Covid-19 Religie

Heilig geloof in God is voor het coronavirus vruchtbare grond

Het coronavirus verspreidt zich wereldwijd opvallend vaak via gelovigen, die soms met duizenden tegelijkertijd samenkomen. ‘Wij zijn niet bang voor het virus', zeggen strenggelovige Joden, christenen en moslims.

‘Christenen belijden dat ziekte en gezondheid hun niet toevallig overkomen. Niet corona heerst, maar God regeert’, schreef het Reformatorisch Dagblad. ‘Hij zendt ziekte zoals ooit de plagen in Egypte, om de mens tot inkeer te brengen.’

Daarbij blijkt God zijn eigen volgelingen allerminst te sparen. Bij massabijeenkomsten raakten de afgelopen maanden tienduizenden gelovigen besmet. Fundamentalisten zijn daar niet van onder de indruk. In Jeruzalem verzetten ultraorthodoxe Joden zich tegen het wereldse gebod van social distancing. ‘Wij zijn niet bang voor het virus’, zeiden strenggelovige Joden, moslims en christenen in de media, ‘wij zijn alleen bang voor God.’

Het is een logische consequentie van hun geloof. In 1527 maande Maarten Luther de christenen van Wittenberg niet te vluchten voor de pest, maar de zieken te verplegen – weliswaar met inachtneming van voorzorgsmaatregelen. Voor christenen en andere fundamentalisten is het leven heilig, maar ook betrekkelijk. ‘Hoewel Gods kinderen de confrontatie met het lijden op aarde aangaan, delen zij een hemelse belofte van vrijheid van ziekte en gebrek’, aldus het Amerikaanse tijdschrift Christianity Today.

Vanaf het bordes van de Sint-Pieterskerk, tegenover een vrijwel verlaten plein, zegende paus Franciscus de stad Rome en de wereld. Normaal gesproken spreekt de paus het Urbi et Orbi alleen uit met Kerst, Pasen en vlak na de uitverkiezing van een nieuwe paus. Foto EPA

Toch buigen de meeste kerken en gelovigen voor het virus. Corona verstoort niet alleen de economie en het zo profane uitgaansleven, maar ook de georganiseerde religie. Overal ter wereld zijn kerken, moskeeën, synagogen en tempels gesloten. De paus sprak zijn zegen Urbi et Orbi uit op een verlaten en verregend Sint-Pietersplein. Saoedi-Arabië heeft Mekka en Medina gesloten voor buitenlandse pelgrims. Het is onzeker of de hadj, gepland voor eind juli, doorgaat. Afgelasting zou overigens niets nieuws zijn: sinds de eerste pelgrimage in 629 gebeurde het ongeveer veertig keer wegens cholera en andere plagen. De denktank Council on Foreign Relations constateert dat de georganiseerde religie leeft naar het gebod van overheid en medische wetenschap.

Het RIVM heeft de plaats van God ingenomen, constateert de theoloog en schrijver Alain Verheij in Trouw: ‘Het RIVM beschikt, troost en vaardigt verboden uit.’

In de 19de eeuw herinnerden dominees in tijden van cholera aan de woorden van God aan Salomon, schrijft het Reformatorisch Dagblad. Als de mensen zich bekeren, ‘zo zal ik uit de hemel horen en hun zonden vergeven en hun land genezen’.

Niet-orthodoxe theologen zien de ziekte niet als een straf, maar als een oproep tot bezinning. Samuel Lee, de Theoloog des Vaderlands, in Trouw: ‘We zijn waarschijnlijk niet goed met elkaar omgegaan, met de natuur, met dieren, heel onze leefstijl. We moeten terug naar de ziel van alles.’

Peter Giessen

I

Moslims in India lijken niet bang voor corona: ‘Wij vrezen alleen God’

  • Geloofsgemeenschap: de islamitische missiebeweging Tablighi Jamaat
  • Waar: New Delhi, India, en in Maleisië
  • Virus verspreid: heel India, Maleisië, Brunei, Thailand

Ze zaten met zijn duizenden opeengepakt in slaapzalen, moskeeën en grote tenten – de duizenden gelovigen die op een islamitisch evenement van het genootschap Tablighi Jamaat in New Delhi waren afgekomen. Daarna waaierden zij weer uit over het land, en verspreidden het coronavirus, zo foetert de regering.

Inderdaad zijn tientallen personen die het festival hebben bijgewoond ondertussen positief getest: gelovigen in zowel het uiterste noorden als het uiterste zuiden van het land, en zelfs op de afgelegen Nicobar en Andaman-eilanden. De autoriteiten zijn nu naarstig op zoek naar anderen die ook op dit evenement zijn geweest, in de hoop hen te kunnen isoleren voor ze het virus verder verspreiden.

Ondertussen overweegt de regering om de organisator, Tablighi Jamaat, aan te klagen. Ze had het festival twee weken geleden nooit door mogen laten gaan, omdat ze had kunnen weten dat er besmettingsgevaar zou zijn. Maar op dat moment golden er in India nog geen restricties. Die kwamen pas vorige week, toen premier Narendra Modi een rigoureuze lockdown afkondigde. Dat vergrootte overigens de risico’s voor in elk geval tweeduizend gasten van de Tablighi Jamaat. Zij waren nog in het hoofdkwartier van de organisatie in Delhi (dat slaapzalen met honderden bedden telt), en konden plotseling niet meer terug naar huis. Ze bleven daardoor dagen langer bovenop op elkaars lip zitten.

Na een massale bijeenkomst in New Delhi van de Tablighi Jamaat, werden tientallen mensen coronapositief getest. In een ultieme poging om de verspreiding van het virus te remmen, sporen de Indiase autoriteiten nu deelnemers op om ze in bussen naar quarantainefaciliteiten te verplaatsen. Foto Getty Images

India is niet de enige plek waar de Tablighi Jamaat mogelijk verspreiding van het virus heeft veroorzaakt. Hoewel vrij onbekend in het Westen, is zij een van de grootste religieuze bewegingen ter wereld. Ze spoort haar naar schatting 200 miljoen volgelingen (van wie het grootste deel in Zuid-Azië woont) aan om te leven zoals in de tijd van de profeet Mohammed, en organiseert geregeld massale bijeenkomsten.

Zo zijn er eind februari nog duizenden gelovigen bijeengekomen in Maleisië. De overheid schat dat 14.500 Maleisiërs en 1.500 buitenlanders toen dagenlang gezamenlijk hebben gebeden, om zich daarna rond grote schalen op de vloer te verzamelen en kokosrijst op de traditionele manier met de hand te delen. Ze sliepen in de moskee, of op matjes in tenten die in rijen waren opgesteld op het terrein van de organisatie.

Drie weken later leek het erop dat het virus door de bijeenkomst over zeker zes landen was verspreid. Meer dan 620 Maleisiërs die op het festival waren geweest, bleken besmet te zijn. Ook de meeste van de (toen) 73 patiënten in Brunei leken een link te hebben met de bijeenkomst, evenals een fors aantal besmettingen in Thailand.

Voor 26 maart stond er nog een grote bijeenkomst van de Tablighi Jamaat gepland op het Indonesische eiland Sulawesi. Op de dag dat het zou beginnen, werd het door de regering verboden, maar ondertussen hadden zich al 8.700 gelovigen uit zeker tien landen verzameld in de stad Gowa, waar zij op elkaar gepropt zaten in tenten en eten met elkaar deelden.

‘Wij zijn niet bang voor corona’, zei een van hen tegen The New York Times. ‘Wij vrezen alleen God.’

Sacha Kester

II

Ultraorthodoxe joden in Israël: ‘Zelfs tijdens de vele oorlogen werden de synagogen niet gesloten’

  • Geloofsgemeenschap: ultraorthodoxe joden
  • Waar: Israël
  • Virus verspreid: in de ultraorthodoxe wijken van Israël

Zelfs de ultraorthodoxe Israëlische minister van Volksgezondheid gelooft meer in gebeden dan in medische zorg om het coronavirus te beteugelen. Gevraagd of het religieuze feest Pesach volgende maand kan doorgaan, antwoordde Yaakov Litzman te bidden, zodat de messias komt voor Pasen (12 april). ‘De messias zal komen om ons te verlossen van alle problemen in de wereld.’

De Israëlische regering heeft strenge maatregelen genomen – inclusief gedwongen sluiting van synagogen – maar de ultraorthodoxe gemeenschap negeert die massaal. Zo werd de begrafenis van een populaire rabbijn afgelopen weekeinde in een stad bij Tel Aviv bijgewoond door zo’n vierhonderd mensen. ‘Levensbedreigend en onverantwoord’, oordeelde de minister van Openbare Veiligheid Gilad Erdan.

De aanwezige politie greep niet in, naar eigen zeggen om escalatie te voorkomen. In Mea Shearim, de grote ultraorthodoxe wijk in Jeruzalem, kwam het al tot schermutselingen tussen bewoners en ordetroepen. Religieuze leiders genieten er meer gezag dan de politie en andere officiële instanties.

Ultraorthodoxe joodse mannen die zorgdragen dat lichamen van overledenen op de traditionele manier worden voorbereid op de begrafenis, hebben inmiddels wel voorzorgsmaatregelen tegen het coronavirus genomen. Foto EPA

Israël telt ruim 4.800 besmettingen, 18 mensen stierven als gevolg van het coronavirus. Volgens de autoriteiten verspreidt het virus zich het snelst in ultraorthodoxe gemeenschappen. Eenderde van de getroffen burgers zou besmet zijn in drukbezochte synagogen en yeshiva (religieuze opleidingen).

Een week geleden besloot de regering synagogen te sluiten, al werden gebedsbijeenkomsten van maximaal tien personen buiten de gebouwen toegestaan – mits de gelovigen gepaste afstand houden van elkaar. ‘Zelfs tijdens de vele oorlogen en bombardementen in Israël werden synagogen nooit gesloten’, aldus journalist en tv-presentator Mazal Mualem.

Premier Benjamin Netanyahu, die de verantwoordelijkheid voor de coronabestrijding naar zich toe getrokken heeft, nam dit besluit. Hij stuitte daarbij op weinig weerstand, omdat de minister van Volksgezondheid als een incompetente zeloot wordt beschouwd.

Pleidooien om de man te vervangen door een deskundige vonden tot dusverre geen gehoor; ultraorthodoxe politieke partijen hebben volgens hun seculiere tegenhangers onevenredig veel macht in het land.

Theo Koelé

III

Christenen in Frankrijk: ‘Plan van de duivel om de wereld te vernietigen’

  • Geloofgemeenschap: Église Porte Ouverte Chrétienne
  • Waar: Mulhouse, Frankrijk
  • Virus verspreid: tot in Latijns-Amerika en Burkina Faso

In 1966 richtte Jean Peterschmidt de Église Porte Ouverte Chrétienne (de christelijke Open Deur-kerk) op nadat zijn vrouw als door een wonder was genezen, maar nu blijkt de gemeente uit het Franse Mulhouse juist de bron te zijn geweest van een ernstige uitbraak van het coronavirus. Bezoekers van een massabijeenkomst van de kerk brachten het virus tot diep in Afrika.

Duizenden volgelingen van de religieuze groepering trokken midden februari naar Mulhouse voor een week van gebedsdiensten, preken, lezingen en zang. Bij sommige evenementen zat het kerkgebouw van de gemeente bomvol, met tussen de 1.000 en 2.500 gelovigen. Geen anderhalve ­meter afstand, geen handgel, er waren op dat moment nog maar twaalf coronagevallen gerapporteerd in Frankrijk.

‘Dus we zaten met zijn allen een week lang in hetzelfde petrischaaltje’, constateerde Jonathan Peterschmidt, de kleinzoon van de oprichter van de kerk, achteraf tegenover het persbureau Reuters. Pas ruim een week na de bijeenkomst kregen de autoriteiten door dat er wat aan de hand was, toen bij een van de bezoekers covid-19 werd geconstateerd. Bij onderzoek bleek dat ook een aantal medewerkers van de crèche van de kerk was geïnfecteerd.

Een bomvolle eredienst in de Église Porte Ouverte Chrétienne in 2017, toen handgel en anderhalve meter afstand nog niet nodig waren. Foto Porte Ouverte Chrétienne Church

De bezoekers namen het virus mee naar huis, tot in Latijns-Amerika en Burkina Faso waar het eerste corona­geval een dominee van de Open Deur-kerk bleek die in Mulhouse was geweest. Een groepje vrouwen uit Corsica verspreidde zonder het te weten het ­virus op het eiland nadat zij uit Mulhouse waren teruggekeerd. De leden van de kerk worden nu met de nek aangekeken op Corsica, omdat zij het virus hebben meegebracht.

Ook in Zuid-Korea kwam de Shincheonsji-kerk onder vuur te liggen, nadat gebleken was dat de sekte de bron was van een uitbraak van het virus in de miljoenenstad Daegu. Van daaruit verspreidde het virus zich over grote delen van het land.

Mulhouse groeide na de evangelische bijeenkomst al snel uit tot een van de voornaamste brandhaarden van het virus. Vanuit Mulhouse sloeg het over naar Straatsburg en andere gebieden langs de grens met Duitsland. De uitbraak was voor de Duitse autoriteiten reden de grens met Frankrijk te sluiten waar normaal dagelijks 45 duizend Fransen die in Duitsland werken oversteken.

Een van de bezoekers van de evangelische bijeenkomst deed ook de alarmbellen afgaan op een Franse kerncentrale waar hij werkte, toen bleek dat hij het virus droeg. Twintig andere personeelsleden werden uit voorzorg onmiddellijk in quarantaine geplaatst.

Dominee Mamadou Karambiri uit Burkina Faso meldde zijn volgelingen een week geleden dat hij inmiddels is hersteld van de ziekte die volgens hem deel uitmaakt van een ‘plan van de duivel om de wereld ten gronde te richten’. ‘Maar God waakt over ons en zal ons eruit leiden.’

Bert Lanting