Dit zijn de
40 beste albums
van 2020

Kunst en cultuur in de pauzestand? Niet op de draaitafels, cd-spelers en smartphones van de Volkskrant-muziekredactie. 2020 was een buitengewoon goed muziekjaar. En dit zijn de beste veertig albums van dat jaar (en de mooiste drie hoezen).

De vingers van de muziekredactie jeukten in 2020. Het mag een rampjaar voor de cultuur zijn geweest, maar iets heeft het muziekvuurtje brandend gehouden, bij afwezigheid van concerten en festivals. Natuurlijk: de albums.

Muziekjaar 2020 was een topjaar, kunnen we zonder cynisme stellen. De wereld stond in brand, dus zette de muziek zich aan de heilige taak waarvoor de muziek zich sinds mensenheugenis gesteld ziet. Protest aantekenen. Verslag doen van de ellende, maar ook van ontluikende hoop in bange dagen. Verlichting brengen en misschien zelfs een uitweg uit de duisternis. De woede kanaliseren of het luie lichaam in beweging brengen. De muziek was een kracht- en inspiratiebron, meer nog dan in de kalm voortkabbelende jaren die aan 2020 vooraf gingen.

Dus stortten de recensenten zich op de plaatbesprekingen (ja, we hadden ook wat tijd over, want we zaten niet zo vaak in de concertzaal) en in december dus met buitensporig veel liefde op de lijst van de allerbeste albums. Wát een albums, het ene nog urgenter dan het andere. En wat een nummer één, die eigenlijk een nummer één en twee tegelijk is.

U bent het al van ons gewend: de muziekredactie van de Volkskrant smijt alle genres, van klassiek tot pop, jazz, dance en heavy in de tombola en fabriceert daar de uit graniet gehouwen lijst van veertig uit. We stellen ons daarbij de grote muziekvragen. Wat maakt een album nu echt bijzonder: de dwingende kracht van het besproken onderwerp? Vernieuwing, of juist de perfecte uitvoering van een traditie?

We vergaderen erover en bestoken elkaar met argumenten. Opkomende fenomenen worden gespiegeld aan hardnekkig volhardende klassiekers. En dus neemt Bad Bunny het op tegen Bob Dylan en Joyce DiDonato. Zo doen wij dat en hoe langer wij het zo doen, hoe zekerder wij weten dat het goed is. Want muziek wordt alleen maar magischer als die uit de beklemming van de genres wordt getild. En we hopen dat u door deze lijst wordt gekieteld en ook buiten uw kaders kijkt.

In onze ideale muziekwereld luistert een metalhead ook naar een orkestwerk van Sibelius. En checkt de jazzliefhebber die verfijnde technoplaat. Zeker in een jaar met een beperkte bewegingsvrijheid, want dat smeekt natuurlijk om een verbrede horizon. Ga mee in onze pandemische muziekreis, van 40 naar 1, pak de handschoen op en luister ze állemaal.

Met medewerking van Pablo Cabenda, Jenny Camilleri, Gijsbert Kamer, Merlijn Kerkhof, Guido van Oorschot, Menno Pot en Maartje Stokkers.

1

Dance

Sault

Untitled (Black Is) en Untitled (Rise)

Hét belangrijkste en aller, allerbeste album van 2020 is uniek op vele fronten, hoe kan het ook anders dit onvergelijkbare jaar. In de eerste plaats omdat de topnotering niet één exemplaar betreft, maar twee afzonderlijke, dit jaar uitgebrachte albums. De raadselachtige Britse band Sault, waarvan onduidelijk is wie er precies achter zitten, knalde er eerst de topplaat Untitled (Black Is) uit, en die nam zonder tussenlanding plaats in de harten van ons recensentenbestand. Daarna volgde doodleuk het misschien wel nog betere Untitled (Rise) en de dance- en popsectie van de muziekredactie sloeg achterover. In hun persoonlijke lijsten stonden de platen van Sault bovenaan, dat was nog niet eerder gebeurd. En dus staan ze als tweeluik op nummer één.

Sault wist als geen ander muziekcollectief de tijdgeest te raken en dan vooral de getroebleerde ziel van de wereld, die nog altijd door racisme wordt vergiftigd. De anonieme producer genaamd Inflo schreef vier handenvol onvergetelijke songs, stelde verbluffend mooie muziekcollages samen en dwarrelde met vele gastvocalisten langs klassieke soul en funk, langs disco, gospel en hiphop, langs afrobeat en zelfs samba. Sault vierde een eeuw zwarte muziek en gaf een briljant statement af. Luister naar de moedeloze mars Why We Cry, Why We Die, op Untitled (Black Is). Of naar het schitterende Fearless, op de opvolger: ‘You know, you, you can do anything you want to. Be yourself at all times, don’t be afraid of nothing, nobody. Be fearless.’

Sault versneed oude muziek met angstaanjagend actuele zeggingskracht en maakte twee platen vol onweerstaanbare muziek, die voor altijd aan 2020 verbonden zullen blijven. Saults albums staan in het rijtje What’s Going On van Marvin Gaye uit 1971 en It Takes a Nation to Hold us Back van Public Enemy uit 1988, als opnieuw een soundtrack bij de zich klaarblijkelijk eeuwig voortslepende strijd tegen racisme en ongelijkheid.

2

Hiphop

Run the Jewels

RTJ4 

Een onvergetelijk hiphopjaar werd 2020 niet, eerlijk is eerlijk. Maar goddank zetten Killer Mike en El-P hun schouders eronder. Het duo Run the Jewels was al jaren bezig met RTJ4, maar de plaat vulde bij verschijning een gat in het collectieve bewustzijn van vooral de Verenigde Staten. RTJ4, een album vol harde, vuistpompende, belachelijk aanstekelijke strijdliederen, werd een geluidsband bij de protesten tegen racisme die Amerika (en daarna de wereld) bij de keel grepen om niet meer los te laten. Killer Mike klom bij de betogingen op het spreekgestoelte en werd een belangrijke stem van de BLM-beweging. En ook zijn hiphoptracks braken door muren heen. In Walking in the Snow rapt hij over de dood door politiegeweld van Eric Garner in 2014. In 2020 gingen zijn raps natuurlijk ook over George Floyd: ‘Cops who choke out a man like me, until my voice goes from a shriek to a whispered I can’t breath.’ Zeker, er waren meer albums die het predicaat ‘soundtrack van 2020’ op de hoes gestempeld kregen. Maar RTJ4 was het onbetwiste hiphopstatement van het jaar. Ook omdat het gewoon een gruwelijk lekkere, oldskool-hiphopplaat is die maakt dat je wilt gaan dansen.

3

Klassiek

Santtu-Matias Rouvali

Sibelius 2

Het zou normaal moeten zijn dat je met een nieuwe opname van een bekend stuk een nieuw perspectief voorgeschoteld krijgt, dat je tot andere inzichten komt, maar in de praktijk gaat het vaker om accentverschuivingen dan aardbevingen. De opname van de Tweede symfonie van Jean Sibelius (1865-1957) door de Göteborgs Symfoniker is er zo een waardoor je je (cliché)beeld (naaldbomen, Finse meertjes) radicaal moet bijstellen. De dirigent is de Fin Santtu-Matias Rouvali. Bij hem geen wolligheid, maar een verhalend stuk vol contrast en tal van subtiele en minder subtiele tegenstemmetjes. Wat een waanzinnig verzorgde, rijke én ‘eigen’ orkestklank. Met deze opname staan de Zweden op de kaart en hoe. We kijken uit naar de volgende Sibelius-opnamen. En eh, het Concertgebouworkest zocht nog een nieuwe dirigent, toch?

4

Klassiek

Georg Nigl & Olga Patsjenko

Vanitas

2020 was niet alleen het coronajaar, het Trumpjaar en het Black Lives Matter-jaar. 2020 was ook het Beethoven-jubileumjaar en dat dreigde zomaar ondergesneeuwd te raken. De albumoogst viel ook wat tegen. Er kwam weliswaar veel uit, maar misschien was er niet zo heel veel nieuws over Beethoven te zeggen. Op het mooiste liedalbum van dit jaar, en de op een na mooiste klassieke plaat volgens de Volkskrantmuziekredactie, kwam de componist wel voor, namelijk op Vanitas van bariton Georg Nigl en pianist Olga Patsjenko, die met kleefpasta aan elkaar lijken verbonden. Verder: Schubert en Wolfgang Rihm. Timing en kleur: volmaakt.

5

Pop

Bob Dylan

Rough and Rowdy Ways

Ineens was daar een nieuw liedje van Bob Dylan, Murder Most Foul, dat met 17 minuten speeltijd behalve zijn langste ook een van zijn mooiste bleek. Op de plaat Rough and Rowdy Ways zingt Dylan meer in de ik-vorm dan we gewend waren. I Contain Multitudes zet de toon. Wie is Dylan? Op dit album heeft hij zijn Frank Sinatra-fixatie losgelaten en is hij beter gaan zingen. Nieuw is ook de zeer precieze zorg voor de arrangementen. Het rauwe, wat intuïtieve rock-’n-rollgeluid heeft plaatsgemaakt voor goed doordachte, subtiele instrumentaties. En de teksten laten maar niet los. Bezingt hij zijn naderende einde in Key West, het sluitstuk van dit album: ‘Key West is the place to be if you’re looking for immortality?’ Dylan heeft er vrede mee. Wij ook.

6

Global

Bad Bunny

YHLQMDLG

Ja, we kenden de reggaeton uit Puerto Rico en Colombia al sinds de jaren negentig: een hard en soms nogal bot undergroundgenre en een soort kruising tussen Jamaicaanse dancehall, hiphop en dance. Maar de laatste jaren kreeg de stroming nieuw en ultrahip popleven, dankzij visionairs als J Balvin en Bad Bunny. De laatste werd in 2020 de meest gestreamde artiest van de wereld en we begrijpen waarom. Want wat klinkt zijn plaat YHLQMDLG opwindend, en soms gelukkig nog heerlijk ondergronds. En wat zijn zijn teksten ontwapenend. Bad Bunny liet de thuisdansvloer golven, draaibeurt na draaibeurt, en maakte de beste reggaetonplaat tot nu toe. De verheugendste doorbraak van dit rotjaar.

7

Jazz

Ambrose Akinmusire

On the Tender Spot of every Calloused Moment

De beste jazzplaat van het jaar ontstijgt de actuele beslommeringen, hoe tragisch en verontrustend die ook waren. On the Tender Spot of Every Calloused Moment is een combinatie van traditionele post-bop, klaterende ensemblemuziek, voorzichtige experimenten en bloedstollende ballads. De ballade Roy, opgedragen aan de in 2018 overleden trompettist Roy Hargrove, ontroert iedere keer weer. Akinmusire onderneemt bewapend met trompet en superieur begeleid door zijn vaste band een spirituele zoektocht naar niets minder dan de kern van ons bestaan.

8

Klassiek

Antje Weithaas

Schumann & Brahms

Op dit album van violist Antje Weithaas staan twee stukken die wel wat goede pr konden gebruiken. Het Vioolconcert van Schumann, bepaald geen pronkstuk, gedijt uitstekend bij Weithaas’ bevragende speelwijze. Het Dubbelconcert van Brahms, met cellist Maximilian Hornung, heeft hier de nodige transparantie en is meeslepend tot de laatste tel. Een positionering in onze jubeltoptien is uiteraard altijd een aanbeveling. Maar naar dit album moet u echt, echt, écht aandachtig luisteren.

9

Pop

Eefje de Visser

Bitterzoet

De hoogste Nederlandse notering is meer dan terecht voor Eefje de Visser. Alles wat de zangeres en liedschrijver al zo bijzonder maakte op haar eerdere platen, is op Bitterzoet nog beter uitgewerkt. De intrigerende zinnen, de sensuele en melodieuze melodielijnen, de elektronische arrangementen: wat een weergaloze totaalproductie, waarin overigens nauwelijks nog een gitaar aan het woord komt. Het woord ‘troostrijk’ valt dit jaar natuurlijk vaker, maar Bitterzoet is echt een warm bubbelbad voor de geest. Met een badschuim van ingetogen triestigheid.

10

Heavy

Code Orange

Underneath

De genre-aanduiding dekt de lading niet bij de Amerikaanse band Code Orange. Lieve hemel, wat maken deze jongens en meisjes versplinterend harde muziek. Maar wat is de wanhoop en de woede over alles wat er mis is in onze wereld schitterend gekanaliseerd. Code Orange knoopt briesende hardcore aan soms magische pop mét elektronica en schakelt steeds prachtig tussen schreeuwzang en de schone, emotionele stem van de gitarist Reba Meyers. Code Orange laat met Underneath horen dat de rek nog lang niet uit de heavy muziek is. Al is de boodschap verlammend en desperaat, de toekomst schittert aan de horizon.

1120

2130

3140

Volg ons