FOTOSERIE Zuid-Afrika 

Een cultureshock
in eigen geboorteland

Bij haar contacten met Zuid-Afrikanen voelde Farren van Wyk het witte privilege. ‘Alleen ben ik niet wit.’

De culture shock kwam onverwacht voor Farren van Wyk. Ze was immers geboren in Zuid-Afrika (in 1993), was met haar Zuid-Afrikaanse moeder, Nederlandse stiefvader en later drie broertjes nog vaak bij de familie in Zuid-Afrika op bezoek gegaan, nadat het gezin toen ze nog maar 6 jaar was naar Nederland was verhuisd. Eerst elk jaar, later met steeds grotere tussenpozen, maar toch: via Skype ‘probeerden we zo goed mogelijk het contact met het leven daar te behouden’. Maar toen ze voor het eerst alleen in Zuid-Afrika op pad ging in 2015, met een camera, als jonge fotograaf, merkte ze ‘hoe anders ik was geworden’.
Oog in oog met mensen die ze wilde portretteren, besefte ze pas echt goed hoe ‘anders ik in het leven ben komen te staan door naar Europa te verhuizen, met mijn westerse onderwijs’, met haar welvaart, in contrast met Zuid-Afrikanen ‘met een traumatiserende geschiedenis van de apartheid’ en vaak armoede. ‘Ik voelde het witte privilege, alleen ben ik niet wit.’

Ze is kind van twee ‘coloureds’, kleurlingen; haar biologische vader verdween al snel uit haar leven. Het was niet dat ze zich niet meer thuisvoelde in Zuid-Afrika, maar de mensen op wie ze afstapte voor een gesprek en om te fotograferen, keken bevreemd naar haar. ‘Ze vroegen waar ik vandaan kwam. Ze zagen het aan mijn kleding, mijn houding, hoorden het aan mijn Engels. In Nederland krijg ik die vraag ook vaak. Maar dit is mijn eigen geboorteland!’

De verwondering geeft meestal een klik, dat is ook nodig voor haar foto’s want, zegt ze: ‘Ik probeer altijd wat dichterbij te komen’. Daarom voert ze eerst gesprekken, en hoopt dat haar eigen ongemak wordt weerspiegeld in de manier waarop de geportretteerden kijken. Ze speurt op straat naar mensen die haar opvallen, struinend door de wijken van Johannesburg en Kaapstad. Soms is het toeval. ‘Ik kwam van een vriendin en zag een meneer die aan het zwerven was. Ik keerde om en sprak hem aan. Hij vertelde dat hij zelf voor dit bestaan had gekozen, nadat hij het contact met zijn familie was verloren.’

Zuid-Afrika gaat nog altijd gebukt onder de trauma’s van de apartheid, maar er wordt niet veel over dat verleden gesproken, valt Farren van Wyk op. ‘In 2019 was het 25 jaar geleden dat Mandela de eerste vrij gekozen president werd, dat leek me een goed moment erheen te gaan, maar je zag het niet zo op straat. Dat is ook wel veelzeggend.’ Ook in haar eigen familie hebben ze het weinig over de apartheid. Daarom kwam zij er zelf pas laat achter dat de term ‘coloured’, die iedereen gebruikt, een racistische benaming is uit de tijd van de rassenscheiding.

Volg ons