INTERVIEWS TATA STEEL

‘Ze kunnen schoon produceren. Schandalig dat ze dat niet doen’

Ruim duizend omwonenden klagen Tata Steel aan.

Meer dan duizend omwonenden van Tata Steel doen woensdag aangifte tegen de staalfabrikant in een poging een einde te maken aan de vervuiling. Acht van hen vertellen waarom zij zich aansloten bij de rechtszaak. 

Ze schrijven dat ze niet anders kunnen. Dat alle andere wegen die ze bewandeld hebben tot niets hebben geleid. En dat ze daarom nu naar de rechter stappen om aangifte te doen tegen staalfabrikant Tata Steel, in de hoop dat de overlast en de vervuiling eindelijk stoppen.

Begin dit jaar namen omwonenden van de staalfabrikant in IJmuiden advocaat Bénédicte Ficq in de arm om het juridisch allemaal op papier te zetten en werden belanghebbenden opgeroepen om zich bij de strafrechtelijke aangifte aan te sluiten.

Meer dan duizend personen hebben zich gemeld, vanuit het hele IJmondgebied. Behalve omwonenden gaat het om nabestaanden, mensen werkzaam in de zorg, personen die uit de IJmond zijn vertrokken vanwege hun gezondheid en belanghebbende gezondheids- en milieuorganisaties. Zij ondertekenen allemaal de aangifte vanwege het structureel overtreden van de regels. Het staat omschreven in artikel 173a van het wetboek van strafrecht. ‘Hij die opzettelijk en wederrechtelijk een stof op of in de bodem, in de lucht of in het oppervlaktewater brengt indien daarvan gevaar voor de openbare gezondheid of levensgevaar voor een ander te duchten is.’ Deze woensdag wordt de aangifte officieel aan het Openbaar Ministerie overhandigd.

In de aangifte staat het allemaal beschreven: het overtreden van de regels, het niet voldoen aan de vergunningseisen, de incidenten, de overlast, maar ook de falende overheid die maar geen greep krijgt op de staalfabrikant. ‘Van grafietregens tot aan het illegaal lozen van kwik in het riool, van het uitstoten van te hoge concentraties fijnstof tot aan giftig kleurende wolken die worden uitgestoten door de schoorstenen van de fabrieken als er iets misgaat in het productieproces. En dit al jarenlang, terwijl het overheidsbestuur niet bij machte is en daadwerkelijk ter wille lijkt om adequaat in te grijpen.’

En dat terwijl er ondertussen keer op keer rapporten verschenen van bijvoorbeeld de GGD en het RIVM over de gezondheidsschade voor de bewoners van de IJmond.

De omwonenden hebben hun hoop nu op de rechter gevestigd, zeggen ze. Die moet de overheid nu maar dwingen eindelijk eens serieus in te grijpen.

‘We zien dat de biodiversiteit in de duinen ontzettend achteruit is gegaan door de vervuiling’

Marc Jansen

Interim-directeur Stichting Duinbehoud uit Haarlem.

Zwarte sneeuw

‘Wij werken met een netwerk van duinconsulenten en die informeren ons over de toestand van de duinen. Dat zijn onder meer bewoners langs de hele Nederlandse kust. Heel concreet horen we van hen en zien we zelf dat de biodiversiteit in de duinen ontzettend achteruit is gegaan door de vervuiling, en met name door stikstof. Bijvoorbeeld kruiden, die verdwijnen en bepaalde grassen krijgen de overhand.

‘Eigenlijk weten we al een jaar of twintig dat de staalfabriek in IJmuiden een heel grote vervuiler is. Afvalbergen, stuivende hopen steenkolen, de stikstofuitstoot, daar hoorde ik al over toen ik in de jaren zeventig bij Duinbehoud betrokken raakte.

‘Ik woon zelf in Haarlem-Noord, net ­genoeg op afstand. Maar ik fiets geregeld het rondje Egmond. Heen door de polder, terug door het duingebied. Dan zie je de stoompluimen, waar de rotzooi in zit. Af­gelopen winter was er ook weer een akkefietje. Toen raasde er een storm over een berg gruis en was de sneeuw vervolgens helemaal zwart.

‘Met de aangifte willen we het bedrijf proberen onder druk te zetten, om eindelijk een keer echt wat te doen en niet alleen goede sier te maken met mooie plannen.’

‘Ik moest kiezen: ga ik weg of probeer ik de bizarre situatie te veranderen? Dat laatste is het geworden’

Antoinette Verbrugge (62)

Bewoner Wijk aan Zee en een van de oprichters van stichting Frisse Wind.

Ziekmakende stank

‘Ik ben drie jaar geleden naar Wijk aan Zee verhuisd, wilde al lang aan zee wonen en ben dol op de duinen. Ik wist dat de fabriek van Tata Steel hier stond. Ik ben opgegroeid in een gezin dat leefde van industrie, mijn ouders runden een transportbedrijf. Maar industrie moet wel schoon zijn.

‘De ene dag zagen we dit appartement in Wijk aan Zee en de volgende dag moesten we beslissen. Die avond heb ik gegoogeld naar de vergunningen en wat rondgevraagd. Ik dacht dat het wel goed zat en geloofde nog dat de overheid ons beschermde. Heel naïef.

‘Het uitzicht is prachtig: aan de ene kant de zee, aan de andere kant de lichtjes van Tata Steel. Maar in een mum van tijd zaten we midden in de grafietregens en een ziekmakende stank. Ik kreeg last van mijn ogen, keel, had een benauwd gevoel, hoofdpijn en jeuk en ik moest kiezen: ga ik weg of probeer ik de bizarre situatie te veranderen? Dat laatste is het geworden. Ik ben gaan bellen, mailen en inspreken. Ik belde Tata Steel, de Omgevingsdienst , de provincie, heb de media opgezocht. Er veranderde niets, zo frustrerend. Je bent hier niet veilig in je eigen huis. Daarom gaan we nu naar de rechter. Tata Steel kan schoon produceren. Het is schandalig dat ze dat nog niet doen.’

‘Ons zoontje bleek een afwijking aan zijn luchtwegen te hebben. Toen was de beslissing om te verhuizen snel genomen’

Ewout de Bruijn (44)

Inwoner Wijk aan Zee, werkzaam in de communicatie

Huis verkocht

‘Nog anderhalve week en dan verhuis ik met mijn vriendin en ons zoontje van 1,5 uit Wijk aan Zee. We gaan terug naar Haarlem. Dat is een heel bewuste keuze, met de fabriek als belangrijkste reden.

‘We wonen er nu drie jaar en wisten wat we deden toen we een huis kochten. Maar het is veel viezer dan we dachten. Het stinkt vaak heel erg en als je buiten komt is je auto vies, het balkon is vies. Mijn vriendin is geboren en getogen in Wijk aan Zee, maar ze kon zich niet herinneren dat het zo vies was. Dat je eigenlijk nooit met het raam open kan slapen.

‘Ons zoontje bleek een afwijking aan zijn luchtwegen te hebben. Toen was de beslissing snel gemaakt om te verhuizen. We hoorden dat anderhalf jaar geleden en hebben toen ons huis te koop gezet. We hebben het verkocht, maar onder de vraagprijs. En in bijna heel Nederland zie je dat de vraagprijs een vanaf-prijs is. Ik voel me niet bezwaard naar de koper. Die komt uit een dorp verderop. Als die niet weet wat er aan de hand is, heeft hij onder een steen gelegen. Als het mensen uit Twente of zo waren geweest, had ik wel meer verteld over de overlast.

‘Door de aangifte hopen we dat de overlast en vervuiling serieuzer worden genomen. Van mij hoeft de fabriek niet dicht, maar er zijn voldoende oplossingen om schoon te opereren.’

‘Als de wind verkeerd staat, weerhoudt je dat er gewoon van om te gaan sporten buiten’

Anne Albers (25)

Nederlands kampioen surfen uit Wijk aan Zee.

Drukkend gevoel

‘Ik lig bijna elke dag in zee. Ik ben geboren in Wijk aan Zee, woon er nog en heb een sterke binding met de natuur, de zee, het duingebied. Het klimaat en natuurbehoud vormen een rode draad in mijn leven.

‘Toen ik op mijn twaalfde begon met surfen en ik in zee lag, zag ik eerst ook wel de charme van de staalfabriek. Dan zag je al die lichtjes in de verte. Later ging ik er anders tegenaan kijken. Toen las ik over de vervuiling en wilde ik weten wat er daadwerkelijk wordt uitgestoten en wat voor effect dat heeft op je gezondheid. En ik ging het ook zelf merken. Als ik ging hardlopen, of mountainbiken, dan voelde ik een drukkend gevoel op de longen. Als de wind verkeerd staat, weerhoudt je dat er gewoon van om te gaan sporten buiten. Als je dan leest wat de fabriek allemaal uitstoot, denk je: ‘Verschrikkelijk, adem ik dat allemaal in?’

‘Twee jaar geleden ben ik Nederlands kampioen longboarden geworden en nu train ik veel in het buitenland. Het liefst wil ik Wijk aan Zee als mijn thuisbasis houden, maar ik twijfel wel steeds omdat ik me zorgen maak over m’n gezondheid.

‘Als burger voel je je machteloos tegen zo’n groot bedrijf. Daarom heb ik ook de aangifte getekend. Ik geef ontzettend veel om Wijk aan Zee en hoop dat de overheid de maatregelen echt gaat aanscherpen.’

‘Mijn vader is vorig jaar plotseling overleden aan alvleesklierkanker. In de rapporten zie je dat deze vorm van kanker in de IJmond significant vaker voorkomt’ 

Remco Duijn (30)

Student uit Leiden.

De wolkenfabriek

‘Ik ben opgegroeid in Santpoort-Noord, in de IJmond. Een groot gedeelte van mijn familie woont er nog en ik kom er graag voor bezoek of om door de Kennemerduinen te struinen. Vroeger, toen ik naar school fietste in Velsen-Zuid, zag je al de wolken van de voormalige Hoogovens je tegemoetkomen. De wolkenfabriek, noemden we dat gekscherend. Dat het niet gezond was, weten we nu. Toen dachten we het wel­eens, ook als kind al.

‘Mijn vader is vorig jaar plotseling overleden aan alvleesklierkanker. In september kreeg hij een hersenbloeding en in oktober is hij overleden. Nee, ik heb niet met hem besproken of hij dacht dat het door de vervuiling kwam. Het ging zo snel. Ik kan ook niet bewijzen dat het door de vervuiling komt. Maar in de rapporten zie je dat alvleesklierkanker in de IJmond significant vaker voorkomt dan in de rest van Nederland.

‘Ik woon er zelf niet meer en ervaar nu geen directe overlast. Maar dat het anders moet, is evident. Ook voor alle mensen die nu doodziek zijn en het nog gaan worden. Mijn zus woont in IJmuiden en als zij ’s avonds haar tuinbank buiten laat staan, is die ’s ochtends helemaal zwart.

‘Ik was zelf aan het onderzoeken wat de mogelijkheden zijn en toen zag ik het bericht van Ficq over de aangifte. Daar heb ik mij bij aangesloten. Ik wil dat de overheid nu eens serieus gaat ingrijpen.’

‘Toen we rond gingen vragen, bleek dat heel veel surfers weleens klachten hadden’

Valéry Bosch (30)

Ondernemer en surfer uit Amsterdam, werkt onder meer voor Surfrider Foundation Holland Coast.

Uitslag na het surfen

‘Kunnen we daar wel veilig surfen? Die vraag kregen we bij onze stichting de laatste tijd steeds vaker van surfers die geregeld bij Wijk aan Zee in het water lagen. Na het surfen hadden ze last van huiduitslag, geïrriteerde ogen, of waren ze misselijk.

‘Ik ben zelf ook een fanatiek surfer, maar ga meestal naar Zandvoort, omdat mijn spullen daar liggen. Maar ook omdat ik me zorgen maak over mijn gezondheid als ik bij Wijk aan Zee het water inga. Je ruikt de staalfabriek meteen. Die lucht is zo penetrant.

‘Het is een probleem dat al heel lang sluimert. Maar er werd weinig mee gedaan. Als je op deze goede surfplek gaat surfen, kun je niet om Tata Steel en hun vervuiling heen. Toen we er iets mee gingen doen en we rond gingen vragen, bleek dat heel veel surfers weleens klachten hadden. We zijn recentelijk zelf gestart met onafhankelijk onderzoek naar de waterkwaliteit bij surfspots, onder andere bij Wijk aan Zee.

‘We hebben ons bij de aangifte aangesloten omdat het probleem niet alleen luchtvervuiling is. Ook de zee, surfers en zwemmers lijden onder Tata Steels vervuiling. De overheid mag geen oogje dichtknijpen bij bedrijven die vervuilen.’

‘Al sinds de Tweede Wereldoorlog wordt Tata de hand boven het hoofd gehouden door de overheid’

Dirk Weidema (75)

Gepensioneerd inkoper technische metaalproducten, Milieuplatform IJmuiden Noord.

Eerste rang

‘Ik ging met pensioen op mijn 61ste en toen zag ik pas voor het eerst vanuit mijn huis die pluimen aan de overkant, van Tata Steel. Toen ik nog werkte, had ik dat niet in de gaten. Vroeger wist mijn moeder precies wanneer ze de witte was wel of niet buiten kon hangen. Dat hing van de pluimen van Hoogovens af. Maar eigenlijk wisten we van niks, toen, alhoewel de GGD al in 1952 heeft gezegd dat er in de gemeente Velsen vijftig mensen per jaar meer dan gemiddeld doodgaan aan kanker.

‘Acht jaar geleden ben ik me echt definitief gaan verdiepen in de materie. Ik had een hartstilstand gekregen op het strand en ben door een wonder gered door mijn vrouw en een alerte buurman. In de Gezondheidsmonitor van de GGD van 2012 had het al gestaan: hartproblemen als gevolg van de vervuiling. Nou, ik zat eerste rang. Maar oorzaak en gevolg stonden er nooit bij de gezondheidsproblemen in de regio, ook niet in de Gezondheidsmonitoren die volgden. Er stond alleen maar: mogelijk gevolg van. Maar het is duidelijk hoor: 90 procent komt voor rekening van Tata Steel. Al sinds de Tweede Wereldoorlog wordt Tata de hand boven het hoofd gehouden door de overheid. Dit kan gewoon niet langer.’

‘Ik was een naïeve Amsterdammer die lekker in Wijk aan Zee dacht te gaan wonen. Ik heb een hoge prijs betaald met mijn gezondheid’ 

Ellen Windemuth (60)

Inwoner van Bergen, ceo Waterbear Network. Won als medeproducent een Oscar voor My Octopus Teacher
Foto: Dagmar Lap

Gummismurrie

‘Het begon voor mij drie jaar geleden met de grafietregens. Ik stond bij mijn auto en er zat allemaal gummismurrie op. ‘Is dit normaal?’, vroeg ik mijn buurman. ‘Ja’, zei hij. ‘Dit is normaal.’ Een half jaar later heb ik een paginagrote advertentie in de Volkskrant geplaatst tegen Tata Steel. Dit kan niet zo doorgaan, het bedrijf moet nu worden gedwongen door het Openbaar Ministerie om te stoppen met die milieuvervuiling.

‘Vorig jaar ben ik verhuisd van Wijk aan Zee naar Bergen. Ik was een naïeve Amsterdammer die lekker aan zee in Wijk aan Zee dacht te gaan wonen. Ik wist van niets. En door die naïviteit heb ik een hoge prijs betaald met mijn gezondheid. Ik had eindeloze hoofdpijnen en duizeligheden, en chronische tinnitus.

‘Ik heb mijn bloed laten onderzoeken en daarin zijn zware metalen gevonden. Dus ben ik weggegaan. De hoofdpijn is nu gestopt, en ook de duizeligheden. De tinnitus-klachten zijn verminderd. Vanuit Bergen is het veel beter werken aan de zaak tegen Tata. Ik kan hier veel beter nadenken. Zoals ook over de documentaire die ik nu aan het maken ben over luchtvervuiling in Europa. Een groot thema.’

Volg ons