Maastrichts (laatste) cementmakers in actie

Miljoenen tonnen cement zijn geproduceerd in de Maastrichtse fabriek van Enci. Nu het doek na een kleine eeuw valt, mocht fotograaf Marcel van den Bergh er beelden maken.

De aanblik van de Maastrichtse cementfabriek was even iconisch als het protest ertegen. Critici van een eeuw geleden vonden dat ‘de poëzie der Sint-Pietersberg’ verdween ‘onder het walgelijke proza der mergelexploitatie’. In de 21ste eeuw werd het Maastrichtse complex van de Eerste Nederlandse Cement Industrie (Enci) op de hielen gezeten door de Stichting Enci Stop. In 2018 liep Enci’s concessie op de mergelgroeve af. Overdracht aan de provincie Limburg volgde, die deze industriële zone heeft herbestemd als natuur- en recreatiegebied.

Dat het einde van Enci’s concessie op de mergelgroeve automatisch het einde van Enci Maastricht zelf zou betekenen, werd door de directie in 2018 nog hardnekkig tegengesproken: de fabriek zou gewoon doorgaan. Geenszins, zo bleek toen afgelopen december wereldkundig werd gemaakt dat Enci na bijna honderd jaar Maastricht gaat verlaten.

In die kleine eeuw werd de fabriek van buiten gefotografeerd door forse aantallen toeristen en van binnen door bijna niemand. Zo leek het althans. Toen fotograaf Marcel van den Bergh naar publieke beelden van het productieproces speurde, vond hij helemaal niets. Het was alsof alles wat zich in het complex afspeelde al die jaren voor de wereld verborgen was gehouden.

Zeg gerust dat deze cementfabriek op Van den Bergh bijna evenveel aantrekkingskracht uitoefende als Willy Wonka’s chocoladefabriek op Sjakie uit Roald Dahls beroemde kinderboek. Toen de fotograaf het bericht over de op handen zijnde sluiting las, trok hij de stoute schoenen aan en diende een verzoek in binnen beelden te mogen maken een verzoek dat werd gehonoreerd.

Op de valreep betrad hij met camera een universum waar ooit 1,6miljoen ton cement per jaar werd geproduceerd. Voor een kwart van alles wat in Nederland tijdens de wederopbouw verrees, is Maastrichts cement gebruikt, weten ze bij Enci. Meer dan 1.200 mensen werkten er in de gloriejaren, vijftig zullen er dit jaar voor het laatst de deur achter zich dichttrekken. Op de foto’s van Marcel van den Bergh zijn die laatste werknemers soms niet meer dan oranje stipjes in de immensiteit van een bijna ter ziele maakindustrie.