REPORTAGE RUSLAND

Russen vrezen Chinees toerisme rond Bajkalmeer

Van de Chinees-Russische vriendschap is rond het Bajkalmeer weinig te merken. Het massatoerisme uit China en de houtkap door de buren wekken afgrijzen. Corona brengt weer even rust in de ‘parel van Siberië’. 

Midden in een verhaal over Chinezen wordt de gids afgeleid als de auto het asfalt verlaat en het diepste meer ter wereld oprijdt. ‘Gordels nu afdoen’, zegt hij. ‘Het ijs is dik genoeg hoor, maar je weet maar nooit.’

Als de auto begint aan de oversteek naar een eiland, vervolgt gids Michaïl Zjeltovski zijn verhaal over het volk dat kwaad bloed gezet heeft rondom de parel van Siberië, het Bajkalmeer. ‘Eerst was iedereen blij toen de Chinezen kwamen. Maar al snel begonnen de Chinezen hier te investeren in eigen hotels, souvenirwinkels en gidsen. Dan stond er een Chinees aantekeningen te maken bij onze rondleidingen en zag je hem een week later op pad met een eigen toeristengroep, als gids.’

Het rotsige eiland dat uit de ijsplaat steekt en steeds dichterbij komt, is het middelpunt van wat sommige Russen ‘een Chinese invasie’ noemen. Na een waardevermindering van de roebel in 2014 trokken Chinese toeristen in colonnes van bussen naar Olchon, een sjamanistisch eiland met twee houten vissersdorpen en nog geen tweeduizend inwoners. Plots verschenen er Chinese hotels op het eiland en in kustplaats Listvjanka – en daar zijn de inkomsten niet voor Russen, maar voor de Chinese eigenaars.

Boskap Chinezen in Siberië

De achterdocht onder de Russen nam toe toen een Chinees bedrijf begon met de aanleg van een fabriek om, net als Russische bedrijven, het zuivere Bajkalwater als mineraalwater te bottelen, maar dan voor de Chinese markt. Een petitie om te voorkomen dat de fabriek ‘het hele Bajkalmeer onherstelbaar beschadigt’ werd door 1,2 miljoen Russen ondertekend. De bouw werd stilgelegd. Een andere bron van wrok is de bomenkap ten noorden van het meer: China’s grote vraag naar hout heeft ertoe geleid dat de Siberische bossen onder Chinese leiding in hoger tempo worden gekapt dan het Amazone-woud.

Nee, op en rondom het Bajkalmeer is de Russisch-Chinese vriendschap minder hecht dan de regeringen van de twee landen doen voorkomen. De politieke leiders trekken steeds vaker samen op om een blok te vormen tegen het Westen, dat de twee landen beschuldigt van mensenrechtenschendingen. Vorige week, tijdens een bezoek van Ruslands buitenlandminister Sergej Lavrov aan diens Chinese ambtsgenoot Wang Yi, spraken de twee ministers eensgezind met afschuw over ‘wereldwijde politieke turbulentie’ die het werk zou zijn van de Verenigde Staten en de Europese Unie.

Chinees massatoerisme

Maar nu het Chinese massatoerisme gestopt is door de pandemie, klinkt er een zucht van verlichting over het Bajkalmeer, een bron van nationale trots voor de Russen. In plaats van Chinezen zijn het nu uitsluitend Russen die hun neuzen tegen de raampjes van bestelbusjes drukken om het schitterende winterlandschap van Bajkal te bewonderen.

Ze kruipen in grotten voor selfies onder ijsstalactieten, ze barbecueën met zicht op voorbijrazende hovercrafts, sommigen maken een rondje op fietsen met spijkerbanden. En iedereen gaat even languit op het krakende en zingende ijs liggen om een foto te maken van ingevroren belletjes en scheuren. Gidsen schieten dan te hulp met bezempjes en thermoskannen heet water om zand en sneeuw te verwijderen voor het ideale kiekje.

‘Zoveel toeristen en allemaal Russen, dat is reden voor blijdschap’, zegt Sofia Boentovskaja, een gids die campagne voerde tegen de Chinese invloed op Bajkal. Ze was betrokken bij anti-Chinese demonstraties en schreef brieven naar Russische autoriteiten om een eind te maken aan de verkoop van grond in kustplaatsen aan Chinezen. In kustdorp Listvjanka kochten ze enkele tientallen lappen grond en bouwden er in veel gevallen hotels voor landgenoten.

‘Landroof’

Sommige inwoners spreken van ‘landroof’ door ‘de oprukkende Chinezen’. Als andere voorbeelden noemen ze de Chinese houtkap in hun provincie en groeiende Chinese sojateelt – in enkele Siberische provincies is meer dan de helft van de landbouwgrond in gebruik door Chinezen . Veel inwoners praten met nostalgie over de jaren waarin zij naar China konden voor goedkope goederen.

Nu staan de Chinese hotels rondom Bajkal leeg of ze worden verhuurd aan Russen. Bajkal Khan, een voormalig bolwerk van Chinese toeristen, zit vol met Moskovieten, Peterburgers en bezoekers uit de Oeral. ‘Niemand hier mist de Chinezen’, aldus Boentovskaja.

Dat is niet waar. Aleksandr Booda, chauffeur van een van de legergroene Boechanka-bestelbusjes die toeristen naar Bajkals indrukwekkendste rotsen en grotten brengen, kreeg paniekaanvallen toen de grens met China dichtging. Hij en de andere chauffeurs hadden de bestelbusjesmarkt gesloten weten te houden voor buitenstaanders en verdienden hun brood met het rondrijden van Chinese groepen.

Vijfsterrenhotels

‘Gelukkig zijn er veel Russen gekomen’, zegt Booda, die net als de meeste inwoners van Olchon overstapte van de visvangst naar de toerismesector. Hij haalt meer plezier uit het Russische seizoen, want het is door de cultuur- en taalbarrière nou eenmaal makkelijker praten met Russen dan met Chinezen. Maar Booda hoopt dat de Chinezen snel terugkomen. ‘Russen komen vooral rond nationale feestdagen, Chinezen komen het hele jaar door. Ik heb nog geen enkele reservering voor de lente.’

  • Aleksandr Booda

  • Nikita Bentsjarov & Natalja Bentsjarova

Andere eilandbewoners merken dat de Russische toeristenstroom ook nadelen heeft. Zo krijgen hoteleigenaren meer klachten van gasten dan ooit. ‘Russen zijn gewend aan goedkope overnachtingen in Turkse all-inclusive resorts’, zegt Nikita Bentsjarov, sinds de jaren negentig de eerste hotelhouder van het eiland. ‘Ze begrijpen niet dat dit eiland zich slecht leent voor vijfsterrenhotels.’

Elektriciteit bereikte Olchon pas 15 jaar geleden. Aanvoer van goederen is problematisch door slechte infrastructuur, zeker in de weken waarop het ijs te dun is om over te rijden en te dik om door te varen met de veerpont. En de beperkte riolering is nog altijd een pijnlijk probleem: bij gebrek aan wc’s doen toeristen hun behoefte soms maar in een grot.

Bentsjarov hoopt dat de Russische overheid een limiet stelt aan het aantal bezoekers zodra de grens weer opengaat. En hij hoopt dat zijn dorpsgenoten geen grond meer verkopen. ‘Maar ja, als een Chinees je vijf keer meer betaalt voor je grond dan dat die waard is, en je wil een huis kopen voor je dochter in de stad… Wie ben ik dan om te zeggen: doe het niet?’

Lees ook

Het vriest 29 graden, de marathonlopers rennen over het ijs van het Bajkalmeer. Correspondent Tom Vennink is een van hen en ziet ongekende solidariteit.

Chinese boeren trekken naar het leeglopende oosten van Rusland. Want China heeft veel mensen en weinig land, en in Rusland is het omgekeerd.Bovendien werken de subsidies van de Chinese overheid beter dan de gratis gronduitgifte waarmee Rusland probeert mensen naar het oosten te lokken.

Vroeger gingen de inwoners van het Russische Blagovesjtsjensk boodschappen doen in het Chinese Heihe, aan de overkant van de grens. Nu is het omgekeerd. Een nieuwe gaspijplijn verbindt nu beide landen, en Rusland kruipt dichter tegen China aan.

Volg ons