Reportage Maolin Zhang

Hoe de ster van een veelbelovende Chinese astronoom doofde in Hillegom

Uit een arm bergdorp in China kwam Maolin Zhang naar Leiden, voorbestemd voor een wetenschappelijke carrière in de sterrenkunde. Tot een brand in een Hillegoms huurpand een eind aan zijn leven maakte. Sinds deze week leeft zijn naam voort in een verre planetoïde.

Vanaf de plek waar Maolin Zhang had moeten staan, was een heldere nachtelijke hemel te zien, een sterrenkundige wensdroom voor het waarnemen van zwarte gaten. De Leidse astronomen Jonah Wagenveld en Aayush Saxena zetten zich schrap in de controlekamer van de grote Isaak Newton-telescoop op het Canarische eiland La Palma, in de nacht van 7 op 8 april 2019.

Zou het lukken? Zouden de berekeningen van Maolin waardoor zeer ver weg gelegen zwarte gaten sneller konden worden ontdekt, effect hebben? Wagenveld had Maolins onderzoeksresultaten namelijk niet voor handen, hij moest deze uit zijn geheugen opdiepen.

Bij de brand waarbij de Chinese sterrenkundige Maolin Zhang (27) omkwam, op 17 januari 2019 in Hillegom, was ook zijn laptop met daarop cruciale gegevens verwoest.

Wat had Maolin hier graag willen zijn, wisten Wagenveld (24) en Saxena (27). Hij had reikhalzend uitgekeken naar zo’n eerste waarneming met een grote internationale telescoop, en het was hem zo gegund. Als hij nu in de controlekamer zou zijn, had dat zijn keuze om in Nederland te promoveren nog meer gerechtvaardigd. Maolin was er trots op om een in lange traditie te staan van wereldberoemde Leidse sterrenkundigen. Denk eens aan Maarten Schmidt, de Nederlandse astronoom die in 1963 de eerste quasar had waargenomen, een zeer massief zwart gat in het centrum van een ver melkwegstelsel.

En toen was het raak in La Palma, om half 6 in de ochtend. Vanwege de kleuren van het licht en de vorm wisten ze na drie observatierondes dat ze goed zaten. De telescoop nam een extreem groot zwart gat in het vroege heelal waar. Dit was ‘P144+50’, zoals de vondst voorlopig heette. Deze was nog niet eerder gesignaleerd door een ander team astronomen, waar ook ter wereld.

Er was sprake van enige opwinding in de controlekamer. Ze wisten: dit is een episch moment. Het voelde alsof ze een gouden medaille op de Olympische Spelen hadden gewonnen.

Saxena: ‘Maar tegelijkertijd waren we bedroefd dat Maolin niet bij ons was, om samen van deze geweldige ontdekking te genieten.’

Wagenveld: ‘De publicatie, waarin ik deze ontdekking ga beschrijven, is dan ook aan Maolin opgedragen. Hij had zo’n dood zó niet verdiend.’

Maolin Zhang Foto Universiteit Leiden

De brand

Wat was dat voor kabaal in de keuken, dacht Eline Bruijnzeel, en ze zat rechtop in bed. Het was kwart voor 5 in de ochtend, deze 17 januari 2019, en het leek alsof er iemand op het dak rende. Ze stapte uit bed, en hoorde glas uit elkaar spatten. In paniek maakte ze haar vriend Daniel Löning wakker. Die stormde naar de deur van hun appartement, en trok hem open. Een enorme hitte kwam de kamer binnen, samen met zwarte rookwolken. Het appartementcomplex op de hoek van de Stationsweg en de Tweede Loosterweg in Hillegom, stond in brand.

Eline: ‘Waar moeten we heen? Ik pak nog wat spullen.’

‘Nee! Snel!’ schreeuwde Daniël. ‘Naar het balkon!’

Buurman Jim van Staten was al buiten, als een van de eersten, en zag hoe de vlammen zich razendsnel verspreidden. Er weerklonk geschreeuw van het balkon. Daar zag hij Eline en Daniel, en hielp ze naar beneden, van de eerste etage. Andere bewoners waren via de achterkant ontsnapt, nog in hun ondergoed, of via de dakkapel.

‘Waar is Maolin? Is Maolin nog binnen?’ klonk het van alle kanten. ‘Fuck! Waar is Maolin?’

Jim zag Maolin voor het grote raam staan, op de eerste verdieping, zwaaiend met zijn handen. Hij was opgesloten. Hij kon niet door zijn eigen deur, want die kwam uit op de gezamenlijke trap, waar de brand het hevigst woedde. Zijn raam met dubbel glas kon niet open, en een andere vluchtroute was er niet. Wild bonsde Maolin op het raam. Zijn geschreeuw werd overstemd door het lawaai van de brand. De talloze toegesnelde brandweerlieden konden Maolin niet meer redden, het was te gevaarlijk om het pand, en zijn kamer, in te gaan.

Arie van Erk, burgemeester van Hillegom, was ter plekke. Op zijn pieper was die ochtend de melding Prio1 binnengekomen, en tien minuten later zat hij op de fiets naar de Stationsweg. Alles stond in lichterlaaie en hem werd door de officier van dienst van de brandweer verteld dat er nog iemand in het complex was die ze niet meer konden redden.

In de twee aangrenzende honderd jaar oude panden, eigendom van het Warmondse vastgoedbedrijf Prime Estate, woonden negen mensen. Bewoners klaagden al geruime tijd over achterstallig onderhoud: lekkage, roest, kapotte ramen, een gevaarlijk verouderd balkon, een tekort aan rookmelders en het ontbreken van een nooduitgang. Een reactie bleef uit van de verhuurder, zoals het bedrijf ook nu geen commentaar wil geven. De gemeente Hillegom had de brandvergunning goedgekeurd, inclusief de vluchtwegen. ‘Het pand voldeed aan alle eisen, maar het was ouwe meuk,’ zegt Van Erk achteraf.

Eline: ‘Ik dacht weleens, hoe moet je hier wegkomen als er brand uitbreekt?’

Daniel: ‘Prime Estate had overal schijt aan, het bedrijf wilde ons gewoon niet helpen. We voelden na de brand geen enkel medeleven.’

Maolin Zhang werd uiteindelijk door de brandweer gevonden, liggend naast zijn raam.

Eline: ‘Wat verschrikkelijk. Kom je helemaal uit China naar het veilige Nederland, en dan kom je hier om het leven.’

Jim: ‘Ik kan dat beeld niet meer uit mijn hoofd krijgen: Maolin die in paniek voor het raam beweegt. Die arme jongen.’

Foto Universiteit Leiden

Alle buurtbewoners werden opgevangen in een huis aan de overkant. Van buurman Sean, die boven Maolin woonde, ontbrak elk spoor. Even werd gevreesd dat hij ook nog in het pand was. Maar andere huurders vertelden dat hij al vroeg naar zijn werk was gegaan. Een paar uur later verscheen de 21-jarige Hillegommer alsnog bij zijn huis. Voor de camera van Omroep West verklaarde hij, wijzend naar het nasmeulende pand, dat hij op zolder woonde: ‘En daar is nu helemaal niks meer van over.’

Drie maanden later, in april 2019, werd Sean M. aangehouden omdat hij de brand zou hebben aangestoken. Merkwaardig genoeg was deze sloper van beroep vier dagen vóór het inferno een online doneeractie begonnen voor zichzelf: ‘Wie kan mijn helpen ben door een brand alles kwijt geraakt.’ Op Facebook meldde hij vrolijk twee maanden na de brand nog naar een We Love Apres Ski-feest te zijn geweest in Nieuw-Vennep.

Zijn ex-vriendin, broer en zijn zus hadden tegenover de politie belastende verklaringen afgelegd. Naar verluidt wilde zijn familie dat hij zich zou aangeven, het was op telefoontaps van de politie te horen. Zelf ontkent M. nog steeds elke betrokkenheid. Psychiatrisch onderzoek wees uit dat hij zwakbegaafd is. Hij zit al tien maanden in voorarrest in de gevangenis in Zwolle. Zijn advocaat Marc Huvers heeft tevergeefs om vrijlating gevraagd, omdat er volgens hem ‘geen enkel bewijs is’.

Sean M. wordt er bovendien van verdacht in 2015 en 2017 meer branden te hebben gesticht in Hillegom, onder meer in de schuur van zijn overleden vader. Het Nederland Forensisch Instituut (NFI) doet onderzoek naar de oorzaak van de brand aan de Stationsweg, die vermoedelijk in de meterkast is ontstaan. Ondertussen zijn er drie pro forma-zittingen gehouden bij de rechtbank in Den Haag, de inhoudelijke zitting wordt pas in juni dit jaar verwacht.

Buurman Jim: ‘Sean was er niet net na het uitbreken van de brand, en je kunt achteraf wel zeggen dat dat verdacht was. Ik zag hem later, en heb toen met hem in de bushalte een peukie zitten roken. Verschrikkelijk toch, dat Maolin uitgerekend in een huis woonde met die kneus, die pyromaan.’

‘Hello, I am Maolin’

Maolin Zhang liep licht gebogen door de gangen van het Oortgebouw in Leiden, met koffers in zijn handen. Hij was op deze voorjaarsdag in 2017 op zoek naar Huub Röttgering, hoogleraar observationele kosmologie en directeur van de Sterrewacht Leiden. Dat het zondag was, een dag waarop doorgaans het Oortgebouw uitgestorven is, had hij niet in de gaten. Hij was net in Nederland aangekomen en doodmoe van de lange reis. In Leiden kende hij niemand, behalve Röttgering, en met hem had hij via Skype een sollicitatiegesprek gevoerd. Want hij had zijn zinnen erop gezet om te promoveren in Leiden, in de radio-astronomie, een onderdeel van de sterrenkunde waarbij radiogolven uit het heelal worden bestudeerd. Maolin zou gaan behoren tot een groep ‘uitverkorenen’, die onder leiding van Röttgering de noordelijke hemel van het heelal in kaart brachten.

Tijdens dat eerste Skype-contact stelde de Leidse hoogleraar vast dat hij te maken had met een buitengewoon intelligente promovendus, met een hart voor sterrenkunde. Dat hij geen astronoom was maar ingenieur, zag Röttgering niet als een obstakel. Hij peilde zijn kaliber, en vermoedde dat Maolin met hard werken deze achterstand met gemak kon inhalen. Niet voor niks was hij afgestudeerd aan de Tsinghua Universiteit in Peking, het Oxford van China, en had hij de strenge selectie doorstaan voor een beurs van het Chinese Scholarship Council.

Bovendien werd Maolin in ronkende bewoordingen aanbevolen door professor Tom Oosterloo van het Nederlands Instituut voor Radio Astronomie (ASTRON) in Dwingeloo. Daar had hij in 2014 zijn eerste stappen gezet naar zijn sterrenkundige droom. Onder de hoede van Oosterloo had Maolin een zomer lang het koude gas in sterrenstelsel UGC 9519 bestudeerd. ‘In China werd hij als een groot talent beschouwd’, zegt Oosterloo. ‘Vandaar dat ze hem graag naar Nederland stuurden om nieuwe dingen te leren. Hij was wel erg gemotiveerd om resultaat te behalen. Achteraf denk ik dat dit deels komt door zijn familieachtergrond. In de zin dat het een mogelijkheid was om later voor de familie te kunnen zorgen.’

De deur ging open op de vijfde verdieping van het Oortgebouw. Röttgering was op deze zondagochtend toevallig aan het werk in het kantoor, en daar zag hij tot zijn verbazing Maolin binnengekomen, licht gespannen en dolblij dat hij hem mocht ontmoeten.

‘Hello, I am Maolin.’

Foto Universiteit Leiden

Maolin Zhang werd in 1991 geboren in het bergdorpje Yangtangxiang in een arme regio, in de provincie Hunan, in het zuidoosten van China. Hij was enig kind, net als zijn vader, en hij moest later zorgen voor de oude dag van zijn ouders en grootouders, en voor de graven van zijn voorvaderen. Als slimste van zijn klas voelde hij de plicht om alles uit zijn vermogen te halen; hij was de trots en de hoop van de kleine gemeenschap, die als het moest financieel bijsprong. Op zijn 11de ging hij het huis uit, naar een gerenommeerde middelbare school, en daarna naar de beroemdste universiteit van China. Maolin was de zoon die alles goed ging doen.

Dat hij astronoom wilde worden was bijzonder, want het was makkelijker geweest als hij had gekozen voor een loopbaan als huisarts of bruggenbouwer. Dan kon hij overal aan de slag. Ook al was hij eerst ingenieur geworden, het was astronomie wat het beste bij hem hoorde, wisten zijn vrienden en familie. Hij had een verre blik, hij kon voorbij zijn eigen horizon kijken.

Zijn vader vond zijn keuze fantastisch, die zag dit als een mooi pad voor zijn zoon. Maolin luisterde goed naar zijn vader, Limin Zhang. Omdat de rijstvelden te weinig geld opbrachten, werkte vader Zhang in de bouw, in de grote stad. Zijn zoon zag hij vier keer per jaar.

Vanuit zijn bergdorpje stuurde Limin Zhang in zijn eigen taal een lange persoonlijke brief naar de Volkskrant. Daarin beschrijft hij hoe bijzonder zijn zoon was, intellectueel begaafd en zelfstandig. Met altijd de beste cijfers van zijn klas, en winnaar van de wiskunde-Olympiade. Dat hij wetenschapper zou worden, dat stond voor hem vast. Als je je lot wilde veranderen, moest je studeren, vanwege de kracht van kennis en wetenschap.

‘Het was Maolins ideaal om een sterk persoon te zijn in het leven’, schrijft vader Zhang. ‘Dat was ook ons ideaal als ouders.’

‘Hij was de nummer één van de streek,’ vertelt Feng ‘Mike’ Jiang, vriend van Maolin, en voorzitter van de Leiden Science China-vereniging (LSC). ‘Het is in China gebruikelijk dat je ouders je volledig steunen om zo’n wetenschappelijke droom uit te laten komen. Sterrenkunde is een op de toekomst gerichte studie, en geen wetenschap die onmiddellijk in het dagelijks leven wordt toegepast. Dat wist hij, en dat wisten zijn ouders. Maar als je eenmaal in Leiden gepromoveerd bent als astronoom is het eenvoudig een baan te vinden, omdat Leiden een zeer goede reputatie heeft als sterrenkunde-instituut.’

‘Maolin kwam naar Nederland om nog meer kennis op te doen van de sterrenkunde, om zo de mensheid nog beter te kunnen dienen,’ schrijft vader Zhang. ‘Na een bezoek eerder aan Nederland is hij verliefd geworden op dit vreemde land, de tulpen, het betoverende landschap, de oude Europese architectuur en de vriendelijke, aardige Nederlanders.’

Lichtjes

Jim van Straten kijkt door het raam van het deels afgebrande pand, en ziet zijn overhemd aan een knaapje hangen in zijn woonkamer. De onderkant van het complex is nog niet gesloopt, en Van Straten mag niet bij zijn persoonlijke eigendommen. Precies boven hem woonde Maolin, die vanuit zijn kamer de bollenvelden kon zien bloeien toen hij hier introk in het voorjaar van 2017. In Leiden had hij geen kamer kunnen vinden, en bedacht dat twaalf minuten treinen vanuit Hillegom goed te doen was. Bovendien zou hij door het huren van ‘een kippenhok’, zoals zijn buren zijn kamer betitelden, geld uitsparen.

Op de grond van zijn kamer had Maolin bouwzeil neergelegd als vloerbedekking en voor de ramen had hij inpakpapier met Sinterklaasmotief geplakt. Zijn fiets had permanent een lekke band. Veel contact had hij niet met zijn huisgenoten, merkte Jim. ‘Hij leefde als een kluizenaar. Ik ben één keer bij ‘hem op de kamer geweest toen er lekkage was.’

‘Ik probeerde hem telkens een beetje erbij te betrekken,’ vertelt Eline Bruijnzeel, ‘door een babbeltje met hem te maken. Zo van: ‘Joh, Maolin, kom je een keer een biertje drinken?’ We dachten dat hij zich eenzaam moest voelen; er kwam nooit iemand langs. Het was slapen, eten en studeren. We deelden de keuken, en hebben nog een koelkast aan hem gegeven. Hij kookte het liefst op zijn kamer, het leek wel of hij zich schaamde, alsof hij een buitenstaander was. Maar toen hij een keer vertelde met astronomie bezig te zijn, zag ik lichtjes in zijn ogen.’

Elke dag reisde Maolin naar Leiden, waar hij werkte op de vijfde verdieping van het Oortgebouw. Zijn onderzoeksvraag had betrekking op de vorming en evolutie van massieve sterrenstelsels en zwarte gaten. Daarvoor bestudeerde hij data afkomstig uit het Lofar-project. De Lofar-telescoop is de grootste radiotelescoop ter wereld, samengesteld uit duizenden radioantennes. Het centrale punt bevindt zich op een terp tussen de Drentse plaatsen Exloo en Buinen en staat in verbinding met radioantennes in Duitsland, Polen, Frankrijk, Zweden en het Verenigd Koninkrijk.

‘Het eerste jaar moest hij erg wennen, vooral aan het menselijk contact’, bemerkte Huub Röttgering. Twee keer per week kwam de onderzoeksgroep bij elkaar op de kamer van de hoogleraar, een internationaal gezelschap van promovendi, masters en postdocs. Maolin hield zich veelal op de achtergrond, en liet zich amper horen. Maar zijn honger naar sterrenkundige kennis was ongekend, vertelt mede-onderzoeker Jonah Wagenveld. ‘De vooruitgang die hij maakte was ongelooflijk. Hij had een fikse achterstand in de sterrenkunde, waardoor het eerste jaar als het ware een spoedcursus was. Papers lezen, codes leren schrijven. Wat Huub zei, deed hij. Ik heb nog nooit iemand gezien die binnen een jaar zoveel informatie tot zich kon nemen en toepassen. Zo ontzettend slim. Als mens leek hij altijd wat gereserveerd. Ook in die zin was hij geen standaard-sterrenkundige. Die zijn doorgaans gepassioneerd, relaxed, en open-minded.’

Zich ervan bewust dat er wat schortte aan zijn sociale vaardigheden, zocht hij contact met de Leiden Science China-vereniging , in het najaar van 2017. ‘Hij zei dat hij verlegen was en daar wilde hij iets aan gaan doen’, zegt voorzitter Feng ‘Mike’ Jiang. ‘Hij hoopte bij de studentenvereniging te veranderen, en te leren zich meer open te stellen.’ Prompt werd hij gebombardeerd tot bestuurslid en promotor. Hij moest ervoor zorgen dat op sociale media de activiteiten, zoals symposia en Chinees Nieuwjaar, onder de aandacht werden gebracht bij leden van de vereniging.

Jiang zag dat Maolin binnen zeer korte tijd veranderde, je kon zelfs zeggen: transformeerde. De gereserveerde dromerige dorpsjongen ontpopte zich tot een enthousiast en behulpzaam lid van de vereniging, en ontwerper van het nieuwe verenigingslogo. Met andere leden ging hij sporten, Chinees schaken of koken. ‘Hij werd echt een goeie vriend’, zegt Jiang. ‘Je merkte dat hij zijn draai had gevonden.’

Foto Universiteit Leiden

In het Oortgebouw in Leiden werkte hij eind 2017 eerst met mede-promovendus Aayush Saxena aan het analyseren van data. Daarna werd hij gekoppeld aan een onderzoeksproject van Jonah Wagenveld, High redshift quasar selection. Het onderzoek draaide vooral op het ontdekken van zeer ver gelegen zwarte gaten – de eerste zwarte gaten die in het vroege heelal ontstaan waren, ‘baby’ zwarte gaten genoemd.

‘In het begin probeerde hij vooral te begrijpen wat ik deed’, zegt Jonah. ‘Maar zijn wil om meer te weten, nam de overhand. Want in een korte tijd verbeterde hij het algoritme waardoor sneller zwarte gaten konden worden gevonden. Dat was een zeer belangrijke bijdrage, hierdoor konden we verder. Toen durfden we een verzoek in te dienen voor La Palma, om daar met de grote telescoop aan de slag te gaan.’

Ook in het Hillegomse complex begon hij meer contact te maken met zijn buren. Eline Bruijnzeel en Daniel Löning vroegen hem mee, op de heetste dag van het jaar, 25 juli 2018. ‘We gaan naar zee, een duik nemen, lijkt je dat wat Maolin?’ vroegen ze hem. Daar had Maolin wel zin in, hij moest even een handdoek en een zwembroek pakken. Daar zat hij, achter in de auto, met Daniel aan het stuur, op weg naar het strand van Langevelderslag. ‘Het was niet zo dat hij losbarstte,’ zegt Eline, ‘maar je merkte dat hij het leuk vond.’ Bij een strandtent at Maolin een lekkerbekje, en Daniel en Eline een portie kibbeling.

Daarna reden ze naar Noordwijk aan Zee, en zei Maolin hen graag op een ijsje te willen trakteren. Onderweg zagen ze herten in de duinen, en spraken ze over de eerste maanlanding. Met een ijsje in de hand op de Noordwijkse boulevard, begon het ineens te regenen, en om hen heen begonnen mensen dolblij te dansen. Op de weg terug, bekende Maolin dat het vandaag een speciale dag voor hem was, het was 25 juli, zijn verjaardag. Hij was 27 jaar geworden.

Eline: ‘Achteraf is dit zo’n dierbaar moment geweest voor ons. Wat ik pas later heb geleerd, is dat hij veel heeft gereisd, dat het een gezellige jongen was. Jammer dat ik Maolin niet nog beter heb leren kennen.’

Daniel: ’We zijn blij dat we hem die mooie dag hebben kunnen geven, op zijn verjaardag. Triest dat het zijn laatste verjaardag was. Arme Maolin.’

Dodengeld

Vader Limin Zhang en twee neven van Maolin stonden een week na de brand voor de deur van het zwart geblakerde complex in Hillegom. De moeder was thuisgebleven, voor haar was het te zwaar. Voor het pand gingen de vader en de neven dicht bij elkaar staan en strooiden dodengeld uit, papiergeld dat ritueel werd verbrand. Volgens de taoïstische traditie verdwijnen de biljetten niet, maar gaan ze naar het hiernamaals, waar voorouders er goederen van kunnen kopen.

Daarna stapten ze in een bakje van een hoogwerker, om tien minuten lang boven Maolins kamer te hangen. Ze hoopten nog iets te zien, te vinden wat aan hem herinnerde, een snipper papier wellicht, een kledingstuk, een aandenken. ‘Het was hartverscheurend, zoveel verdriet,’ zegt de burgemeester Arie van Erk, die de familie begeleidde. ‘Een prachtig leven is in de knop gebroken. Die jongen was op de verkeerde plek, op het verkeerde moment.’

In het contact dat Maolin met zijn ouders had, was de brandveiligheid van zijn Hillegomse kamer een terugkerend gespreksonderwerp geweest – zo schrijft Limin Zhang. Op een door Maolin gestuurd filmpje zagen ze dat de keuken te dicht bij de kamer was, en vooral: wat een oud gebouw. Waarom woonde hun zoon niet in een moderner huis? Vooral zijn moeder was zeer ongerust dat er brand kon ontstaan. Tien dagen voor zijn dood hoorde ze Maolin zeggen dat er een ladder bij een doorgang was weggehaald.

Foto Familiearchief

Tijdens zijn laatste bezoek aan China, in augustus 2018, besprak Maolin op het verjaardagsfeest van zijn grootvader de penibele situatie van de Nederlandse woningmarkt. Hij wilde weg uit Hillegom vanwege het brandgevaar, zei hij tegen een oom. Maar hij had weinig keuze, voegde hij eraan toe, want in Nederland was het slechter geregeld dan in China met het huren van woningen. Noch het woningbedrijf Prime Estate, noch de Universiteit Leiden hielp hem bij het vinden van een andere kamer, zo liet hij zijn ouders weten.

In zijn brief schrijft Limin Zhang: ‘Maolin was ook erg bezorgd over de mogelijkheid van brand. Hij was daar angstig over. Wie had kunnen denken dat er echt een brand zou ontstaan en dat hij daarbij zijn jonge, energieke leven zou verliezen.’

Vader Zhang was er getuige van hoe op herdenkingsbijeenkomsten in Hillegom en Leiden honderden mensen de tragische dood van zijn zoon betreurden. Een lange rouwende stoet studenten trok door Leiden. Voor het afgebrande huis in Hillegom werd stilgestaan bij ‘de lieve buurman’. Geroerd hoorde Limin Zhang de verhalen over zijn zoon aan, hij voelde zich ‘intens dankbaar’ vanwege de steun en troost die hem in Nederland trof. ‘We hebben hierdoor in een voor ons vreemd land oprechtheid en warmte ervaren’, schrijft hij. ‘Maolins dood heeft niet alleen ons dorp geschokt, en China en Nederland. Maar ook Europa, en de hele wereld. Het heeft in de hele wereld veel invloed gehad, omdat wij leven in een internettijdperk waarin nieuws zich snel en wijd verspreidt.’

Op de universiteit kreeg vader Zhang een bul overhandigd met ‘een gebroken universiteitszegel’, symbool voor het onvoltooide, beloftevolle werk. Voor de ouders kwam er een crowdfundingsactie van de grond. Nu hun enige kind was overleden, was er immers niemand meer die de ouders en grootouders konden onderhouden. In korte tijd werd 74.056 euro opgehaald.

Een ‘anonieme astronoom’ dichtte voor Maolin:

Sommigen reizen verder dan anderen

verder verkennen dan anderen

zo ver weg

Jij bent een van hen

Jij bent een van ons

Bijschrift

Als iemand die voltijds naar het heelal tuurde, om het onbekende te doorgronden, zo werd hij in herdenkingsbijeenkomsten herinnerd. Zijn noodlot werd in een astronomische context geplaatst. Gesproken werd van ‘een te vroeg gedoofde ster’. De Hillegomse burgemeester Van Erk zei: ‘En als je naar de sterren kijkt, dan zie je hem daartussen.’ Sterrewacht-directeur Röttgering zei over de golf aan solidariteit voor de familie van Maolin dat het voelt ‘alsof de kosmische orde is hersteld’ en dat iedereen hem zal herinneren als ‘een heldere ster in het universum’.

Ook in de universele astronomische gemeenschap, verenigd in de Internationale Astronomische Unie (IAU), werd gezocht naar een manier om Maolins dood een plek te geven, voor eeuwig in het hemelruim. Tienduizend sterrenkundigen stemden ermee in dat de ‘1979 MJ5’, in 1979 ontdekt door de Amerikaanse astronomen Schelte ‘Bobby’ Bus en Eleanor ‘Glo’ Helin, naar hem zou worden genoemd.

Zo leeft Maolin Zhang nu verder als de planetoïde 7154 Maolin, 250 miljoen kilometer van de aarde verwijderd. Op 21 februari 2020 zou tegelijkertijd op de universiteiten van Beijing en Leiden een plaquette over Maolin worden onthuld. Maar het coronavirus leidt ertoe dat Beijing is afgesloten van de buitenwereld.

Jonah Wagenveld: ‘Hij is er hier maar kort geweest, maar heeft een enorme indruk achtergelaten, ook op mij. Dat iemand op zo’n moment sterft, op zo’n piekmoment in zijn leven. Ik ben me gaan afvragen: hoe ga ik verder met mijn leven, mijn onderzoek? Ik was te veel bezig met studeren, ik zit te slapen achter het stuur in het leven dat ik leid. Zijn dood heeft me wakker geschud en duidelijk gemaakt meer van het leven te maken. Zo werd ik uitgenodigd om in Bonn te promoveren. Ik vond het eng. Maar wat kan er mis gaan? Ik dacht: ik moet uit mijn angst stappen, en heb ja gezegd. Zonder de dood van Maolin had ik dat wellicht nooit gedaan.’

Sterke boom

Feng ‘Mike’ Jiang , voorzitter van de Chinese studentenvereniging, springt op zijn fiets, en zo gaan we door Leiden, langs plekken waar Maolin zijn sterrenkundig leven leidde, zoals het Oortgebouw, de Sterrewacht, op weg naar begraafplaats Rhijnhoff, aan de rand van de stad.

Zo had vader Limin Zhang het bepaald tijdens zijn verblijf in Nederland. Hij wilde dat de helft van de as achter zou blijven in Nederland, wat hij bij leven het tweede thuis van Maolin noemde, en nu ook van zijn resten. De andere helft reisde mee terug naar China, om een plek te krijgen in hun bergdorp.

Jiang zet zijn fiets neer bij de ingang en hij loopt langs de lanen, de graven. Vlak bij het Vergeet-me-niet-veldje vindt hij de grafsteen waarop Maolin met open blik, in zwart-wit, het bezoek aanschouwt. ‘In liefdevolle herinnering Maolin Zhang’ is erop te lezen. Aan de linker- en rechterkant staat in het Chinees:

Zijn lichaam waakt over de Leidse hemel,

zijn ziel kondigt de lente aan in Shuanggiao.

Op zijn hurken gezeten, legt Jiang zijn hand op de grafsteen. ‘Het maakt me verdrietig om hier te zijn,’ zegt hij zacht. ‘Maolin was voor mij een sterke boom, en die is omgevallen.’

Dit verhaal en andere verhalen van John Schoorl uit Volkskrant Magazine zijn gebundeld in het boek Buitenstaanders (uitgeverij Spectrum), dat vanaf zaterdag 22 februari te koop is.