linkerhoek. Daar ratelen de metaalbewerkers en duizelt het je van de beelden. Ze lachen je toe, staren je na. Kies op gevoel. Neem de tijd. Geduld is goud en Boeddha bewees het.Maar loop voor alle zekerheid eerst even naar de bloemenman op de hoek.