TOP-300 GROOTGRONDBEZITTERS

Deze grote eigenaren bezitten onze schaarse grond

Extra woningen, natuur, landbouw of toch duurzame energieopwekking? Grootgrondbezitters hebben een doorslaggevende stem bij het toekomstige gebruik van de schaarse ruimte in Nederland. Ontdek hier wie de grootste grondbezitters zijn en hoe groot hun land is, vergeleken met je eigen tuin of woonwijk.

De vraag wie de grond bezit is van belang, omdat de strijd om de schaarse ruimte de komende jaren in volle hevigheid zal losbarsten. Om het woningtekort aan te pakken is dringend behoefte aan meer nieuwbouw. Wil Nederland zijn klimaatdoelen halen, dan moet er grond worden vrijgemaakt voor de aanleg van zonne- en windmolenparken en de aanplant van bossen. Provincies hebben de opdracht nog tienduizenden hectare nieuwe natuur aan te kopen. Ondertussen willen boeren landbouwgrond behouden om voedsel te blijven produceren. Daarom stelde de Volkskrant een top-300 van grootste grondbezitters samen op basis van gegevens van het Kadaster en eigen onderzoek.

Vul je adres in om het grondoppervlak over je eigen buurt heen te leggen of scroll verder om Utrecht als uitgangspunt voor dit verhaal te gebruiken (je locatie wordt niet opgeslagen).

  • De 300 grootste eigenaren hebben maar liefst éénderde van de grond buiten de bebouwde kom in handen, ofwel ruim 800 duizend hectare soms zeer gewilde grond.

    Onderaan de pagina vind je de volledige top-300, maar eerst laten we voor een aantal opvallende grootgrondbezitters zien hoever je over het landgoed rond je huis zou kunnen fietsen als al hun grond van jou zou zijn.

  • Een Drentse dame verslaat de koning

    Koning Willem-Alexander bezit een behoorlijke lap grond, 319 hectare in totaal. Maar hij blijft ver achter bij Magreet Wessels-Boer die zeven keer zoveel bezit (2.246 hectare). Deze Drentenaar staat in de top-300 op de 37e plaats en is verreweg de grootste particuliere bezitter van onbebouwde grond in Nederland.

  • Kampen regelde veel grond, Den Haag niet

    Begrensd door de zee en zonder grondbeleid, heeft Den Haag maar 377 hectare onbebouwde grond. Het minst van de vier grote steden. Kampen is met tien keer zo weinig inwoners juist de grootste gemeentelijke grondbezitter (5.046 hectare). In 1363 verkreeg men het huidige Kampereiland van de bisschop van Utrecht, nu goed voor de 15e plaats in de top-300.

  • Staatsbosbeheer overtreft commerciële beleggers

    Verzekeraar ASR staat met 38.441 hectare op de vijfde plaats in de top-300, als grootste bedrijf. ASR belegt vooral in grond die wordt verpacht aan agrariërs. Maar daarmee komen ze niet in de buurt van de allergrootste onbebouwde-grondbezitter van Nederland: Staatsbosheer bezit 220.306 hectare, waarvan ruim de helft beschermde natuur is.

  • De overheid heeft veel natuur en weinig bouwgrond

    De overheid bezit heel veel grond – 560 duizend hectare in de top-300 – maar niet al die grond is even bruikbaar. De 228 duizend hectare natuurgrond mag namelijk niet voor andere doeleinden worden ingezet, terwijl er nog zoveel moet in de toekomst: windmolens, extra woningen, meer natuur en bossen om klimaatverandering tegen te gaan. En dan moet er ook nog ruimte overblijven om te recreëren en om voedsel te verbouwen.

Voor nieuwe bestemmingen is de staat dus sterk afhankelijk van andere grote grondeigenaren. De volledige top-300 vind je hieronder.

Er staan opvallend weinig boeren in de lijst, terwijl tweederde van het Nederlandse landoppervlak agrarisch gebied is (ruim 2 miljoen hectare). Hun land is echter versnipperd en bovendien pachten ze de grond vaak. Anders dan bij woningbezit, staan er ook weinig buitenlandse investeerders in de lijst en heeft de adel in het buitengebied nog een behoorlijke machtspositie.

Top-300

Grootgrondbezitters
in Nederland

Eigenaar

Soort eigenaar

Meeste grond in provincie

Hectares en aandeel natuur

1 Staatsbosbeheer

Overheid

Drenthe

220,306

Staatsbosbeheer is met ruim 220 duizend hectare veruit de grootste grootgrondbezitter van Nederland. Die grond ligt verspreid over heel Nederland: van de Waddeneilanden tot Zuid-Limburg. Het overgrote deel is beschermde natuur: Staatsbosbeheer beheert 128 van de 162 Natura2000 gebieden in Nederland. Staatsbosbeheer werd in 1899 opgericht om woeste gronden zoals heide en zandverstuivingen te bebossen. Het is een semi-overheidsinstelling die handelt in opdracht van de overheid en grotendeels wordt gesubsidieerd door de provincies.

2 De Staat (Infrastructuur en Waterstaat)

Overheid

Friesland

129,219

3 Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland

Vereniging of stichting

Gelderland

69,703

4 De Staat (Rijksvastgoedbedrijf)

Overheid

Flevoland

49,523

5 ASR

Bedrijf

Gelderland

38,441

6 De Staat (Defensie)

Overheid

Gelderland

21,271

7 Stichting Het Noordbrabants Landschap

Vereniging of stichting

Noord-Brabant

15,261

8 Stichting Het Geldersch Landschap

Vereniging of stichting

Gelderland

8,833

9 It Fryske Gea

Vereniging of stichting

Friesland

8,655

10 Stichting Het Drentse Landschap

Vereniging of stichting

Drenthe

7,738

11 Stichting Het Limburgs Landschap

Vereniging of stichting

Limburg

7,302

12 Provincie Noord-Holland

Overheid

Noord-Holland

6,698

13 De Staat (Financien, Kroondomein)

Overheid

Gelderland

5,981

14 Stichting Landgoed Twickel

Vereniging of stichting

Overijssel

5,779

15 Gemeente Kampen en Kampereiland Vastgoed

Overheid

Overijssel

5,046

16 Stichting Landschap Overijssel

Vereniging of stichting

Overijssel

4,929

17 Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe

Vereniging of stichting

Gelderland

4,661

18 Railinfratrust

Bedrijf

Gelderland

4,413

19 Stichting Het Utrechts Landschap

Vereniging of stichting

Utrecht

3,958

20 Provincie Fryslan

Overheid

Friesland

3,804

21 Provincie Overijssel

Overheid

Overijssel

3,782

22 Provincie Zuid-Holland

Overheid

Zuid-Holland

3,748

23 Trustkantoor Fagoed Erfpacht

Bedrijf

Groningen

3,463

24 Stichting IJssellandschap

Vereniging of stichting

Overijssel

3,441

25 Stichting Het Groninger Landschap

Vereniging of stichting

Groningen

3,322

27 Provincie Noord-Brabant

Overheid

Noord-Brabant

3,057

26 Stichting "Het Zuid-Hollands Landschap"

Vereniging of stichting

Zuid-Holland

3,057

28 Gemeente Nunspeet

Overheid

Gelderland

2,971

29 Maatschappij Van Welstand

Vereniging of stichting

Noord-Brabant

2,743

30 Gemeente Bergeijk

Overheid

Noord-Brabant

2,704

31 Stichting Het Zeeuwse Landschap

Vereniging of stichting

Zeeland

2,576

32 Gemeente Amsterdam

Overheid

Noord-Holland

2,567

33 Provincie Limburg

Overheid

Limburg

2,447

34 Provincie Drenthe

Overheid

Drenthe

2,375

35 Waterschap Scheldestromen

Overheid

Zeeland

2,349

36 Provincie Zeeland

Overheid

Zeeland

2,298

37 Magreet Wessels Boer

Particulier

Drenthe

2,246

38 Vitens

Bedrijf

Gelderland

2,209

39 Stichting Landschap Noord-Holland

Vereniging of stichting

Noord-Holland

2,179

41 Gemeente Groningen

Overheid

Groningen

2,170

40 Landgoed Den Treek-Henschoten

Bedrijf

Utrecht

2,170

42 Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Overheid

Noord-Holland

2,158

43 Gemeente Ede

Overheid

Gelderland

2,128

44 Waterschap Hollandse Delta

Overheid

Zuid-Holland

2,085

45 Leisurelands Onroerend Goed

Bedrijf

Gelderland

2,066

46 Gemeente Apeldoorn

Overheid

Gelderland

1,970

47 Provincie Gelderland

Overheid

Gelderland

1,941

48 Provincie Groningen

Overheid

Groningen

1,932

49 Waterschap Rivierenland

Overheid

Gelderland

1,928

50 Gemeente Bergen (L)

Overheid

Limburg

1,915

1 Staatsbosbeheer

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Drenthe

Hectares en aandeel natuur

220306

Staatsbosbeheer is met ruim 220 duizend hectare veruit de grootste grootgrondbezitter van Nederland. Die grond ligt verspreid over heel Nederland: van de Waddeneilanden tot Zuid-Limburg. Het overgrote deel is beschermde natuur: Staatsbosbeheer beheert 128 van de 162 Natura2000 gebieden in Nederland. Staatsbosbeheer werd in 1899 opgericht om woeste gronden zoals heide en zandverstuivingen te bebossen. Het is een semi-overheidsinstelling die handelt in opdracht van de overheid en grotendeels wordt gesubsidieerd door de provincies.

2 De Staat (Infrastructuur en Waterstaat)

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Friesland

Hectares en aandeel natuur

129219

3 Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

69703

4 De Staat (Rijksvastgoedbedrijf)

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Flevoland

Hectares en aandeel natuur

49523

5 ASR

Soort eigenaar

Bedrijf

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

38441

6 De Staat (Defensie)

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

21271

7 Stichting Het Noordbrabants Landschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Noord-Brabant

Hectares en aandeel natuur

15261

8 Stichting Het Geldersch Landschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

8833

9 It Fryske Gea

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Friesland

Hectares en aandeel natuur

8655

10 Stichting Het Drentse Landschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Drenthe

Hectares en aandeel natuur

7738

11 Stichting Het Limburgs Landschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Limburg

Hectares en aandeel natuur

7302

12 Provincie Noord-Holland

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Noord-Holland

Hectares en aandeel natuur

6698

13 De Staat (Financien, Kroondomein)

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

5981

14 Stichting Landgoed Twickel

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Overijssel

Hectares en aandeel natuur

5779

15 Gemeente Kampen en Kampereiland Vastgoed

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Overijssel

Hectares en aandeel natuur

5046

16 Stichting Landschap Overijssel

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Overijssel

Hectares en aandeel natuur

4929

17 Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

4661

18 Railinfratrust

Soort eigenaar

Bedrijf

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

4413

19 Stichting Het Utrechts Landschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Utrecht

Hectares en aandeel natuur

3958

20 Provincie Fryslan

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Friesland

Hectares en aandeel natuur

3804

21 Provincie Overijssel

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Overijssel

Hectares en aandeel natuur

3782

22 Provincie Zuid-Holland

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Zuid-Holland

Hectares en aandeel natuur

3748

23 Trustkantoor Fagoed Erfpacht

Soort eigenaar

Bedrijf

Meeste grond in provincie

Groningen

Hectares en aandeel natuur

3463

24 Stichting IJssellandschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Overijssel

Hectares en aandeel natuur

3441

25 Stichting Het Groninger Landschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Groningen

Hectares en aandeel natuur

3322

27 Provincie Noord-Brabant

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Noord-Brabant

Hectares en aandeel natuur

3057

26 Stichting "Het Zuid-Hollands Landschap"

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Zuid-Holland

Hectares en aandeel natuur

3057

28 Gemeente Nunspeet

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

2971

29 Maatschappij Van Welstand

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Noord-Brabant

Hectares en aandeel natuur

2743

30 Gemeente Bergeijk

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Noord-Brabant

Hectares en aandeel natuur

2704

31 Stichting Het Zeeuwse Landschap

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Zeeland

Hectares en aandeel natuur

2576

32 Gemeente Amsterdam

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Noord-Holland

Hectares en aandeel natuur

2567

33 Provincie Limburg

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Limburg

Hectares en aandeel natuur

2447

34 Provincie Drenthe

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Drenthe

Hectares en aandeel natuur

2375

35 Waterschap Scheldestromen

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Zeeland

Hectares en aandeel natuur

2349

36 Provincie Zeeland

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Zeeland

Hectares en aandeel natuur

2298

37 Magreet Wessels Boer

Soort eigenaar

Particulier

Meeste grond in provincie

Drenthe

Hectares en aandeel natuur

2246

38 Vitens

Soort eigenaar

Bedrijf

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

2209

39 Stichting Landschap Noord-Holland

Soort eigenaar

Vereniging of stichting

Meeste grond in provincie

Noord-Holland

Hectares en aandeel natuur

2179

41 Gemeente Groningen

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Groningen

Hectares en aandeel natuur

2170

40 Landgoed Den Treek-Henschoten

Soort eigenaar

Bedrijf

Meeste grond in provincie

Utrecht

Hectares en aandeel natuur

2170

42 Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Noord-Holland

Hectares en aandeel natuur

2158

43 Gemeente Ede

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

2128

44 Waterschap Hollandse Delta

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Zuid-Holland

Hectares en aandeel natuur

2085

45 Leisurelands Onroerend Goed

Soort eigenaar

Bedrijf

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

2066

46 Gemeente Apeldoorn

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

1970

47 Provincie Gelderland

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

1941

48 Provincie Groningen

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Groningen

Hectares en aandeel natuur

1932

49 Waterschap Rivierenland

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Gelderland

Hectares en aandeel natuur

1928

50 Gemeente Bergen (L)

Soort eigenaar

Overheid

Meeste grond in provincie

Limburg

Hectares en aandeel natuur

1915

Lees door over de grootste bezitters van de schaarse ruimte

De grootste particuliere grootgrondbezitter van Nederland is een vrouw van 81 uit Drenthe. Wie is deze Magreta Moret-Wessels Boer die er alles aan doet haar 2.246 hectare grond in de vier noordelijke provincies intact te houden?

Koning Willem-Alexander staat op plek 263 van grootgrondbezitters in Nederland. Hij dankt dit aan landgoed de Horsten bij Wassenaar. De exploitatie ervan is duur. En dus staat de deur open voor nieuwe bewoners die in een rijksmonument willen wonen. Hoe is de koning als grootgrondbezitter?

Datachef Xander van Uffelen en verslaggever Mac van Dinther van de Volkskrant over waarom hun onderzoek naar het grootgrondbezit van Nederland juist zo’n essentieel onderwerp is.

Verantwoording

Voor deze lijst vroeg de Volkskrant bij het Kadaster de namen op van de 300 grootste grondeigenaren buiten de topografisch bepaalde bebouwde kom in Nederland. Grond in steden, zoals woonwijken en industriegebieden, is dus niet meegerekend. Wegen en water (waarvan de top-300 ruim 650 duizend hectare bezit) zijn ook uitgesloten.

Veel percelen hebben meerdere eigenaren. Het Kadaster heeft voor deze lijst de grond toegekend aan de eigenaar met het grootste aandeel. Er is alleen gekeken naar eigendom van grond. Gepachte grond is toegerekend aan de daadwerkelijke eigenaar en niet aan degene die de grond in (erf-)pacht mag gebruiken.

De rangorde is bepaald op basis van juridisch eigendom. Dat kan afwijken van het economisch eigendom van de grond. Particulieren in deze lijst kunnen namelijk via BV’s nog meer grond bezitten, maar dat bezit is door het Kadaster niet aan hun particuliere bezit te koppelen. Het grondbezit in deze lijst is indicatief, en kan door bovengenoemde factoren op details afwijken van het werkelijke bezit. Van de particulieren in de lijst heeft het Kadaster alleen de achternamen geleverd.


Tekst: Mac van Dinther, Marc van den Eerenbeemt, Serena Frijters, Tom Kreling, Mirjam Leunissen, Pieter Hotse Smit
Vormgeving: Titus Knegtel
Data: Serena Frijters
Site: Joris Heijkant
Productie: Mirjam Leunissen
Eindredactie: Corinne van Duin en Xander van Uffelen

Volg ons