REPORTAGE klassieke schoolplaten

Run op oude schoolplaten
in Fries dorp

De verkoop van oude schoolplaten trok een (te) groot publiek naar het Friese Deinum.  ‘Michiel de Ruijter is het populairst, daar heb ik er een paar van.’

‘Mooi hè, een echte Koekkoek!’, zegt Piet Heeringa in zijn monumentale stjelpboerderij in het Friese Deinum. Hij wijst niet naar een vogel, maar naar een schoolplaat aan de muur van zijn werkplaats. De tekening In de Weide – met een hoofdrol voor de kievit – werd zo’n honderd jaar geleden gemaakt door natuurschilder Marinus Adrianus Koekkoek. Met een tikje spijt in zijn stem zegt Heeringa: ‘Die gaat naar Canada voor 150 euro’.

De gepensioneerde boer en veehandelaar Heeringa (66) gooide zaterdag een deel van zijn omvangrijke collectie schoolplaten in de verkoop – hij had in de rustige coronatijd 700 doublures ontdekt – en zette onverwacht het dorp bij Leeuwarden op zijn kop. De rij belangstellenden slingerde zich uit tot buiten het erf, richting de middeleeuwse kerk met zijn ui-vormige torenspits. Na een uur maakte de politie een einde aan de verkoop. Vanwege de verkeerschaos en het risico dat kopers elkaar zouden besmetten in de grote schuur achter de boerderij.

Skiednisplaten bin fyftich euro it stik’, zegt Heeringa bij aanvang tegen de belangstellenden. Die lopen met mondkapjes en enige afstand van elkaar langs de rijen klassieke schoolplaten, vaak kleurrijke tekeningen op linnen tussen twee houten stokken. Een groep Noormannen die Dorestad plunderen in 834, een feestelijke bruiloft aan het Haagse Hof in 1394, het vlaggenschip De Zeven Provinciën van Michiel de Ruijter met wapperende banieren in 1666. ‘Die is het populairst van alle geschiedenisplaten. Daar heb ik er een paar van.’

‘Ik heb gekozen voor een stadsleven, ergens midden 19de eeuw. Hoe men vroeger leefde, dat trekt mij enorm aan. Ik denk toch: oké, er was armoede; maar men was toen denk ik tevredener met het beetje dat ze hadden. Toen ik kind was, reed de smid nog met paard en wagen door ons dorp. Dat gevoel roept deze plaat op, ik word er blij van. Zo was het vroeger en dat wil ik doorgeven aan mijn kleinkinderen.’

Henk Rinsma (59) uit Dronryp

Hoofd voedingsdienst in een verpleeghuis.

‘Ik woon hier tegenover, maar ik ben nog nooit in het museum geweest. Via via hoorde ik van de verkoop. Ik heb gekozen voor een anatomische plaat van het spierstelsel. Die komt uit Leiden en daar heb ik geneeskunde gestudeerd. Het is een lekker grote plaat voor aan de muur: het hele lichaam staat er levensgroot op. Er hangen hier nog meer anatomische platen, maar die zijn technischer. Deze is ook gewoon mooi. Niet zoals in de boeken.’ 

Martine Tamminga (27) uit Deinum

Arts

Verhaaltje

Vanaf het moment dat Heeringa als jongetje de schoolplaat Bos & Weidevogels zag hangen in de dorpsklas van meester Humalda, raakte hij gegrepen door het genre. ‘Ik ben dol op de natuur en nogal visueel ingesteld.’ Daar komt volgens hem bij dat schoolplaten vaak een verhaaltje vertellen. ‘Je kunt er lang naar kijken en er van alles bij fantaseren.’

Vandaar dat Heeringa later als veehandelaar in ieder dorp waar hij vee ophaalde, ook even stopte bij de plaatselijke basisschool. Of ze nog schoolplaten hadden. ‘Veel schooltjes gingen dicht of waren overgestapt op digiborden.’ Laatst nog ging hij met zijn vrouw naar Haarlem om te winkelen. Althans, zij ging winkelen, hij liep een school binnen. ‘De conciërge nam mij mee naar zolder en schonk mij 100 platen. Geweldig!’

Zo verzamelde Heeringa in de loop van de decennia ruim vierduizend platen. Hij heeft er naar eigen zeggen meer dan een ton ingestoken. Na een royale schenking van de stadsarchivaris van Leeuwarden in 2009 besloot de veehouder een museum te openen in zijn monumentale stal. ‘Ik dacht, misschien vinden andere mensen dit ook mooi.’

Hier hangen zijn mooiste platen: natuurseries van Koekkoek, huiselijke aquarellen van Johan Gabriëlse, de koeienportretten van Prof. Pusch uit 1900, anatomische platen van een universiteit. Hij wijst naar een landkaart die zo abstract is dat het meer een compositie van Theo van Doesburg lijkt. ‘En die is dus uit 1930!’. Op veel landkaarten ontbreken namen, zodat kinderen die konden opdreunen voor de schoolmeester. De tijdelijke tentoonstelling gaat dit jaar over Nederlands-Indië.

Al te vredig

Heeringa wijst op een idyllische plaat van koeien, schapen en veldbloemen in een Nederlandse wei. ‘Dat is de basis van mijn collectie, zo was het leven hier.’ Op de vraag of veel schoolplaten de werkelijkheid niet al te vredig voorstellen, antwoordt hij: het leven was echt een stuk rustiger zonder mobiele telefoon!’ Maar hij erkent ook: de platen tonen een ideaalbeeld. Hij wijst op een woeste tekening die op de grond ligt, De verovering van Tjakranegara op Lombok, 1894, waarop Nederlandse militairen met bajonetten inhakken op Balinese edelen. ‘Zo gruwelijk, ik ben benieuwd wie dat koopt.’

Als de politie is gearriveerd, fluit Heeringa gelaten op zijn vingers. In het Fries: ‘Beste mensen, de politie adviseert mij te stoppen met de verkoop. Als u van ver komt, mag u blijven staan. Komt u uit Friesland, bel me gewoon, dan maken we een afspraak.’

Volg ons