DE ONTMOETINGSPLEK

Romeinse jongeren veroverden hun stad terug via de openluchtbioscoop

Zodra de coronamaatregelen het toelaten zoeken mensen elkaar meteen weer op. We portretteren deze zomer zes bijzondere ontmoetingsplekken, verspreid over de continenten. Deze week: de buitenbioscoop op het Piazza di San Cosimato in Rome.

Openluchtbioscoop

Piazza San Cosimato, Rome, Italië - juli

Op een zomeravond in juli stroomt het Piazza di San Cosimato vol vriendengroepen met campingstoelen. Ze zoeken een plekje op het driehoekige, schuin aflopende plein, voor het grote bioscoopscherm dat daar ’s zomers in de buitenlucht staat. Op hun stoelen en kussens wachten ze het begin van een romantisch Italiaans drama af, een film die perfect past bij een warme nacht als deze.

San Cosimato is, anders dan de meeste pleinen in het centrum van de hoofdstad, nog altijd van de Romeinen. Het is het lelijke eendje tussen de vele beeldschone piazza’s van Rome. Hier vind je geen door Bernini gebeeldhouwde fonteinen of monumentale gevels van Renaissance-kerken, maar een rij marktkraampjes met golfplaten dak en een verzameling immer uitpuilende vuilcontainers.

Het plein ligt midden in de populaire wijk Trastevere, dus plukjes toeristen komen er wel terecht, maar die lopen ietwat verloren tussen de buurtbewoners rond, in plaats van andersom. Luca Sommario (44), ambtenaar bij het ministerie van Sociale Zaken, is een vaste pleingast. Vanavond is hij al voor de derde keer dit jaar in de zomerbioscoop. Er zijn in Rome wel meer openluchtbioscopen, legt de cinefiel uit, maar deze is speciaal. ‘Hier zit een lijn in het programma, er is echt over nagedacht.’

Vanavond heeft de filmliefhebber een vriend en twee vriendinnen meegetroond, die de wereld van de cinema minder fanatiek volgen maar het een mooie gelegenheid vinden om elkaar weer eens te zien. Ze hebben hun stoelen ruim op tijd midden voor het scherm opgesteld, biertje in de ene hand, stuk pizza in de andere.

Valerio Carocci (29) loopt intussen haastig heen en weer tussen de bar, het scherm en de projector. Hij draagt een T-shirt met het logo van Piccolo America erop, zoals de organisatie achter de buitenbioscoop heet. Vroeger, vertelt medeoprichter en voorzitter Carocci als hij een moment rust van zijn werk heeft, lag het plein ’s avonds vol met kapotte bierflesjes en andere troep. ‘Het was in verval.’

Kraken

Het lokale karakter en de matige staat waarin het verkeerde maakten het plein juist het geschikte decor voor de oprichters van Piccolo America. De groep studenten en scholieren uit de Romeinse buitenwijken verenigden zich in 2012 namelijk rondom een gedeelde frustratie en droom.

Elke dag reisden zij naar het centrum voor school en studie, maar ze voelden zich er passanten in eigen stad. Ze misten een geschikte plek om na schooltijd samen te komen, legt Carocci uit, die destijds rechten studeerde. In centraal Rome zijn eindeloos veel bars en restaurants, maar die zijn duur en ingesteld op toeristen. Buurthuizen of bibliotheken vind je er amper.

Valerio Carocci

Bij gebrek aan een eigen plek besloten de jongeren de historische bioscoop Cinema America te kraken, om de hoek van het Piazza di San Cosimato. Het gebouw stamt uit 1923 en was eerst een theater, voordat het in de jaren vijftig een bekende bioscoop werd. In 2012 is het verkocht aan een investeerder, die de leegstaande bioscoop wilde slopen en ombouwen tot een parkeergarage. Maar bijna tien jaar later is daar nog steeds niets van terechtgekomen, zegt Carocci trots.

Zijn rechtenstudie maakte hij nooit af, omdat hij zich fulltime besloot in te zetten voor Piccolo America. Toch komt zijn opgedane kennis nog weleens van pas, bijvoorbeeld tijdens de rechtszaak rondom de oude bioscoop. Dit najaar doet de rechter eindelijk uitspraak over de toekomst van het gebouw, dat sinds de jeugdige krakers er in 2014 uitgezet werden alweer jaren ligt te wachten op een beslissing.

Eigen droomplek

In de tussentijd zaten de ragazzi del Cinema America, zoals de groep vaak genoemd wordt, niet stil. Ze richtten de zomerse buitenbioscoop op, Cinema in Piazza. Zo werd hun eigen droomplek toch nog werkelijkheid, al was het dan maar voor een paar maanden per jaar.

In de winter mist hij de bioscoop verschrikkelijk, vertelt Lorenzo Batocchioni (24), gehuld in een bordeauxrood Piccolo America-tenue. Hij is dan ook blij dat de groep eind september een permanente bioscoop mag openen, een paar honderd meter verderop, inclusief een studiezaal die dag en nacht open is. Het is de ultieme vervulling van hun droom.

Batocchioni, net afgestudeerd als ingenieur, sloot zich als 15-jarige scholier al bij het collectief aan. Op San Cosimato liggen te veel mooie herinneringen om op te noemen. Zo herinnert hij zich de editie met steracteur Roberto Benigni (in Nederland vooral bekend van La vita è bella) nog goed.

Voorafgaand aan de film zijn er regelmatig interviews met de regisseurs of acteurs, maar nooit kwamen er zoveel mensen op hun bioscoop af als toen. Batocchioni wijst de nu verlaten zijstraten aan, die toegang geven tot het plein: overal zag het zwart van het publiek.

Dit jaar is de bioscoop minder spontaan dan de organisatoren zouden willen. Toegang is en blijft gratis – dat is deel van het bestaansrecht van Piccolo America – maar reserveren is vanwege de pandemie verplicht, zodat het plein niet te vol raakt.

Cultuur

Ook de beroemde regisseur Bernardo Bertolucci (Last Tango in Paris, The Last Emperor) bezocht de buitenbioscoop, voor zijn dood in 2018. ‘Deze jongeren leren over cinema door films te projecteren en een bioscoop te bouwen’, merkte de Romeinse filmicoon verrukt op.

De organisatoren van Piccolo America wisten inderdaad nog weinig van film toen ze aan hun project begonnen, maar de keuze voor een bioscoop was geen willekeurige. Film en Rome zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden, dankzij regisseurs als Federico Fellini, Pier Paolo Pasolini en Luchino Visconti. Bovendien hebben de jongeren van Rome cultuur nodig, zegt Carocci stellig. ‘Op lege pleinen zonder activiteiten krijg je verveling, rellen en agressie.’

Maar de bioscoop is zeker niet alleen voor de jeugd. Ook zestigers Silvia Bellina en Michel Ollmert zitten bijtijds klaar op hun klapstoeltjes. Ze kwamen bijna een uur rijden vanuit hun dorp ten zuiden van Rome. De filmliefhebbers behoren vermoedelijk tot de weinigen op het plein die ooit nog de oude Cinema America bezochten, het gebouw dat nu een parkeergarage dreigt te worden.

Daarna volgden voor Bellina en Ollmert aan huis gekluisterde tropenjaren met jonge kinderen, waarin ze vooral films op hun muur projecteerden. Maar nu ze de vrijheid weer hebben, komen ze graag naar San Cosimato of een van de twee locaties in de buitenwijken, waar Piccolo America deze zomer ook films vertoont. De filosofie van de groep spreekt haar aan, zegt Bellina. ‘Ze doen oude tijden herleven, met debatten en presentaties vooraf.’

Wie op San Cosimato naar de film gaat, geniet op een respectvolle manier van de stad en het plein, zegt Carocci. Bovendien leren de bezoekers hun stad beter kennen door de buitenbioscopen. ‘Mensen ontdekken nieuwe plekken, gaan meer van de stad houden en voelen zich mede-eigenaar.’

Als de film is afgelopen, gaan de vrijwilligers van Piccolo America meteen ijverig achter de achtergebleven pizzadozen en flesjes aan, als een zwerm bijen gewapend met bezems en vuilniszakken. De volgende ochtend, wanneer de marktkoopmannen hun voorraad groenten en fruit uitstallen, moet San Cosimato er namelijk uitzien alsof er niets gebeurd is, en begint de dagelijkse cyclus opnieuw.

Na de ochtendmarkt is het plein een paar uur lang exclusief territorium van voetballende buurtkinderen, die tegen de gesloten rolluiken van de kraampjes hun droomdoelpunten scoren. Totdat ’s avonds de filmliefhebbers weer aan de beurt zijn, want in het deinende zomerritme van San Cosimato is plek voor iedere Romein.

Volg ons