Zo werd de Formule 1 een miljardenindustrie

Zeventig jaar geleden werd de allereerste Formule 1-race verreden. In de decennia daarna groeide de raceklasse uit van hobby voor aristocraten tot mondiale miljardenindustrie. Hoe een sport als geen ander wist mee te gaan met de heersende tijdsgeest.

De sport is losjes georganiseerd. Zo worden er in het eerste F1-jaar in 1950 22 races verreden, waarvan er slechts 6 meetellen voor het kampioenschap. Coureurs delen vaak auto's en er zijn geen bindende reglementen. Auto-ontwerpers experimenteren erop los.

1950

De internationale racefederatie FIA richt de Formule 1 op als reactie op de oprichting van het mondiale motorracekampioenschap een jaar eerder. Het is ook een poging controle te krijgen over de wildgroei aan autoracekampioenschappen in die jaren.

De eerste Formule 1-race wordt verreden in het Engelse Silverstone, op een oorlogsvliegveld. Zeventig jaar later staat het circuit nog steeds op de kalender en is de Formule 1 nog net zo Brits als in die beginjaren, blijkt uit deze reportage.

1951

De klasse wordt snel populair als een prestigestrijd tussen automerken, die in de bloeiende auto-industrie zichzelf willen onderscheiden. Ferrari-oprichter Enzo Ferrari barst in tranen uit als hij in Engeland zijn oud-werkgever Alfa Romeo voor het eerst verslaat.

De gemiddeld tien races per seizoen trekken een uiteenlopend deelnemersveld. Teams bepalen zelf aan welke races ze meedoen. Het geld dat wordt verdiend met de organisatie van de races en sponsoring gaat grotendeels naar de FIA en naar de circuits.

1961

De sport blijft vooral een hobby voor racefanaten, vaak van goede komaf. Veiligheidsregels zijn er amper. Zo loopt het originele circuit van Spa over 14 kilometer, over smalle wegen in de Ardennen. Levensgevaarlijk. In 1961 vliegt titelkandidaat Wolfgang von Trips uit de bocht op Monza. Hij verongelukt. Ook vijftien toeschouwers komen om bij het ongeluk. De race wordt gewoon uitgereden.

1966

De auto’s worden steeds sneller. Tussen 1960 en 1966 verongelukken er liefst tien coureurs. Drievoudig wereldkampioen Jackie Stewart is er klaar mee als hij in 1966 met 250 kilometer per uur in de regen uit de bocht vliegt op Spa-Francorchamps, tegen een telefoonpaal botst en op het erf van een boer eindigt. Hij pleit onder meer voor de verplichting van gordels en veiligere circuits. De sport is er niet klaar voor. Volgens puristen hoort doodsgevaar bij de klasse. Circuits vinden investeringen in veiligheid te prijzig.

Bernie Ecclestone verschijnt ten tonele en schudt binnen een paar jaar de complete Formule 1 op. Hij ziet de commerciële potentie van de klasse voordat anderen het zien en wil van de sport een geldmachine maken. Onderweg daarnaartoe sloopt hij heilige huisjes en verenigt hij de teams.

1974

Ecclestone ziet in tegenstelling tot de aristocraten van de FIA al snel de enorme potentie van de raceklasse. Om een machtsblok te vormen tegenover de FIA richt hij een vakbond op voor de teams: de Foca. De FIA krijgt zo voor het eerst sinds de oprichting van de F1 een sterk machtsblok tegenover zich, in plaats van een mondige coureur als Stewart.

1978

Ecclestone gaat namens de Foca de strijd aan met FIA-baas Jean-Marie Balestre voor meer inspraak in de Formule 1. En dus voor zichzelf. Balestre onderschat Ecclestone en de teams, die hij omschrijft als 'kleine mannetjes die in hun garages autootjes maken'.

1979

In de felle machtsstrijd die ontstaat, speelt Ecclestone in op het ego van Balestre, die boven alles een trotse Fransman is. Ecclestone dreigt onder meer de Franse GP te boycotten. Iets wat een publieke afgang zou zijn voor Balestre.

De Formule 1 wordt snel meer waard vanwege de garanties die de klasse plots kan bieden aan circuits en tv-stations als het gaat om deelnemende teams. Het aantal races neemt toe van jaarlijks ongeveer tien naar gemiddeld zestien. De machtiger geworden teambazen pogen elkaar constant een hak te zetten voor meer invloed. De eenheid in de Foca verdwijnt. 'Welkom bij de piranha-club', zei McLaren-baas Ron Dennis fameus tegen Eddie Jordan toen hij in 1991 zijn team oprichtte.

1981

Als Ecclestone namens de teams dreigt een eigen klasse op te richten, gaat de FIA door de knieën. In het FIA-kantoor aan de Parijse Place de la Concorde wordt na dertien uur onderhandelen de eerste zogenoemde Concorde-overeenkomst gesloten waarbij afspraken worden gemaakt over regels en geldverdeling in de Formule 1 tussen de teams en de FIA. De deal wordt gezien als de ‘grondwet’ van de Formule 1.

1987

De FIA en teams worden het eens over een verlenging van de Concorde-overeenkomst. De deal wordt simpelweg tweede Concorde-overeenkomst genoemd. Ecclestone verkoopt een jaar later, in 1988, het Brabham-team en richt zich enkel nog op de exploitatie van de Formule 1, als voorzitter van de Foca.

De Formule 1 profiteert optimaal van het grote geld dat inmiddels omgaat in de tv-industrie en groeit uit tot een van de populairste sporten ter wereld. Ecclestone gaat geregeld om de tafel met ontevreden teams, waarmee aparte afspraken worden gemaakt om zo de rust te bewaren. Ook worden de veiligheidsregels drastisch aangescherpt na het verongelukken van race-icoon Ayrton Senna. De sport moest veiliger worden, om aantrekkelijk te blijven voor een mondiaal publiek. Ecclestone groeit uit tot alleenheerser in de F1. 

1992

Akkoord over derde Concorde-overeenkomst. Grotendeels een verlenging van het oude akkoord. De exacte inhoud is onbekend. Alle Concorde-overeenkomsten zijn geheim.

1994

Drievoudig wereldkampioen Ayrton Senna verongelukt live op televisie, tijdens de GP van San Marino in Imola. Het overlijden van het charismatische race-icoon leidt tot mondiale rouw en 25 jaar na zijn dood is hij nog lang niet vergeten, blijkt uit deze reportage vanuit Imola. Het verongelukken van Senna is een kantelpunt voor de raceklasse. Voor de dood is geen plek meer in de inmiddels mondiale sport, is het eensgezinde oordeel. De Formule 1 past zich aan door veiligheidsregels drastisch aan te scherpen.

1997

Deal over de vierde Concorde-overeenkomst. Ecclestone krijgt in ruil voor de belofte van een jaarlijkse uitbetaling aan de teams voor veertien jaar de commerciële rechten van de F1 in handen, die hij overhevelt naar zijn eigen bedrijf. Die deal sluit hij in eerste instantie met de FIA. Alleen de Britse teams McLaren, Williams en Tyrrell ageren tegen de machtsgreep van Ecclestone.

1998

De drie teams gaan alsnog overstag, uit angst helemaal geen inkomsten meer te krijgen. Hiermee krijgt Ecclestone definitief de macht in de Formule 1 in handen en worden volgende Concorde-overeenkomsten voor het eerst niet meer enkel tussen teams en FIA gesloten. Ecclestone zit als rechtenhouder nu ook aan tafel.

Ecclestone ziet dat zijn sport een luxeproduct is geworden. Hij verlegt de aandacht van het verkopen van tv-rechten naar het binnenslepen van megadeals met circuits. Ongeacht of het land een autosporttraditie heeft of niet, zoals de toevoeging van Abu Dhabi in 2009. Wie te weinig betaalt, verdwijnt. Het aantal races neemt toe tot gemiddeld 20 per seizoen.

2000

Ecclestone verlengt voor ruim 320 miljoen euro de in 2010 aflopende deal over de commerciële rechten met honderd jaar, tot 2110. Het bedrag lijkt op dat moment hoog. Het blijkt al snel een schijntje vanwege de snel stijgende waarde van de Formule 1.

2004

De Formule 1-baas wil de bestaande Concorde-overeenkomst met de teams verlengen voor een bedrag van 300 miljoen euro. Als eerste tekent hij een akkoord met Ferrari, waarmee het populaire team zich tot zeker 2012 aan de Formule 1 verbindt. De Italianen krijgen in ruil daarvoor als enige renstal een jaarlijkse extra bonus. Met de grootste vis aan boord, tekenen de andere teams een voor een de deal van Ecclestone. 

Overigens is het voor de Italianen zelf de normaalste zaak van de wereld dat Ferrari een voorkeursbehandeling geniet in de klasse. Want zonder Ferrari geen Formule 1, blijkt uit deze reportage uit Maranello, waar alles Ferrari-rood is.

2005

De Formule 1 noteert voor het eerst meer dan 1 miljard dollar aan omzet. De sport groeit snel, onder meer door het steeds hogere bedrag dat Ecclestone vraagt van circuits om races te mogen organiseren. De zogenoemde fees van circuits worden net zo belangrijk als het tv-geld. Ecclestone verkoopt zijn sport aan de wereld als een reclamebord.

Alleen de logistiek achter de Formule 1 is in een paar decennia tijd uitgegroeid tot een bijna militaire operatie met Boeings en tonnen aan zeevracht, zo is te lezen in dit artikel.

2009

Na een conflict tussen de FIA en teams over verregaande regelwijzigingen richten de teams een nieuwe vakbond op, de Fota. Die wordt na een paar jaar vanwege interne verdeeldheid alweer opgeheven.

Voor het eerst in decennia verliest de Formule 1 kijkers. De sport anticipeert nauwelijks op het kijkgedrag van de moderne sportfan of op de circuits die door wurgcontracten ten onder dreigen te gaan. Door complexe regels en veranderende belangen worden de verschillen tussen de teams steeds groter. Met als resultaat saaie races. De achtste Concorde-overeenkomst wordt essentieel voor de toekomst van de Formule 1.

2013

De zogenoemde Strategy Group wordt in het leven geroepen. In de groep, die een belangrijke stem heeft namens de teams in grote regelwijzigingen, zitten oudgedienden Mercedes, Ferrari, Red Bull, McLaren, Williams en afwisselend het beste team van het jaar dat niet al in de groep zit. De rijken regeren de sport. Het beste te zien aan budgetten, die steeds sterker uiteenlopen.

2016

De Formule 1 heeft vergeleken met 2008 een derde van het mondiale tv-publiek verloren. Van 600 miljoen kijkers naar 400 miljoen. De kritiek op Ecclestone neemt toe. Hij verkoopt zijn sport aan de hoogste bieders, heeft geen medelijden met verlieslijdende races in bakermat Europa en ziet er weinig in om de F1 onder de aandacht te brengen bij een jonger publiek. Sociale media noemt hij een 'tijdelijk iets'.

Lees hier een profiel van Ecclestone, na veertig jaar de Formule 1 te hebben geregeerd.

Het Amerikaanse mediabedrijf Liberty Media koopt voor 8 miljard euro de Formule 1. Meteen wordt er afscheid genomen van Ecclestone. De Amerikanen willen zonder de Brit de scheve verhoudingen rechttrekken, de spanning terugbrengen en de kosten verlagen om zo een toekomstbestendige sport te creëren.

Ondertussen beginnen ook circuits te morren. Zoals Maleisië, dat nog geen twintig jaar op de kalender staat. Het circuit van Sepang verscheurt het contract met de F1 nadat Max Verstappen er zijn tweede race ooit heeft gewonnen, volgens de circuitdirecteur omdat de Formule 1 'een peperdure slaappil' is.

2017

De Amerikanen starten de onderhandelingen met de teams en FIA over de achtste Concorde-overeenkomst, die in 2021 moet ingaan. Die onderhandelingen verlopen moeizaam, onder meer vanwege voorstellen over een budgetplafond en gestandaardiseerde auto-onderdelen.

2018

Ferrari dreigt zelfs de Formule 1 te verlaten als er ook maar iets wordt gewijzigd aan de privileges die het team heeft verkregen onder Ecclestone, zoals het vetorecht. En Mercedes ziet als succesvolste team van de afgelopen jaren niets in een budgetplafond.

2019

Een jaar voordat de zevende Concorde-overeenkomst eindigt, wordt er nog steeds volop onderhandeld. Met de druk vol op de ketel worden eind oktober de nieuwe regels voor 2021 gepresenteerd, nadat die eerst al een half jaar zijn uitgesteld. Daarin staat onder meer het budgetplafond en ook meer standaardregels waar de auto’s aan moeten voldoen. Het moet de sport betaalbaarder maken en de verschillen tussen de teams kleiner. De FIA en Amerikanen hebben al groen licht gegeven. Alle teams zien in brede lijnen voldoende basis om in de sport te blijven.

Met een eerlijkere sport willen de Amerikanen onder meer hun racegekke thuisland veroveren, waar volgens Liberty Media miljoenen poteniële Formule 1-fans wonen.

Een overzicht van de nieuwe regels

De Formule 1 staat voor een nieuw tijdperk, waarbij de Amerikaanse eigenaren voor het eerst echt hun stempel kunnen drukken op de sport met de nieuwe regels na 2021. Hun inzet: een eerlijkere sport, op alle vlakken. Zowel competitief als financieel. Maar onder Ecclestone zijn de belangen van teams, Formule 1 en rechtenhouders scheefgegroeid en dat heeft gevolgen voor de vaart waarmee de klasse toekomstbestendig poogt te worden.

2020

De teams moeten het bij de start van het seizoen nog steeds eens worden over een nieuwe Concorde-overeenkomst. Heetste hangijzer? De financiële privileges van de topteams; een erfenis uit de vorige Concorde-overeenkomsten. Het lijkt een eeuwigdurende patstelling te worden. Tot de coronacrisis uitbreekt. Races worden uitgesteld of geschrapt, de inkomsten drogen op en teams raken in de problemen.

In mei worden de renstallen het onder druk van de crisis eens over het budgetplafond in 2021, en zelfs een verdere verlaging daarvan dan in het originele plan: van 158 miljoen naar 132 miljoen euro. Tot en met 2025 wordt dat bedrag geleidelijk afgebouwd naar 123 miljoen euro. Dat was een half jaar eerder nog ondenkbaar. Ook wordt afgesproken de invoering van de nieuwe regels voor de auto’s uit te stellen met een jaar, naar 2022, om teams meer tijd te geven de nieuwe auto’s te bouwen.

Dankzij de vele afspraken tussen de teams is de zevende Concorde-overeenkomst plots nagenoeg rond. In augustus zetten de tien teams hun handtekening. De exacte afspraken die zijn gemaakt, en gelden tot 2025, blijven net als bij eerdere Concorde-deals geheim. Volgens de Formule 1 wordt de klasse met de deal in ieder geval eerlijker. Verder is bekend dat de overeenkomst door elk team jaarlijks opzegbaar is en dat het Ferrari is gelukt het omstreden vetorecht bij grote regelwijzigingen te behouden.

De Formule 1 gaat een nieuwe fase in. Het is alleen de vraag met wie. Concludeert een topteam als Mercedes misschien dat het nooit succesvoller kan worden dan nu, en zet het vol in op een klasse als Formule E? In de volledig elektrische klasse zijn inmiddels meer automerken actief dan in de Formule 1.

Met een imago als benzineslurpend circus in een wereld waarin de nadruk steeds meer op klimaatproblematiek ligt en de verbrandingsmotor in de nabije toekomst een museumstuk lijkt te worden, zoekt de Formule 1 al jaren naar manieren om zowel spectaculair als duurzaam te zijn.

Of haken teams af omdat de gestandaardiseerde regels vanaf 2022 de innovatiedrang, die de Formule 1 sinds de oprichting heeft gekenmerkt, uit de sport haalt? Of blijkt het juist de redding van de sport, nu de sportkijker steeds nadrukkelijker spektakel boven voorspelbaarheid stelt? De Formule 1 zal zich in ieder geval moet aanpassen aan een nieuwe tijd om ook de komende zeventig jaar te overleven.

Volg ons