De blauwe kratten met voedselpakketten bij de Voedselbank Amsterdam.
De blauwe kratten met voedselpakketten bij de Voedselbank Amsterdam. © Joost van den Broek / de Volkskrant

Voedselbankklanten eten ongezond: te veel vlees, zuivel, chips en koekjes

Sommige producten in de gigantische hal van de Voedselbank Amsterdam zouden niet misstaan op een hip lunchmenu: biologische bieten en linzensoep in zak liggen opgestapeld in blauwe plastic kratten. Maar uit onderzoek dat de Vrije Universiteit Amsterdam woensdag publiceerde, blijkt dat voedselbankklanten ongezonder eten dan de gemiddelde Nederlander. Een gevolg van sociale klasse, niet van aanbod, volgens de Voedselbank Amsterdam.

Gezondheidswetenschapper Judith Neter hield tussen 2010 en 2014 bij wat klanten van de Nederlandse voedselbanken zoal eten. Wat blijkt: zij krijgen te weinig fruit, groente, vis en vezels binnen en te veel verzadigd vet. Dat laatste vooral via vlees en zuivel en via snacks zoals chips en koekjes.

Neter bekeek de inhoud van 96 voedselpakketten van elf verschillende voedselbanken. Daarin zaten relatief veel calorierijke producten en over het algemeen te weinig fruit. Neter heeft daar wel een verklaring voor: 'Donateurs van de voedselbank kunnen minder makkelijk verse producten leveren, omdat die sneller bederven.' Op internet is een paklijst te vinden voor mensen die willen doneren en daar staan inderdaad vooral producten als pasta, ontbijtgranen en blikgroente op.

Ruim 60 procent van de voedselbankklanten eet niet alles op wat in het pakket zit

Neter kwam erachter dat twee andere factoren ook meespelen bij hun ongezonde eetpatroon. Ruim 60 procent van de voedselbankklanten eet niet alles op wat in het pakket zit. 'Er kan voldoende groente in een pakket zitten, maar die wordt dan niet opgegeten. Bijvoorbeeld omdat de ontvangers niet weten hoe ze de groente moeten bereiden, het product niet lekker vinden of om een andere reden.'

Bovendien zijn de voedselpakketten bedoeld als aanvulling op de normale boodschappen: er kan maximaal 2 à 3 dagen in de week van worden gegeten. 'We weten niet wat de klanten naast hun voedselpakketten zelf nog in huis halen. Daar hebben we geen controle over', zegt Han van de Hare van de Voedselbank Amsterdam.

De Amsterdamse voedselbank verstrekt één keer per week een pakket met 25 producten. 'We zijn natuurlijk afhankelijk van wat er wordt geleverd. Maar het pakket is ongeveer gelijk verdeeld tussen zuivel en vlees, groente en fruit en lang houdbare producten', zegt Van de Hare. 'De producten zijn seizoensgebonden en variëren erg. Het kan zijn dat we een levering krijgen van Marqt en dat er dan brood tussen zit dat duurder is dan ik me kan veroorloven', lacht hij.

Volgens Delano Weltevreden, ook vrijwilliger bij de Voedselbank, eten mensen die bij de voedselbank moeten aankloppen over het algemeen ongezonder dan mensen die dat niet doen. 'Dat komt door hun sociale status, niet door ons aanbod. Bij sommige uitgiftepunten in Amsterdam zie ik inderdaad dat mensen chips prefereren boven bloemkool. Wat meespeelt is dat mensen met een niet-Nederlandse achtergrond groenten als bloemkool en witlof niet lusten.'

Wij krijgen ook de groenten die er niet mooi genoeg uitzien voor de supermarkt

De boycot door Rusland pakte volgens vrijwilliger Delano Weltevreden goed uit

In de jaren na Neters onderzoek is er volgens Weltevreden wel veel veranderd. Sinds 2014 huist de Voedselbank in Amsterdam in een grotere vestiging. 'We hebben nu een grote koelcel, waardoor we veel meer verse producten kunnen ophalen bij supermarkten', zegt hij. Het grootste deel van het eten wordt lokaal aangeleverd. Ook pakte de boycot van Rusland erg gunstig uit voor de Voedselbank. Weltevreden wijst naar een krat met gele, langwerpige groenten. Het blijken wortelen te zijn. 'Wij krijgen ook de groenten die er niet mooi genoeg uitzien voor de supermarkt. En aardappelen, wortelen, witlof: dit zijn allemaal groenten die lang houdbaar zijn.'

Ongezonde eetgewoonten vergroten de kans op chronische aandoeningen bij mensen die op de voedselbank zijn aangewezen. Ook kan de samenstelling van de voedselpakketten per locatie erg verschillen. In vervolgonderzoek gaat Neter kijken hoe dit beter kan. 'Moeten we de pakketten aanpassen? Klanten beter informeren? Hun recepten aanbieden? Vaststaat in elk geval dat er meer gezond voedsel, dat nu wordt vernietigd, gedoneerd zou kunnen worden.'

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat er te weinig groente en fuit in de onderzochte voedselbankpaketten zat. Dat klopt niet, er zit alleen te weinig fruit in de paketten.