Diverse producten van De Vegetatische Slager met 'fout gespelde' namen.
Diverse producten van De Vegetatische Slager met 'fout gespelde' namen. © ANP

NVWA ontkent het verbod op 'gerookte speckjes', maar van vegavlees is de toezichthouder nog niet af

Bezwaar tegen de naam 'vegetarische kipstuckjes'? Moeite met 'visvrije tonyn'? Ontstemd over 'gerookte speckjes'? Nee hoor, niets van dat al. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft De Vegetarische Slager nooit verboden deze omschrijvingen op zijn producten te gebruiken, in tegenstelling tot wat de media vorige week berichtten.

Aldus de verklaring waarmee de NVWA woensdagavond naar buiten trad. Boodschap: alle commotie berustte op een misverstand. De toezichthouder op de voedselkwaliteit had het Utrechtse bedrijf in vleesvervangers slechts bevolen de productaanduidingen op zijn website aan te passen. Daarop stonden namelijk omschrijvingen als 'kipstukjes', 'kipspiesjes', 'kip-shoarma', 'biefreepjes' en 'visvrije gamba's' bij foto's met producten die er bedrieglijk dierlijk uit zien. Terwijl er geen kip, rund of gamba aan die vegetarische vleesvervangers te pas is gekomen.

'De NVWA betreurt het dat er in de berichtgeving in deze zaak de indruk is gewekt dat de schriftelijke waarschuwing gegeven is voor de etikettering van producten en niet om de presentatie (van producten) op de website.'

Dus de media hebben het weer gedaan?

Dus de media hebben het weer gedaan?

Nee. De brief met waarschuwing en deadline die de toezichthouder in september aan De Vegetarische Slager zond, en die in handen is van de Volkskrant, laat weinig ruimte over voor interpretatie. De NVWA schrijft daarin dat benamingen als kipstuckjes en visvrije tonyn voor producten 'niet zijn toegestaan.... als deze diersoorten niet aanwezig zijn'. En: 'Ook zogenaamde "fout-geschreven" diersoorten zijn niet toegestaan.' Gerookte speckjes zijn taboe, omdat het onderscheid met echte gerookte spekjes 'onvoldoende' is. De voedselinformatie van De Vegetarische Slager is dus 'misleidend', stelt de NVWA.

Die conclusie vormt ook de kern van een memo dat een ambtenaar van het ministerie van VWS in januari van dit jaar opstelde voor de staatssecretaris van Volksgezondheid. In dat memo staat onomwonden dat de NVWA 'het gebruik van diersoortnamen voor vleesloze producten, zoals "kipstuckjes" en "visloze tonyn" als een overtreding beschouwt.'

Maar eergisteren ontkende de NVWA dat dus. Opmerkelijk is ook dat de NVWA woensdag verklaarde dat De Vegetarische Slager werd berispt naar aanleiding van één klacht. Die klacht kwam binnen in het kader van een onderzoek naar (misleidende) etiketten op producten. De waarschuwing aan De Vegetarische Slager betrof echter teksten op de website, niet op productverpakkingen. Niet onlogisch, vindt de NVWA, want 'consumenten die niet bekend zijn met het concept van De Vegetarische Slager' en bijvoorbeeld via Google op die webpagina's belanden 'zouden door sommige beschrijvingen misleid kunnen worden'.

Eén klacht en de autoriteit trekt ten strijde

Eén klacht, nota bene als bijvangst van een onderzoek dat over iets anders gaat, en de autoriteit trekt ten strijde. Dezelfde autoriteit sputterde tijdens het fipronilschandaal van deze zomer nog dat ze niet elke klacht die binnenkwam konden natrekken. Daarom had de NVWA geen actie ondernomen op de tip dat een bloedluisbestrijdingsbedrijf genaamd Chickfriend gif rondsproeide in kippenstallen.

Tussen de Haagse voedselwakers en de Utrechtse vegaslager is het wel vaker hommeles sinds boerenzoon Jaap Korteweg in 2010 zijn bedrijf in vleesvervangers begon. In 2012 concludeerde de NVWA over productnamen als 'vegetarische kipstukjes' en 'vegetarisch gehakt', die Korteweg toen gebruikte, dat 'het niet hoort'. Optreden tegen die benamingen heeft  'verder voor ons geen prioriteit', stelde de NVWA toen.

Van het vegavlees is de toezichthouder nog lang niet af

Toen het CDA later dat jaar De Vegetarische Slager van misleiding beschuldigde vanwege die vleesbenamingen besloot Korteweg over te stappen op 'fout-geschreven' namen: kipstuckjes, tonyn. Dan zou niemand zich volgens hem meer kunnen vergissen. Die strategie werkte: de vleesvervangers van De Vegetarische Slager zijn inmiddels op meer dan 550 verkooplocaties in Nederland verkrijgbaar - bij alle AH's, de meeste AC Restaurants en zelfs in het Stedelijk Museum Amsterdam.

Het vegavlees is ingeburgerd in Nederland. Zelfs Unox verkoopt producten van De Vegetarische Slager. 'We werken hier prima samen met de vleesindustrie', zegt Jaap Korteweg. Dat is elders in Europa wel anders. De Belgische onderzoekssite Apache onthulde donderdag dat de vleesindustrie een grootscheepse lobby in Brussel is begonnen om vega-schnitzels en vega-burgers van de kaart te krijgen. Dat belooft niet veel goeds voor de praktische polderoplossing, die de NVWA kennelijk tot nu toe omarmde. Van het vegavlees is de toezichthouder nog lang niet af.