REPORTAGE KUNST

Bij Into Nature smelten de kunstwerken samen met het landschap

De Drentse kunstexpeditie Into Nature is dit jaar neergestreken in het Bargerveen. Achttien kunstenaars spelen er met de geschiedenis van het turfsteken en het thema ‘new energy’.

Langs het fietspad door het Bargerveen in Drenthe ligt een knalrode toverbal van 2.200 kilo. Grofweg 8,8 miljoen kilocalorieën aan pure energie – suiker en kleurstof – zijn samengebald tot een plakkerige planeet. De toverbal (All that is Solid) van kunstenaar Sema Bekirovic zal deze zomer en herfst krimpen en van kleur verschieten door regen, zonlicht, vlinders en bijen. Wie het aandurft, kan er een likje van nemen.

Twee kilometer verderop in het natuurgebied in Zuidoost-Drenthe ligt plots een scheepsmotor in de berm. Ooit leverde het bakbeest van 6 meter lang en 3 meter hoog genoeg kracht voor een schip dat op zee olievelden in kaart bracht. In de machinerie zitten – onzichtbaar, dus we moeten de Britse kunstenaar Roger Hiorns op zijn woord geloven – de ingewanden van een schaap. Alsof zijn installatie World Disclosure bestaat uit de laatste resten van een ark, verlaten na de zondvloed.

‘World Disclosure’ van Roger Hiorns,
een scheepsmotor met daarin de ingewanden van een schaap.

De poëtische toverbal en de kolossale scheepsmotor maken deel uit van Into Nature. Na de Drentsche Aa (2016) en Frederiksoord en Holtingerveld (2018) is de ‘kunstexpeditie’ neergestreken in het Bargerveen. Het is een natuurgebied tussen Zwartemeer en Weiteveen, domicilie van nachtzwaluwen en libellen, van het vijfrijig veenmos en de vleesetende zonnedauw. ‘New Energy’ is de rode draad van de tijdelijke werken die achttien kunstenaars maakten in dit weidse landschap met grasland, heide en drasland.

Into Nature is geen tentoonstelling die je op een achternamiddag kunt afvinken. Eén volle dag is al krap om recht te doen aan alle kunst en natuur. Er is dan ook geen programmaboekje gemaakt, maar een ‘reisgids’ inclusief losse plattegrond. Wie alle achttien kunstwerken wil zien, moet de zuidelijke en de noordelijke wandelroutes (7 en 6 kilometer) met elkaar verbinden, of de fietsroute (15 kilometer) volgen. Bij het zuidelijke startpunt zijn e-bikes en e-scooters te huur.

‘All that is Solid’, een toverbal van 2.200 kilo van Sema Bekirovic.

Het Bargerveen houdt, in de woorden van artistiek leider Hans den Hartog Jager, het midden tussen ‘een prairie zonder cowboys en een moeras’. Het hoogveengebied mag dan van Staatsbosbeheer zijn, bomen zijn er schaars. Dat is de bedoeling. Schapen en runderen houden pijpenstrootjes en berkentwijgen kort, zodat het veenmos kan gedijen en het veen kan aangroeien. Berken die toch tot volle wasdom kwamen, zijn de laatste jaren verdronken. Dat komt door de uitbreiding van het dammenstelsel om het grondwaterpeil hoog te houden. Pech voor de bomen, goed voor het veenpakket.

Achtduizend jaar geleden, na de laatste ijstijd, werden deze contreien warmer en natter. Zo groeide, met 1 millimeter per jaar, het moerasveen. Amper vier eeuwen hadden de turfstekers nodig om het veen tot vijf meter diep af te steken. Toen het ‘bruine goud’ het in de 20ste eeuw aflegde tegen aardgas, werd het veen nog tot de jaren tachtig gestoken voor potgrond en actieve kool.

Het thema, ‘New Energy’, ligt er als artistiek uitgangspunt in een voormalig wingebied misschien wat dik bovenop. Na een verleden met turf, olie en gas, zoekt Drenthe nu immers zijn toekomst in duurzame energie. ‘Drenthe 4.0’ is de term die de provincie, de NAM, het bedrijfsleven en onderwijs daarvoor hebben gemunt. De omslag is zichtbaar aan de horizon van het Bargerveen. Daar draaien de windturbines van de voormalige veenkolonie Barger-Compascuum en van het Duitse Twist, ook al getekend door olie-, aardgas- en veenwinning.

Elise Eeraerts maakte met geometrische patronen een plaggenhut, verwijzend naar de huisjes van turfstekers. Het werk heet ‘C’, het symbool voor koolstof. Uit koolstof uit het veen liet Eeraerts een diamant persen die in het huisje zit.

Gelukkig hebben de achttien internationale kunstenaars zich niet laten verleiden tot een obligaat oordeel over klimaatverandering, energietransitie, zeespiegelstijging of duurzaamheid. Liever putten ze hun inspiratie uit het Bargerveen zelf. Letterlijk, in het geval van Navid Nuur. Hij boorde een gat van vijftien meter om 425 duizend jaar terug in de tijd te gaan. Met de opgeboorde aarde maakte hij een keramische kom, zachtgroen van kleur met zwarte spikkeltjes.

Die spikkeltjes zijn ijzerdeeltjes die ook in het grondwater zitten. In een tijdelijk paviljoen kunnen bezoekers er om beurten zien hoe grondwater uit het boorgat wordt gehaald. Ze krijgen een slok van het ijzerhoudende water aangereikt in de kom. ‘Een ritueel dat geen ritueel is’, aldus Nuur, ‘een religie die dat ook niet is, maar ‘slechts’ een handeling uitgekleed tot op het bot van een bijna spirituele ervaring die door zijn soberheid volkomen ‘echt’ aanvoelt.’

In het paviljoen van Navid Nuur kun je water drinken dat tot 15 meter diep uit de grond wordt gehaald. Het werk heet  ‘Contact | 52.6769, 699725 | 425.000 v. Chr. – 2021’.

Verder voert de expeditie door het veen. Langs peilstokken die de Nigeriaanse Otobong Nkanga in een poeltje heeft geplaatst om de zuurgraad van het water, het waterpeil en de plantengroei te meten. Langs verstilde foto’s van Awoiska van der Molen, afgedrukt op glasplaten waardoor ze samensmelten met het Bargerveen. Langs de uit geometrische patronen bestaande plaggenhut van Elise Eeraerts, die verwijst naar de huisjes van de turfstekers. Het werk heet C, het symbool voor koolstof. Uit koolstof uit het veen liet ze een diamant persen die in het huisje zit. Langs The Breaders, mysterieuze, dobberende ‘zeezoogdieren’ van Marguerite Humeau uit Frankrijk.

Awoiska van der Molen maakte foto’s die op glasplaten werden gedrukt. Zo smelten ze samen met het Bargerveen.

Wie zelf nog energie heeft, kan instappen in de Slow Train van kunstenaarsduo HeHe. Al decennia maken de Britse Helen Evans en de Duitser Heiko Hansen merkwaardige treinstellen voor verlaten spoorbanen, van Parijs tot Istanbul. In Drenthe is de oude veldspoorlijn van de turfstrooiselfabriek echter helemaal verdwenen. En dus legden ze, voor het eerst, zelf een smal spoor aan met houten rails en leggers. De Slow Train is een spiegelend blok met zes rolstoelwielen. Inzittenden zijn onzichtbaar voor de buitenwereld, schapen en struikgewas weerkaatsen in het voertuig.

Beeldend kunstenaar Maurice Meewisse zocht voor zijn landschapswerk Prospecting naar andere sporen: de strakke lijnen van de veenontginning, de grillige schapenpaadjes, de bocht in een recreatiepad, de recente voetafdrukken van een wandelaar, de afdruk van rupsbanden in het zand. Met houten planken – grenenhout van de grove den, net zoals de verzopen berken een pioniersplant – maakte hij een netwerk van paden en paadjes, als een labyrint.

In de ‘Slow Train’ van kunstenaarsduo HeHe kun je jezelf voortbewegen in een spiegelende trein.

De organisatie van Into Nature waarschuwde hem vorig jaar dat er iets ‘verschrikkelijks’ was gebeurd. Dwars door de plek die hij op het oog had, was een nieuw, breed wandelpad aangelegd. Maurice Meewisse vond dat juist ‘te gek’, vertelt hij. Hem gaat het immers over verdwenen én nieuwe lagen in het landschap. Het spannendste zijn de knooppunten, want daar komen de verschillende invloeden en functies van het landschap samen.

De schapen die het werk van Meewisse even later onder de voet lopen, vinden het kennelijk ook best. Feitelijk voegt de kudde nóg een laag aan het Bargerveen toe.

Into Nature

Into Nature is vanaf de zuidkant te bereiken vanaf ijsvereniging De Döörlopers in Weiteveen. Daar is de reisgids met routekaart te koop en tickets die toegang bieden tot enkele binnenlocaties. Hier zijn fietsen en e-scooters te huur. De noordelijke wandelroute begint vanaf de parkeerplaats Hogeweg/Laardijk in Zwartemeer. Hier zijn geen voorzieningen.

Into Nature t/m 24 oktober, Bargerveen, Drenthe. Intonature.net

Volg ons