Fonteinen van gesmolten steen: op IJsland zien we werk in uitvoering door de planeet

De vulkanische uitbarsting op het IJslandse schiereiland Reykjanes, al sinds maart aan de gang, weet maar niet van ophouden. Dat levert spectaculaire beelden op.

Wat u hier ziet, is werk in uitvoering. Vulkanische uitbarstingen mogen zo hun verwoestende kanten hebben, ze kunnen ook zeer constructief zijn: het zuidwestelijke deel van IJsland wordt weer een klein stukje uitgebreid.

IJsland ligt precies op de grens van twee uit elkaar drijvende aardplaten. Die zorgen ervoor dat Noord- en Zuid-Amerika elk jaar wat verder van Europa en Afrika af komen te liggen, ruwweg met de snelheid waarmee een vingernagel groeit. Dat is traag, maar op een tijdschaal van miljoenen jaren tikt het aardig aan en de planeet heeft geen haast.

De ruimte tussen de aardplaten wordt telkens opgevuld met vloeibaar gesteente uit de diepte. Op die manier is er in het midden van de oceaan een immense bergrug van gestolde lava ontstaan: de Mid-Atlantische Rug. IJsland vormt een van de toppen van dit gebergte. Regelmatig werkt een stroom magma zich naar boven, om door de bodem heen te breken.

Soms vindt zo’n uitbarsting plaats met explosieve kracht, zoals in 2010. Toen legde de uitbarsting van de Eyjafjallajökull het vliegverkeer in West- en Noord-Europa plat, doordat as kilometers hoog de lucht in werd geslingerd. Duizenden reizigers strandden op luchthavens.

Andere keren verloopt een uitbarsting beduidend kalmer, zoals in het geval van de huidige uitbarsting, die vernoemd is naar de nabije berg Fagradalsfjall. Hier gutst het magma door spleten en gaten in het gesteente naar buiten. Als roodoranje beken stroomt de lava door het landschap, dikke plakken gestolde steen achterlatend.

  • Voor zover bekend is de uitbarsting de eerste in achthonderd jaar op het schiereiland Reykjanes.

  • In de weken voorafgaand aan de uitbarsting vonden tienduizenden aardbevingen plaats in het gebied. Lokale bewoners klaagden dat ze er slecht van sliepen.

  • De lavafonteinen zijn zichtbaar tot in de hoofdstad Reykjavik, op ongeveer 30 kilometer afstand van de uitbarsting.

  • De uitbarsting is relatief ongevaarlijk, omdat het plaatsvindt in dunbevolkt gebied. Wel kan de zwaveldioxide die vrijkomt schadelijke luchtvervuiling veroorzaken.

  • IJsland ontstond ruwweg 20 miljoen jaar geleden als gevolg van vulkanische activiteit. Zonder lava geen IJsland.

Af en toe barst de grond op een nieuwe plek open, en ontstaat er een nieuwe lavafontein. Begin deze maand zijn zelfs lavafonteinen waargenomen van 300 meter hoog. De uitbarsting, die half maart begon, kan nog maandenlang doorgaan. De vorige keer dat een dergelijke spleeteruptie plaatsvond op IJsland, in de zomer van 2014, duurde het meer dan een half jaar voor de vulkaan zich stil hield.

Het natuurspektakel op Reykjanes trekt hordes nieuwsgierigen. Daar zitten wetenschappers bij, die meer willen leren over de dieptes waar het magma vandaan is gekomen en waar geen mens kan komen. Maar er zijn ook veel toeristen, die simpelweg van het schouwspel willen genieten. Een enkeling maakte daarbij goed gebruik van de hitte uit eigen planeet, door een potje koffie op de gloeiende stenen te zetten of hotdogs te grillen.

Volg ons