Speciaal 'energie maïs' om biobrandstof te maken op een akker in Frankfurt/Oder.
Speciaal 'energie maïs' om biobrandstof te maken op een akker in Frankfurt/Oder. © EPA

Ecologisch de wereld voeden vraagt om draconische maatregelen, concluderen wetenschappers

Draconische maatregelen zijn nodig om de wereld te voeden met bestrijdingsmiddelen-, en kunstmestvrije landbouw. Dat is de conclusie van een doorrekening van de wereldlandbouw die vandaag gepubliceerd is in vakblad Nature Communications. '100 procent ecologische landbouw is een luxe die we ons alleen kunnen veroorloven door er een flinke prijs voor te betalen.'

Het kán, op grote schaal wereldwijd overschakelen naar de biologische landbouw. Alleen moeten we dan wel drastisch minder vlees gaan eten, de verspilling van voedsel sterk terugdringen en eieren in de ban doen, om de uitdijende wereldbevolking van genoeg voeding te voorzien. Beter is het als de biologische landbouw de grootschalige, 'industriële' landbouw op kleinere schaal aanvult - bij meer dan enkele tientallen procenten wordt het al lastig.

Dat blijkt uit een ambitieuze doorrekening van de wereldlandbouw, die Europese wetenschappers van onder meer de VN-organisatie voor voeding en landbouw FAO vandaag presenteren in vakblad Nature Communications. Zelfs als de biologische landbouw zijn opbrengsten sterk verbetert, is er al snel een gebied zo groot als West-Europa aan landbouwgrond extra nodig om volledig over te schakelen op bestrijdingsmiddelen- en kunstmestvrije landbouw. En dat zal ten koste gaan van natuur en tropisch regenwoud, schrijven de wetenschappers, onder leiding van agronoom Adrian Müller van het Zwitserse onderzoeksinstituut voor de organische landbouw FiBL.

Onder druk

'Zomaar omschakelen naar 100 procent organische productie is niet haalbaar', schrijft Müller dan ook. 'Biologische landbouw kan alleen bijdragen aan voldoende voedsel voor de wereldbevolking in 2050 als de consumptie van dierproducten en de voedselverspilling worden aangepakt.' Veel gewassen worden nu immers slechts verbouwd als veevoer, en van alle oogst gaat naar schatting zo'n 30 tot 40 procent verloren als afval. Alleen als die zaken veranderen, maken biologisch boeren een kans om serieus mee te doen.

Op dit moment is zo'n 1,1 procent van de wereldlandbouw 'biologisch', vrij van kunstmest en landbouwgif. De komende decennia zal de landbouwproductie echter met zo'n 50 procent omhoog moeten, om de 9 miljard mensen te voeden die de wereld naar verwachting in 2050 telt. Intussen komt de productie waarschijnlijk extra onder druk te staan door klimaatverandering en de groeiende welvaart: rijke mensen eten meer dierproducten.

Draconische maatregelen

Een hele klus om dan ook nog eens substantieel over te schakelen op de minder productieve biologische landbouw. Bij de 135 scenario's die Müller daarvoor doorrekent, zitten er maar 33 waarbij de hoeveelheid landbouwgrond gelijk blijft of afneemt. Maar die gaan vrijwel allemaal uit van draconische maatregelen, zoals een volledige stop op het kweken van diervoer, halvering van de verspilling of een einde aan verdere klimaatverandering. Zelfs als 'maar' 20 procent van alle landbouw biologisch wordt, zijn stevige maatregelen nodig om te voorkomen dat de bijl in de natuur moet om extra landbouwgrond te winnen.

Dan zijn Müllers berekeningen nog aan de optimistische kant ook, vindt hoogleraar bodemwetenschap Jan Willem van Groenigen (Wageningen Universiteit), niet betrokken bij de analyse. Zo betekent stoppen met voedingsgewassen voor vee in praktijk dat we nagenoeg geen varkens of kippen meer kunnen houden, dieren die ongeveer hetzelfde eten als de mens. Dus ook geen eieren meer. Ook zal het problematisch worden om nog genoeg rijst te verbouwen in China, het land met de grootste bevolking ter wereld, voorziet Van Groenigen.

Grof gezegd komt het erop neer dat we nog maar een derde van de hoeveelheid dierlijke eiwitten zouden eten

Jan Willem van Groenigen, hoogleraar bodemwetenschap

Minder vlees

'Wat deze auteurs vooral laten zien, is dat 100 procent ecologische landbouw een luxe is die we ons alleen kunnen veroorloven door er een flinke prijs voor te betalen', stelt van Groenigen. 'Óf door een enorme vergroting van het landbouwareaal, óf door de voedselverspilling enorm terug te brengen en vooral ook door veel en veel minder vlees te eten.' Vooral dat laatste 'betekent nogal wat', denkt hij: 'Grof gezegd komt het erop neer dat we nog maar een derde van de hoeveelheid dierlijke eiwitten - vlees en zuivel en eieren - zouden eten, en in plaats daarvan veel meer peulvruchten. En dat voor iedereen ter wereld.'

Alle reden voor 'een verstandige combinatie van productie- en consumptiemaatregelen', noteert Müllers team behoedzaam. 'Alle moeilijke taken - meer oogstopbrengst, meer organische productie, minder voedselverspilling, minder dierlijke consumptie - kunnen alleen gedeeltelijk en in combinatie worden doorgevoerd om het wereldvoedselsysteem te verduurzamen.'


Deze experimenten met duurzaam boeren lopen al:

Het hele jaar vers, lokaal en onbespoten voedsel. Stadskwekerijen als GROWx zijn volgens directeur John Apesos de oplossing voor het wereldwijde voedseltekort: duurzamer en een veel kortere productieketen. We gingen op bezoek bij de verticale boerderij (+).

Wakker Dier maakt reclame voor een kippenbedrijf: Kipster, de meest mens-, milieu- en diervriendelijke kippenstal ter wereld. 'In de ochtend leggen kippen een ei, 's middags zijn ze vrij.'

Ook vegetariërs zijn verantwoordelijk voor dierenleed, schrijft Teun van de Keuken. Want bij grootschalige eier- en melkproductie zijn de mannetjes een nutteloos bijproduct. Vaak als baby worden ze al zonder pardon vernietigd. Terwijl u geniet van uw geitenkaas, worden bokjes met bosjes tegelijk doodgemaakt.

We willen goed eten: duurzaam, diervriendelijk, gezond. En we willen lekker eten. Maar hoe? De Volkskrant onderzoekt in een serie de 10 Geboden van Goed Eten. Vandaag het vijfde gebod: Gij zult meer betalen, want dat is beter voor het milieu, de dieren en de boeren in de Derde Wereld.