Zomerserie Coronaplus Aflevering 3: Brazilië

Waar de cacao het woud redde

Brazilië domineert als Latijns-Amerikaanse coronakoploper in de wereldwijde pandemieverslaggeving. En als het niet over covid-19 gaat, dan wel over de politieke crisis van de rechts-populistische president Jair Bolsonaro. Of over de inheemse inwoners van de Amazone die een zware strijd voeren tegen het virus. Of over de Amazone zelf, die ook dit jaar sneller krimpt dan vorig jaar – hectare per hectare legt het regenwoud het af tegen de oprukkende economische bedrijvigheid

Aan de rand van het Conduru Nationaal Park, een beschermd natuurgebied in het oerwoud langs de Atlantische kust in de Braziliaanse deelstaat Bahia, woont Eliana de Souza Oliveira (27), een vrouw als een onwrikbare rots in de stroom van slecht nieuws. ‘Nana’ woont al haar hele leven op dezelfde plek in het bos. Ze groeide op in de moestuin van haar moeder en groeide als volwassene uit tot kleine zelfstandige producent van biologisch voedsel.

Al jaren verbouwt ze fruit, groenten en cacao, onder andere voor de zaterdagse markt in Serra Grande, de dichtstbijzijnde stad op veertig minuten rijden met haar kleine vrachtwagen. Tijdens de coronamaanden opende ze een eigen biologische winkel en begon een bezorgdienst. Onder andere te krijgen in Nana’s winkel Hortifrut (Hortsjiefroetsjie zeggen de Brazilianen): bananen, papaja's, citroenen, kokosnoten, cassave, spinazie, kool, peterselie, sla, eieren en palmhart, de eetbare kern van de Perzikpalm.

Nana’s werkdag begint om 5 uur, vertelt fotograaf Luisa Dörr, die enkele jaren geleden met haar man de stad verruilde voor het paradijs aan de kust van Bahia. ‘Ze heeft het drukker dan ooit.’ Elke donderdag rijdt ze met haar man Cosme Costa dos Cantos (30) naar haar klanten in Serra Grande. Als het heeft geregend, is het zandpad een tientallen kilometers lange modderpoel. Cosme werkte op zijn 10de al in de tuin van zijn moeder, nu werkt hij in de tuin van zijn vrouw.

Nana’s bedrijf onderhoudt haar man en dochters Ghislaine (11), Giseli (10) en zoon Kauan (5). Daarnaast werkt ze samen met lokale vrouwen die eveneens groenten verbouwen. De plantage en moestuin hebben een grote aantrekkingskracht op kinderen uit de buurt. En dan is er nog Midyane, de 13-jaar oude parkiet van Nana’s werknemer Tamires en vaste gast in de winkel. Ooit kreeg zij het vogeltje van haar man, het jonkie was op sterven na dood. ‘Midyane is een vrije vogel, maar ze slaapt bij ons en eet wat wij eten’, vertelde Tamires aan Dörr.

De regio staat bekend als de cacaokust, zegt de fotograaf. Er is weinig Braziliaans bos over langs de Atlantische Oceaan, maar de cacao redde dit woud. ‘De cacaoboom groeit beter in de schaduw van andere bomen.’ Nana’s bedrijf staat in diezelfde traditie van ‘agrobosbouw’, boer en bos profiteren van elkaar. Haar producten ontlenen hun kwaliteit aan de grond die ze delen met inheemse planten. Ze is een uitzondering in Brazilië en niet alleen vanwege de manier waarop ze haar groenten produceert. Dörr: ‘Nana is ondernemer, vrouw, zwart en onafhankelijk. Dat kom je hier niet vaak tegen.’

Volg ons