Verkiezingen 2021

Zo stemt Nederland

Een reis langs bijzondere stembureaus

Verslaggever Geart van der Pol en fotograaf Sabine van Wechem reizen gedurende drie dagen langs bijzondere stembureaus door heel Nederland.

Woensdag

19:00

Volendam Noord Holland Beau uit Volendam stemt Rutte: ‘Hij heeft ons goed door de coronacrisis geleid, ik zie een andere partijleider dat niet snel doen’

Het kan nog net even voor zijn handbaltraining. Beau Molenaar (28) sluit in trainingspak aan in de rij van dit voormalig politiebureau. Binnen wordt de stembus al met een 'porstok' aangestampt: het is druk en de dikke biljetten zorgen ervoor dat de containers snel vol raken.

Toen Thierry Baudet en Theo Hiddema vier jaar geleden hun Kamerzetels veroverden, konden zij in Volendam op de meeste steun rekenen. Vier van de vijf stembureaus waar het meeste op Forum werd gestemd, stond in Volendam.

‘Baudet viel goed in het dorp, hij was wat genuanceerder dan Wilders. Het leefde echt in Volendam. Ook ik heb toen op Forum gestemd.’

Bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten was Forum voor Democratie nog de grootste partij van Nederland, nu peilt de Peilingwijzer dat het aantal zetels op een hand te tellen zal zijn. Baudet verstuurde onder meer racistische whatsapp-berichten en werd door ex-partijgenoten beschuldigd van antisemitische uitspraken. De partij viel uit elkaar: Annabel Nanninga en Joost Eerdmans staan onder de naam JA21 op het stembiljet. Ook voor Molenaar gaven de appjes de doorslag. ‘Dat gaat gewoon te ver.’

Volendam is de laatste stop in de stembustour van de Volkskrant, die in drie dagen langs 12 stembureaus voerde en bijna 1500 kilometer besloeg.

Molenaar vat het sentiment samen dat we vaker tegenkwamen: ‘Rutte heeft ons goed door de coronacrisis geleid, ik zie een andere partijleider dat niet snel doen. Ik heb dus op hem gestemd.’

Beau Molenaar stemde vier jaar geleden op Baudet, nu kiest hij voor Rutte.

15:07

Enumatil Groningen Niels (19) uit Enumatil stemt voor het eerst: ‘Het democratisch recht is belangrijk’

In de gereformeerde kerk Het Bolwerk in Enumatil, ruim tien kilometer ten westen van Groningen, kan de ChristenUnie rekenen op grote steun. Meer dan 40 procent stemde hier vier jaar geleden op de partij van Gertjan Segers. ‘In de jaren 40 had je de kerkscheuring en dit dorp volgde de predikant naar de gereformeerd-vrijgemaakte kant’, verklaart stembureaulid Arjen Boer (62).

De laatste jaren dient zich een duidelijke nummer twee aan, zegt hij er direct bij. GroenLinks is populair bij mensen die hier naartoe verhuizen vanuit de stad.

Met z’n skateboard onder de arm komt Niels Palmen (19) aan gelopen, zijn ouders achter hem aan. De mbo-student stemt vandaag voor het eerst. ‘Het democratisch recht is belangrijk, daar moet je gebruik van maken’, zegt hij. ‘Als vrienden van me niet stemmen, dan wijs ik ze daar op. Maar gelukkig doen zij hetzelfde.’

Niels Palmen stemt voor het eerst.

Eensgezind komen ze uit het stemlokaal: het is Lisa Westerveld van GroenLinks geworden. ‘Dat was mijn idee’, zegt Niels. ‘Ik hoorde dat ze zich hard heeft gemaakt voor betere jeugdzorg.’

Moeder Jolanda (51) en vader Jan (53) kwamen twintig jaar geleden al vanuit de stad naar het dorp, ruimer wonen is hier toegankelijker. ‘Eerst waren er nog weleens dorpsgenoten die ons op zaterdag wel, maar op zondag niet begroetten. Maar naar verloop van tijd leer je elkaar kennen en intussen werd Enumatil ook steeds meer een dorp voor forenzen, dat vinden wij leuk.’

Op naar Volendam, onze laatste stop, waar Forum voor Democratie vier jaar geleden doorbrak.

Jan, Jolanda en Niels uit Enumatil.

12:31

Warfhuizen Groningen Stemmen in Noord-Groningen: ‘Wat Partij voor de Dieren wil, kan niet’

Hoe kan het dat in dit dorpshuis van het Noord-Groningse Warfhuizen de Partij voor de Dieren vier jaar geleden de meeste stemmen kreeg? 1027 stemmen werden hier uitgebracht volgens cijfers van de Stichting Politieke Academie en 14 procent zou op de PvdD hebben gestemd. ‘Maar’, zegt een medewerker bij binnenkomst direct: ‘Ik denk dat ze een nulletje teveel hebben opgeschreven.’

De Politieke Academie leverde vier jaar geleden een indrukwekkende krachtsinspanning om de uitslagen per stembureau te achterhalen. Meer dan 80 uitzendkrachten gingen langs duizenden stembussen, omdat de Kiesraad en het ministerie van Binnenlandse Zaken nalieten de uitslagen op wijkniveau bijeen te brengen. Dankzij de Politieke Academie kon toch onderzoek worden gedaan naar stemgedrag op wijkniveau - de Volkskrant stelde de stembustour samen op basis daarvan.

‘Ik denk dat er een foutje in is geslopen’, zegt de medewerker. ‘Er wonen hier maar 200 mensen, ha!’

‘Ik stem wel Partij voor de Dieren trouwens hoor’, zegt een beheerder van het dorpshuis.

We treffen Klaas Pieter Mulder, hij is melkveehouder én dierenarts en snapt wel waarom de PvdD hier goed ligt. ‘Mensen uit het westen komen hier goedkoop wonen, van die geitenwollensokkentypes. Maar wat die partij wil, kan niet’, zegt hij beslist. ‘Je kunt het hebben over de inkrimping van de veestapel, maar zij zijn veel te fundamentalistisch. Ik heb op de BurgerBoerBeweging gestemd, omdat zij voor een genuanceerd gesprek zijn, op basis van argumenten. Dat is hard nodig in Den Haag.’

Op naar Enumatil, een dorpje waar de ChristenUnie populair was.

Klaas Pieter Mulder in Warfhuizen.

09:02

Amsterdam Noord HollandStemmen in Amsterdam Zuidoost: ‘Het wordt tijd dat Nederland een inclusievere samenleving wordt’

In het stadsloket op het Anton de Komplein in Amsterdam Zuidoost was de steun voor Artikel1, zoals de partij van Sylvana Simons toen nog heette, vier jaar geleden al groot. Met 18 procent van de 7.000 stemmen die hier werden uitgebracht, was de partij de grootste in dit stembureau. Het was niet genoeg voor een Kamerzetel, maar dit jaar is het opnieuw spannend en kan BIJ1 zomaar zijn opwachting maken in de Kamer.

Simons kan in elk geval rekenen op de stem van Zaïra Pourier. Ze komt uit Holendrecht, studeerde architectuur, woonde in de Verenigde Staten en Zwitserland, maar is nu weer terug in Amsterdam Zuidoost. ‘Het wordt tijd’, zegt ze, ‘dat Nederland een inclusievere samenleving wordt. Er is te weinig aandacht voor het koloniale verleden waar Nederland op gebouwd is.’

Het begint volgens Pourier met een goede vertegenwoordiging in de Kamer. ‘Als er alleen maar witte mensen in de Kamer zitten, dan komt dat niet overeen met de samenleving. Onze cultuurverschillen zijn juist zo mooi, dat wil ik terugzien.’

Zaïra Pourier op het Anton de Komplein in Amsterdam Zuidoost.

Dinsdag

16:57

Neer LimburgDit stembureau in het Limburgse dorpje Neer viel op als D66-enclave

Op weg naar gemeenschapshuis de Haammaeker in het Limburgse dorpje Neer zijn de posters bijna niet te missen: ‘Rens Raemakers (D66) wil door in de Tweede Kamer’. Raemakers (29) komt uit Neer en heeft voorkeursstemmen nodig om in de Kamer te blijven. Hij staat op plek 19 op de kieslijst van D66.

Stembussen waar D66 het beste scoort laten zich doorgaans makkelijk raden: een universiteitsgebouw in Delft en Enschede, een campus in Amstelveen. Maar dit stembureau in Neer, een plaats vlakbij de Maas, viel op als D66-enclave. 37 procent van de 4 duizend kiezers stemde vier jaar geleden D66.

De voorzitter van het gemeenschapshuis Peter Vennekens levert zijn stem in.

‘Maar zo slap als vandaag heb ik het nog niet eerder meegemaakt’, zegt de voorzitter van het stembureau. In ruim uur tijd komen zo’n vijf kiezers opdagen.

Dan komt Peter Vennekens aangelopen, toevallig de voorzitter van het gemeenschapshuis. ‘Het is een aardige vent hoor’, zegt Vennekens. ‘Maar D66 krijgt mijn stem niet, ik ben al 100 jaar lid van GroenLinks. Als Raemakers in de raad verkiesbaar was, had ik wel op hem willen stemmen, het is een jongen uit de buurt. Alleen het voelt alsof D66 zichzelf heeft verkocht. Hoe ze omgaan met de vluchtelingen in Kamp Moria, nee: ik kan niet op D66 stemmen.’

13:22

vilt

Rucphen Noord-Brabant Stemmen in Rucphen: Wilders maakt het niet waar

'In het voetbalteam werd er stoer over gedaan, zo van: Wilders de beste!', zegt Mark van Oorschot (20) in het restaurant van het splinternieuwe cultuurcentrum Agora in Rucphen. 'Twee jaar geleden stemde ik dus op de PVV. Ik maakte me zorgen over een ‘migrantenhotel’ dat ze in het dorp hier vlakbij wilden plaatsen.’

Van Oorschot is de rechterhand van de beheerder van het cultuurcentrum, dat door de coronacrisis al een jaar gesloten is. Af en toe wordt er een zaal verhuurd aan de zorg, bijvoorbeeld aan de dagbesteding van de GGZ en een paar weken geleden is het centrum nog gebruikt als priklocatie van de GGD. Vandaag zit in een van de zalen het stembureau. ‘Maar’, zegt Van Oorschot, ‘je maakt weinig mee. Ik zie ook niet veel leeftijdsgenoten. Ik heb gelukkig mijn beide opa’s en oma’s nog, maar ook hen zie ik veel minder dan ik zou willen. Ze zijn eenzaam.’

 Kiezer Mark van Oorschot uit Rucphen stemt dit keer niet op de PVV.

Dat veel inwoners van Rucphen op de PVV stemmen is niet nieuw. Drie van de vijf stembureaus waar procentueel het meest op de partij van Wilders wordt gestemd stond vier jaar geleden in Rucphen. In het gemeentehuis ging 45 procent van de stemmen naar de PVV.

‘Wilders komt hier elk jaar wel een keer langs’, zegt Van Oorschot. Toch is Van Oorschot van gedachte veranderd. ‘Hij roept veel, maar kan het niet goed onderbouwen hoe hij zijn plannen wil uitvoeren. Andere partijen doen dat beter. Morgen ga ik hier zelf stemmen, ik zal me nog even in het CDA verdiepen, die partij kwam er vandaag uit bij een kieswijzer.’

Op naar Neer in de gemeente Leudal, waar D66 opvallend goed scoorde.

10:55

vilt

Den Haag Zuid-Holland In de Haagse Schilderswijk: ‘Denk kijkt te veel naar Turkije’

‘Rutte rot op, Rutte rot op’, zingt Rita Plugge (69) zachtjes in buurthuis Samson in de Haagse Schilderswijk. Ze zit met een groepje ouderen in de serre die grenst aan het stembureau. ‘Ze doen niks voor ons, schrijf dat maar op’, valt Greet van Vliet (74) haar met Haags accent bij. ‘Je was net in Wassenaar? Ja, daar zitten de centjes.’

‘Ik stem niet meer’, zegt ze. ‘De jongeren uit deze buurt waar ik al 40 jaar als vrijwilliger voor knok doen hun stinkende best, maar worden naar beneden gehaald omdat ze uit de Schilderswijk komen. Dat is jammer, de verschillen zijn te groot. In de rijkere stationsbuurt hangen mooie bloemen in de straat, ik vecht daar al jaren voor. Maar ze luisteren niet.’

Idris Akyuz brengt zijn stem uit.

Veel kiezers zijn hier teleurgesteld. In 2012 werd hier procentueel meer op de PvdA gestemd dan waar ook in Nederland, maar in 2017 was dit juist de plek waar Denk de meeste steun kreeg. In de wijk wonen veel mensen met een migratieachtergrond; de afsplitsing van Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk was een interessant alternatief.

Dat geldt niet voor Idris Akyuz (61), geboren in Turkije. Sinds een paar jaar is hij weduwe. Op wie hij stemt, houdt hij geheim, maar hij benadrukt: ‘Ik woon in Nederland, niet in Turkije, dus Denk is niet mijn partij. Ik ben een echte moslim, ik ben in Mekka geweest. Maar als je hier woont, moet je inburgeren. Denk kijkt te veel naar Turkije.’

Op naar Ruchphen, waar de Partij voor de Vrijheid populair is.

09:09

Wassenaar Zuid-Holland In Wassenaar is VVD altijd populair: ‘Belangrijk dat we een leider hebben die weet hoe het in Europa werkt’

In voormalig landhuis Huize de Paauw komt Han-Jorrit van Bremen (59) aan gerend.

Het gebouw, vanaf de Rijksweg herkenbaar aan de grote, witte zuilen, is nu het Raadhuis van Wassenaar.

‘Ik zit niet in de risicogroep, maar dit ligt mooi op mijn hardlooprondje’, zegt hij, de zweetdruppels nog op het voorhoofd. Van Bremen is consultant en woont in de buurt, een villawijk in het rijkste deel van Wassenaar.

Han-Jorrit van Bremen brengt zijn stem uit.

In de top-5 ‘VVD-stembureaus’ komt Wassenaar maar liefst drie keer voor. Op de Kievietschool kreeg de partij vier jaar geleden zelfs tweederde van de stemmen, het hoogste percentage in heel Nederland.

‘Eén partij de grootste hier? Dat zal de SP wel zijn’, grapt een medewerker van het stembureau.

Van Bremen komt naar buiten. ‘We weten natuurlijk dat Rutte een glibber is, maar ik vind het belangrijk dat we een leider hebben die weet hoe het in Europa werkt. Daarom heb ik op de VVD gestemd. Ik hoop dat Sigrid Kaag zijn vicepremier wordt.’

Han-Jorrit van Bremen met de twee marmeren leeuwen op de achtergrond.

Van Bremen vervolgt zijn hardlooprondje, langs de twee marmeren leeuwen voor het raadhuis. ‘Die zijn nog geschonken aan Prins Frederik, door een Russische Tsaar’, zegt een stembureaulid. ‘Ze zitten in een kas tegen de vorst.’

Op naar de Schilderswijk in Den Haag, waar DENK het hoogste percentage stemmen haalde van heel Nederland.

Maandag

16:34

IJsselstein UtrechtStemmen bij de reddingsbrigade: ‘Daar komt weer een racemonster’

‘Nergens kun je zo veilig stemmen als hier’, grapt Bernard Brosi (71) in het clubgebouw van de Reddingsbrigade in IJsselstein. Brosi wijst mensen de ingang en beheert het gebouw, een van de 180 reddingsbrigades die Nederland telt. ‘De life guards die je aan het strand ziet, worden onder meer hier opgeleid.’

‘Daar komt weer een racemonster’, zegt hij als een oudere vrouw in een scootmobiel binnenkomt’. Komt u maar hoor!’.

Bernard Brosi, beheerder van het gebouw van de reddingsbrigade.

De vraag hier is: wat heeft de coalitie er de afgelopen vier jaar van gebakken? In dit stembureau leek de uitslag voor de coalitiepartijen vier jaar geleden het meest op de landelijke uitslag.

Anneke Terlingen (58) stemde toen op de VVD, maar kiest nu voor Joost Eerdmans van JA21. ‘Niet dat de coalitie het echt slecht gedaan heeft, maar ik heb de standpunten vergeleken en kwam hierop uit. Meer geld naar de politie en de zorg, en een terugkeer van de verpleeghuizen. Thierry is niet mijn type, maar dit is een goed alternatief’.

Binnen gaat Brosi alweer rond met een dienblad met reepjes chocola en zakjes chips. ‘Het is een feestelijke dag. Dat we mogen kiezen is belangrijk, wij zorgen dat het kan.’

13:27

Simpelveld LimburgStemmen in Simpelveld: deze drie buren hebben er een uitje van gemaakt

Ze hebben er een echt uitje van gemaakt, de drie buren uit Simpelveld. Bella Smetz (67), Leen Haberts (74) en Tiny Nagil (73) komen gedrieën het stemlokaal binnen in Cultuurcentrum De Klimboom in Simpelveld. ‘Ik hoorde op televisie dat er bij het stemmen per post makkelijk iets mis kan gaan, dus ik zei tegen de buren: we gaan gewoon lekker samen.’

Je zou het bijna vergeten, maar niet de VVD, niet Forum voor Democratie, maar de PvdA won de laatste verkiezingen in Nederland. En hier in Simpelveld trok Frans Timmermans bij de Europese verkiezingen meer dan 40 procent van de stemmen, het hoogste percentage van heel Nederland.

Stemmen in Cultuurcentrum De Klimboom in Simpelveld.

Nee hoor, schudt Bella. ‘De Europese verkiezingen snap ik niet, toen heb ik niet gestemd. En ik denk dat Lilianne Ploumen nog wat te kort lijsttrekker is. Het is leuk dat ze Limburgs is, maar ik kijk niet naar de afkomst’, voegt ze toe. ‘Rutte loodst ons door de coronacrisis. Ik zou niet graag met hem ruilen’. Leen en Tiny knikken, ook zij stemmen op de VVD.

Op naar IJsselstein, waar de coalitie een vrijwel gelijke uitslag haalde ten opzichte van de landelijke uitslag.

11:01

vilt

Vilt LimburgIn de drive-thru in Vilt stappen de meeste stemmers toch liever uit

De drive-through in Vilt in de gemeente Valkenburg aan de Geul is vooral een parkeerplaats met tenten. Stemmen kan hier vanuit de auto, maar de meeste kiezers hier stappen uit en leggen het parcours te voet af: eerst langs de tent met de voorzitter voor de identiteitscontrole, daarna de tent met het stemhokje en tot slot, voor het moment suprême, de tent met de stembus.

Er hebben zo’n 25 mensen gestemd als Antoinette Nelissen (77) met haar man Egidius (80) aan komt gereden. ‘We waren op weg naar een ander stembureau, maar dat was kennelijk niet open. Toen zagen we toevallig het bordje langs de weg en dachten we: dan hier maar heen.’

Stemmen in Vilt.

‘Mijn man zit in de risicogroep’, zegt mevrouw Nelissen. ‘Hij heeft suiker, een plekje op de longen…’ Haar partner, 55 jaar getrouwd zijn ze, vult haar aan: ‘De nieren, het hart...’ Alleen als het echt moet, komt hij nog buiten.’

De bevolking van Valkenburg aan de Geul is de ‘oudste’ gemeente in een van de meest vergrijsde regio’s van Nederland, bijna 1 op de 3 inwoners is hier ouder dan 65.

Het echtpaar is blij dat ze zo rustig konden stemmen. Allebei kruisten ze Mark Rutte aan. Het echtpaar knikt: ‘Hij heeft het goed gedaan’.

08:11

Heesch Noord BrabantWinfried Timmers (70) is de eerste kiezer in Heesch

Hij wilde er meteen bij zijn, want om 08.00 uur wordt Winfried Timmers (70) bij de revalidatie verwacht. Een jaar geleden kreeg hij corona en nog altijd is hij niet volledig hersteld. ‘Ik weet dat het niet zomaar een griepje is, het doet pijn als mensen dat beweren.’

In de Brabantse gemeente Berheze sloeg de coronacrisis naar verhouding het hardst toe in heel Nederland. We zijn in het gemeentehuis in Heesch, een van de drie stembureaus in de gemeente die vandaag al open is voor kwetsbaren.

73 inwoners overleden hier als gevolg van het virus, drie keer zoveel als het landelijk gemiddelde, gerekend naar het aantal doden per 100 duizend inwoners.

Timmers is de eerste kiezer hier. Bij de ingang van het gemeentehuis wijst Mientje Hondong (70) Timmers de weg. ‘40 dienstjaren bij de overheid, ik ken het klappen van de zweep’, zegt Mientje. ‘Maar deze verkiezingen zijn speciaal. Ik hoop dat de kwetsbaren komen.’

Winfried Timmers stemt in Heesch.

Even later staat Timmers weer buiten. Hij had per post mogen stemmen, ‘maar dat voelt toch niet helemaal echt’. Hij haalt het rode potlood tevoorschijn, kiezers mogen dit jaar het potlood houden. ‘Stiekem kwam ik natuurlijk hiervoor’, lacht hij.

Timmers heeft er Renske Leijten van de SP mee aangekruist, het Kamerlid dat opviel door haar werk voor de Toeslagenaffaire.

Op naar Valkenburg aan de Geul, de oudste gemeente in de oudste provincie (Limburg) van Nederland.

Volg ons