7 Zonden & 7 Deugden | Pasen

De zeven zonden en zeven deugden in coronatijd

Elk jaar verbindt de Volkskrant op Paas­zaterdag de klassieke Zeven Hoofdzonden met de actualiteit, maar in tijden van corona komt ook het beste in de mens naar boven. Dus dit jaar: de zeven hoofdzonden plus de zeven deugden.

7 Zonden & 7 Deugden | Pasen

De zeven zonden en zeven deugden in coronatijd

Elk jaar verbindt de Volkskrant op Paas­zaterdag de klassieke Zeven Hoofdzonden met de actualiteit, maar in tijden van corona komt ook het beste in de mens naar boven. Dus dit jaar: de zeven hoofdzonden plus de zeven deugden.

Gula – Gulzigheid‘De vleermuiseters’

Als de pandemie van 2020 met één hoofdzonde begon, dan was het waarschijnlijk gula, in de Middeleeuwen vertaald als vraatzucht. In verhalen over de oorsprong van het corona­virus klinken vaak beschuldigingen richting ‘vleermuiseters’ in de Chinese stad Wuhan. Wetenschappers pleiten vleermuizen van de overdracht van covid-19 vrij: in de late herfst van 2019 verkeerden die in winterslaap. Echter: op de niet-vegetarische markt van Wuhan werden vele andere diersoorten levend aangeboden om door gulzige klanten te worden verorberd. Veel van de eerste ­coronapatiënten hadden die markt bezocht – er is weinig twijfel dat de overdracht van covid-19 plaatsvond van ‘een levend product’ op een likkebaardend mens.

Fortitudo – MoedLi Wenliang

Toen het aantal patiënten op de intensive care in het ziekenhuis van Wuhan in december exponentieel begon te stijgen, durfde oogarts Li Wenliang alarm te slaan. Fortitudo, moed, behoorde in de klassieke Oudheid al tot de vier kardinale deugden. De moed van Li mag met recht uitzonderlijk worden genoemd. De Volksrepubliek China is een totalitaire staat – wie daar een ongemakkelijke waarheid naar buiten brengt, krijgt gegarandeerd te maken met repressie. Op 3 januari werd Li Wenliang met zeven andere klokkenluiders uit de medische zorg beschuldigd van ‘verspreiding van valse geruchten’ en ‘verstoring van de sociale orde’. Li overleed op 7 februari op 34-jarige leeftijd zelf aan het coronavirus, maar zal worden herinnerd om dezelfde kardinale deugd als Andrei Sacharov.

Superbia – Hoogmoed, ijdelheidXi Jinping

Medici in Wuhan speelde parten dat het politiek klimaat in China onder Xi Jinping repressiever is dan het sinds de dood van Mao in 1976 is geweest. Voor het eerst sinds bijna een halve eeuw wordt de toppositie in de Communistische Partij weer bekleed door iemand die zijn eigen onfeilbaarheid een persoonscultus waard acht. ­Superbia, ijdelheid, is door de eeuwen heen vaak de zonde der zonden genoemd, fons et origo, bron en oorsprong, in het vocabulaire van theologen. Bron en oorsprong van een angstcultuur die medisch specialisten in een dictatuur de mond snoert, is de ijdelheid van de dictator. Bron en oorsprong van het tegenhouden van betrouwbare informatie over de omvang van een epidemie en het verlagen van het officiële dodental, is precies dezelfde ijdelheid.

Invidia – Afgunst, leedvermaakFox News en People’s Daily

Als mensen ontstemd zijn dat een ander iets heeft, zijn ze jaloers; als mensen verhéúgd zijn dat een ander iets heeft, is er sprake van leedvermaak, reden waarom deze neiging vaak wordt ondergebracht bij de zonde ­invidia. Coronagrappen waren in ­januari en februari buiten China schering en inslag, maar op het Amerikaanse televisienetwerk Fox News – nooit bekend om hoogstaande principes – werd ‘het Chinese virus’ een bron van leedvermaak. Sinds het ­virus grote aantallen slachtoffers eist in de VS, heeft het leedvermaak zich verplaatst naar de Chinese Partijkrant People’s Daily, die het oplopende Amerikaanse dodental dagelijks laat contrasteren met het lage Chinese cijfer, althans het officiële.

Acedia – LuiheidDonald J. Trump

Het interessante van de hoofdzonde acedia is dat die zowel luiheid, gemakzucht als traagheid omvat. De 45ste president van de VS gaf voor de coronacrisis soms al blijk van deze ondeugden, maar verbaasde vriend en vijand zo laat als maart met uitspraken over ‘het Chinese virus’ toen dat allang een pandemie was geworden: ‘Ik ben niet bezorgd’, zei Trump, en: ‘Het zal snel weggaan.’

Prudentia – VoorzichtigheidMark Rutte

De Amerikaanse president was niet bezorgd, de Hongaarse premier rekende af met restjes democratie, de Chinese leider verhoogde de repressie, de Britse premier was roekeloos, de Franse president sprak pathetisch. Was er ook een land met een leider die blijk gaf van de deugd behoedzaamheid? Jazeker. Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing schreef over de premier van Nederland: ‘Een premier die blijft benadrukken dat hij de wijsheid niet in pacht heeft, wiens ego niet gebutst kan worden wanneer hij op eerder genomen ideeën of beslissingen moet terugkomen, daarmee komen we in een crisis een heel eind.’ Imperfectie is het premierschap van Mark Rutte eigen, bevoorrecht zijn landen waar enigszins verstandige mensen regeren.

Ira – WoedeHamsteraars

De eerste emotie die opwelt als mensen het moeten stellen zonder iets wat ze vanzelfsprekend vinden, is doorgaans woede. Dat beschaving een laagje vernis is, konden we in pre-coronatijden lezen op tegeltjes. De afgelopen weken konden we het zíén in supermarkten waar klanten producten misten. Eén leeg schap kon twee kilo woede losmaken. Hamstergedrag wordt verklaard uit angst voor schaarste. Uit voormalig communistisch Europa komt het inzicht dat hamsteraars geen bange maar boze mensen zijn: klanten die in woede ontsteken omdat ze niet vinden wat ze zoeken, kopen uit frustratie extra veel van iets wat ze niet zoeken, wat weer tot woede bij andere klanten leidt.

Caritas – NaastenliefdeMilanese boodschappenstudenten

De zeven deugden hebben een verschillende oorsprong. Vier – moed, bedachtzaamheid, rechtvaardigheid en matigheid – zijn kardinale deugden uit de Oudheid. Toen Europa een christelijk continent werd, kwamen daar de drie theologische deugden geloof (fides), hoop (spes) en liefde (caritas) bij. Milaan was de eerste grote Europese stad waar een lockdown van kracht werd – in de dagen erna werd de stad het toneel van wat een ‘wedergeboorte van naastenliefde’ is gaan heten. Op deuren van woningcomplexen verschenen briefjes van studenten die aanboden boodschappen te doen voor patiënten in thuisquarantaine. Die boodschappenstudenten kregen overal ­navolging: de afgelopen weken inspireerde het coronavirus miljoenen ­Europeanen voor anderen boodschappen te doen, of zomaar iets anders voor naasten te ondernemen.

Iustitia – RechtvaardigheidVerpleegkundigen en oud-verpleegkundigen

‘Ik ben er zeker van dat de grootste helden degenen zijn die hun plicht doen in de sleur van aangelegenheden terwijl de wereld wervelt als een gekmakende tol’, is een klassieke uitspraak Florence Nightingale, de vrouw die met haar olielamp door noodhospitalen op de Krim liep en de mater familias werd van ’s werelds verpleegkundigen. 164 jaar na de Krimoorlog lopen haar navolgers door noodhospitalen in Central Park. De grootste helden worden nergens ter wereld goed betaald – aan hun ethos verandert het niets. Midden maart plaatste docent verpleegkunde Karin van Montfoort een oproep op Linked­In aan oud-verpleegkundigen om bij te springen in overbelaste ziekenhuizen: in luttele tijd meldden zich er 1.750. De Romeinse godin Iustitia is de icoon van de rechterlijke macht, de naar haar vernoemde kardinale deugd staat voor een weigering onrechtvaardigheid aan te zien.

Avaritia – Hebzucht3i Group

Er komt een tijd dat geschiedschrijvers zich zullen afvragen waarom westerse overheden in de 21ste eeuw toestonden dat ‘multinational private equity and venture capital companies’ schade toebrachten aan 99 procent van de bevolking. Dat een pandemie de geldzucht van Oxford-geschoolde roofkapitalisten niet zou doen verdampen, viel te voorspellen. Toch schokte de houding van de Britse 3i Group – eigenaar van de ­Nederlandse budgetwinkel Action – zelfs kenners van het roofkapitalisme. Vanwege de coronacrisis besloot de 3i Group leveranciers voorlopig niet te betalen. Deelnemers aan dit private equityhuis keerden zichzelf de afgelopen jaren miljarden aan dividend uit. Dat is nu hún geld. ­Leveranciers die in de problemen ­komen, moeten hun hand maar ophouden bij een overheid. Of ze zoeken het zelf maar uit.

Spes – HoopBalkonzangers

En toch is er hoop – en vaak neemt die hoop de liedvorm aan. Al sinds mensenheugenis is het over een goede afloop beter zingen dan praten. Het lijflied van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging We Shall Overcome is niet half zo krachtig als je de tekst opleest. Véél Europeanen kregen dit voorjaar een publieke zangstem. In maart begonnen Italianen elkaar vanaf balkons toe te zingen, waarna ook elders balkons in concertpodia transformeerden. Inmiddels wordt ook in Noord-Amerika op balkons gezongen, al is in Toronto een waarschuwing afgegeven aan professionele operazangers: hun aria’s blijken zwerfkatten aan te trekken.

Fides – GeloofKleinkinderen

Op 27 maart sprak paus Franciscus speciaal voor kwetsbare ouderen en coronapatiënten alleen op het Sint Pietersplein zijn zege ‘Urbi et Orbi’ uit. Vele Europese opa’s en oma’s kregen óók een hart onder de riem gestoken van kleinkinderen, allemaal met een rotsvast geloof dat hun groot­ouders deze crisis gaan doorstaan. Ze gooiden tekeningen door brievenbussen, tekenden stoeptegels vol en maakten spandoeken. Een zieke oma van 80 stuurde een foto naar de Volkskrant van een spandoek aan de achterkant van haar flat, gemaakt door haar kleindochter van 10. ‘Lieve oma, alles komt goed, Nannita.’ Veel lezers waren bijna net zo geroerd als de oma van Nannita.

Luxuria – OnkuisheidAlibaba Group

Hoe kan een virus dat mensen noopt afstand te bewaren tot onkuisheid leiden? Wie die vraag stelt, heeft geen smartphone: in tijden van apps hoeven we mensen niet meer fysiek te naderen om ze te begluren. Particuliere digitale gluurders zijn tot daaraan toe – als bedrijven zich toegang verschaffen tot intieme handelingen, nota bene in opdracht van overheden die geen peepshow willen missen, mag dat zorgwekkend heten. De Alibaba Group uit Hangzhou ontwikkelde voor de Chinese overheid een app die officieel is bedoeld verspreiding van covid-19 tegen te gaan, maar de facto van China een geavanceerde gluurstaat maakt. Ook elders bepleiten adepten van peepshows ‘apps voor onze eigen bestwil’. Hoe analoge intimiteit te redden valt, is een vraag voor het postcoronatijdperk.

Temperantia – GematigdheidDe meeste mensen

Voor de coronacrisis begon namen mensen het ervan, althans flink wat mensen uit bevoorrechte landen. Ze konden er op los eten, en feesten, en reizen, vaak deden ze het tegelijkertijd. Vleermuizen aten ze niet, maar in Thailand deden ze zich wel tegoed aan insecten. Of de coronacrisis een tijdperk van matiging, soberheid, ambachtelijkheid en kleinschaligheid zal inluiden, zoals trendwatcher Lidewij Edelkoort voorspelt, valt voor mensen die niet in de toekomst kunnen kijken nog te bezien. Zeker is dat veruit de meeste Europeanen de afgelopen weken blijk gaven van de kardinale deugd temperantia, nota bene in de periode van het jaar dat veel van hun grootouders de veertigdagentijd voor Pasen in acht namen. De Belgische psychiater Dirk de Wachter zei: het is al mooi als mensen iets van de geest van deze tijd weten vast te houden.