Beeldreportage Het alledaagse China

Deze fotografen leggen de schoonheid vast van het echte leven in China

Het internationale fotofestival BredaPhoto toont dit jaar onder meer werk van meer dan twintig Chinese fotografen. Hun documentairewerk laat het China zien dat de officiële staatsfotografie niet toont: het China van de gewone man. Oud-Chinacorrespondent Marije Vlaskamp sprak twee fotografen en de Nederlandse curator van de expositie.

Beeldreportage Het alledaagse China

Deze fotografen leggen de schoonheid vast van het echte leven in China

Het internationale fotofestival BredaPhoto toont dit jaar onder meer werk van meer dan twintig Chinese fotografen. Hun documentairewerk laat het China zien dat de officiële staatsfotografie niet toont: het China van de gewone man. Oud-Chinacorrespondent Marije Vlaskamp sprak twee fotografen en de Nederlandse curator van de expositie.

Ruben LundgrenCurator

Een echte verzamelaar is hij, de in Beijing gevestigde Nederlandse fotograaf en curator Ruben Lundgren (37). Overal in het land en in de Chinese samenleving ziet hij interessante patronen. Bijvoorbeeld op Taobao, het oneindige Chinese online shoppinguniversum, of in zijn chats op een gay-datingapp. ‘Ik zie een verhaal. Dat blijft plakken, dat moet eruit.’ Hij spaart beelden die hem opvallen, tot hij een verzameling heeft. Die verheft hij dan tot een fotoboekje of een tentoonstelling.

Foto‘s uit de verzameling van Taobao-spullen van Lundgren en Matjaž Tančič

Voor het internationale fotofestival BredaPhoto 2020 selecteerde Lundgren, samen met medecurator He Yining, ruim twintig fotografen uit het rijke landschap van de Chinese documentairefotografie: ‘Het thema van het festival is The Best of Times, The Worst of Times. Het gaat over polarisatie, de machtsverschuivingen in de wereld, het contrast met een rijk en gelukkig land als Nederland: op grond daarvan kozen we voor werk dat aansluit op de gretigheid van Nederlanders naar verhalen over China. Dat die behoefte bestaat, bleek uit het succes van de VPRO-reisserie van Ruben Terlou. Die reeks sprak aan omdat zijn Chinaverhalen niet overeenkomen met clichés, zoals het Rode Boekje en het Plein van de Hemelse Vrede.’

‘Meer dan ooit is het in ons eigen belang om kennis over China te vergroten’

Tijdens de voorbereidingen van het fotofestival sloeg het coronavirus toe. Licht gedesoriënteerd door twee keer twee weken in thuisquarantaine in zijn flatje in Beijing, worstelde Lundgren: zou corona Nederlanders de lust in een Chinatentoonstelling ontnemen? Zou het festival wel doorgaan? ‘De pandemie geeft ons thema extra urgentie: meer dan ooit is het in ons eigen belang om onze kennis over China te vergroten. We hebben een extra fotograaf toegevoegd met de serie 100.000 people wearing masks. Zijn foto’s sluiten aan bij de gewenning van Nederlanders aan het dragen van mondkapjes. Jammer dat de fotografen zelf er niet bij kunnen zijn door covid. Ik kan zelf ook niet overkomen, eenmaal weg uit China is het moeilijk terug thuis te komen.’

Thuis is voor Lundgren Beijing, al vijftien jaar. Hij studeerde in de Chinese hoofdstad aan de kunstacademie en werkt er als curator en fotograaf voor onder meer de Volkskrant. Door die jarenlange China-ervaring kijkt hij verder dan de huidige aanvaringen tussen het Westen en de Volksrepubliek. Graag had Lundgren een officiële staatsfotograaf in zijn selectie opgenomen, maar hun gepolijste propaganda van militaire parades en politieke vergaderingen vertelt geen verhaal, vindt hij. ‘Dan kies ik liever een onafhankelijke fotograaf die met een drone afgedankte shared bikes fotografeert. Van 2017 tot 2019 was China in de ban van de deelfietsen die overal de wegen versperden. De fietsen werden afgevoerd en ergens neergezet. Miljoenen fietsen vanuit de lucht gefotografeerd: het is net een tulpenveld.’

  • No Place to Place van Guoyong Wu

Hij bereidt zich voor op enige kritiek op die eigenzinnige keuzes, zegt hij. ‘Met de huidige geopolitieke polarisatie rond China zullen sommige mensen de tentoonstelling te positief vinden. Misschien zeggen ze dat ik niet goed heb gezocht naar kritisch werk, of dat ik zelf onder de plak van de censuur zit. Ik heb geprobeerd steekjes uit te delen met werk dat indirect verwijst naar politieke gevoeligheden, maar zeker de jonge generatie fotografen is niet bezig op de manier die mensen in het Westen verwachten. Wel vertellen ze rauwe verhalen, die een genuanceerd beeld geven van China.’

Xu XiaoxiaoFotograaf

  • Werk van Xu Xiaoxiao‘s roadtrip langs de Chinese Muur

Met de keuze voor fotografie nam Xu Xiaoxiao (37) voor het eerst in haar leven een eigen besluit. ‘De belangrijke keuzen daarvóór had ik niet zelf gemaakt. Mijn moeder vertrok naar Nederland toen ik 7 jaar oud was. Een tante voedde me op. Daarna haalde mijn moeder me op 14-jarige leeftijd naar Nederland – daar had ik ook niets over te zeggen.’

Voor Xu lag het gebruikelijke scenario van het ‘goede kind’ klaar. De universiteit, trouwen, kinderen krijgen. Ze koos voor de camera na het zien van een documentaire over fotografie. ‘De camera gaf me, voor het eerst, een gevoel van regie. Als ik fotografeer maak ík de keuzen. Tegen de stroom ingaan was een strijd en ik voel me af en toe ietwat schuldig over mijn keuze voor vrijheid. Natuurlijk heb ik eerst netjes trade management gestudeerd omdat ik dan iets met China zou kunnen doen, maar dat bleek toch niets voor mij.’

Mensen met toewijding fascineren Xu en die vindt ze vaak in haar geboorteland China, bijvoorbeeld bij de ‘aeronauten’, mensen die al hun geld en tijd steken in het zelf bouwen van vliegtuigen. Hun vluchten daarmee leiden tot ongelukken – zelfs de honderden euro’s aan ziekenhuisrekeningen hebben ze ervoor over om hun droom waar te maken. Ook andere machines worden met vlijt en enthousiasme nagebouwd.

Hetzelfde doorzettingsvermogen trof Xu op haar roadtrip langs het ultieme symbool van China, de Grote Muur, voor haar boek Watering my Horse by a Spring at the Foot of the Great Wall.

Barre Noord-Chinese bergketens en de volkomen leegte van de westelijke woestijnen bieden de boeren daar slechts een hard en arm leven. Het landschap is zo onbarmhartig dat zelfs een gewone gele emmer al oogverblindend mooi is. Xu bezocht conservatoren van de Muur: mensen die voor een fooi wekelijks lange trajecten patrouilleren en historische artefacten redden van de elementen en de dieven. ‘Die toewijding aan het beschermen van dat stuk Muur en het bijeenbrengen van voorwerpen in een museum zijn geweldig. Sta ik ergens in de provincie, trekken ze zomaar een vijfhonderd jaar oude kaart uit de Mingdynastie uit een laatje.’

Het was de armzaligheid van de levens aan de voet van de Muur die het glorieuze aura van het vestingwerk in Xu’s beleving liet slijten. ‘De dorpelingen denken aan de Muur als een po wanr, een oud nutteloos ding. Ze laten er schapen grazen, zaaien groente­velden in. Soms gebruiken ze de Muur als grotwoning.

In 2017 reed ze samen met een assistent in drie etappes langs de Muur, tot de woestijnprovincies Ningxia en Gansu, waar de verdedigingslinie slechts een kwetsbaar, afbrokkelend muurtje van aangestampte aarde is. Toen had ze het te pakken, die spanning tussen het overschatten en onderschatten van de waarde van de Chinese Grote Muur: ‘Ik heb van de mensen die ik daar heb gefotografeerd vooral iets over hun mentaliteit geleerd. Ze streven naar een beter leven en zijn blij met wat ze hebben. Niet jammeren, maar doen.’

Feng LiFotograaf

  • Werk uit Witte Nachten van Feng Li

Als kind leerde Feng Li (49) observeren in het ziekenhuis waar zijn moeder als arts werkte. ‘Ze nam me altijd mee naar haar werk, ik ben min of meer opgegroeid in het ziekenhuis. Stervenden, zieken, mensen die het uitschreeuwen van pijn: griezelig, tot ik merkte dat als ik goed keek, er niets was om bang voor te zijn.’ Tijdens zijn studie traditionele Chinese geneeskunst raakte hij vervolgens gefascineerd door het menselijk lichaam. ‘Een mens zit ingewikkeld in elkaar. De Chinese geneeskunde laat je met een open, brede blik naar de gehele patiënt kijken. Die inzichten komen van pas bij het fotograferen van mensen. Iets in het licht op hun gezicht of hun houding raakt mijn ziel. Dat duurt soms een seconde, dan is het weg. Ik grijp dat moment omdat ik het jammer vind het zomaar te laten verdwijnen.’

Vandaar dat hij mensen fotografeert op straat. Elke dag, en dat al sinds 2005: dat is zijn project Bai Ye (Witte Nachten). Hij kent zijn onderwerpen niet persoonlijk en hij maakt geen praatje. De aantrekkingskracht zit ’m in die ene seconde, als het innerlijk leven van de fotograaf zich verbindt met een scène op straat. Een zenuwachtig schoolkind, een bellende man, een bejaarde bij de kapper: elk beeld kan die klik met zijn ziel opleveren. ‘In een donker dorpsstraatje zag ik een warmrode gloed, daar zat een oude man onder de lampen van een kapper. Het leek net een afgodsbeeld, zo stil zat hij. Het licht droop van hem af. We hebben niets tegen elkaar gezegd. Ik fotografeerde hem en vertrok weer.’

‘We vinden onszelf zo belangrijk, maar we zijn nietige wezentjes’

Feng Li vertelt geen verhaal, hij zoekt niet uit wie die bejaarde is, maar bewaart hem in zijn Witte Nachten-collectie bij al die andere passanten. In zijn dagelijkse werk als ambtenaar voor de communicatieafdeling van de provinciale overheid fotografeert hij propaganda: ambtenaren in het gelid tijdens politieke vergaderingen, kersvers opgeleverde nieuwbouwwijken en partijbazen die een strak aangelegd park openen. ‘De levensstandaard in China gaat zo snel vooruit, dat ik niet hoef te overdrijven. Als ik een objectief beeld geef, spreken het succes en de vooruitgang voor zich.’ Of hij nu fotografeert voor de overheid of zijn eindeloze Witte Nachten-project, hij vindt het allebei even interessant en bevredigend. ‘Mijn collega-ambtenaren begrijpen niet altijd wat ik doe met Witte Nachten. Wow, dat is zeker kunst, zeggen ze, maar ze geven me alle ruimte om eraan te werken. Mijn baan en mijn Witte Nachtenproject vloeien natuurlijk in elkaar over.’

De fotograaf woont in de provinciehoofdstad Chengdu met zijn vrouw, drie katten, een vogel en een vet varken als huisdier, maar voor Feng Li maakt het niet uit of hij daar werkt of in Berlijn of Parijs. ‘Mijn thema is de mens in zijn vooruitgang. Steden ontwikkelen zich zó snel dat de diersoort in die habitat, de mens, het niet kan bijhouden. We vinden onszelf zo belangrijk, we vervuilen de aarde, maar we zijn nietige wezentjes.’ Eigenlijk documenteert Feng Li menselijke fauna: ‘En zo lang de mensen voor mijn lens blijven veranderen, is mijn project niet af.’

BredaPhoto is van 9 september tot en met 25 oktober te zien op diverse locaties rond het centrum van Breda. ‘China Imagined’ is te zien in de Grote Kerk. bredaphoto.nl

Volg ons