Met een bewerkte selfie naar de cosmetisch arts: zo wil ik het graag

Google en Snapchat voeren campagne tegen straktrekfilters in foto-apps die standaard aanstaan. Ze worden in verband gebracht met de stijgende vraag naar cosmetische behandelingen onder jongeren.

Met een bewerkte selfie naar de cosmetisch arts: zo wil ik het graag

Google en Snapchat voeren campagne tegen straktrekfilters in foto-apps die standaard aanstaan. Ze worden in verband gebracht met de stijgende vraag naar cosmetische behandelingen onder jongeren.

Toen Khloe Kardashian, een van de zussen uit het Kardashian-imperium, deze zomer weer eens een selfie op sociale media zette, waren haar volgers verbijsterd. De vrouw op de foto leek nauwelijks nog op Khloe. Deze foto was zelfs naar Kardashian-maatstaven extreem. Haar viel hoon ten deel.

Ook oudere zus Kim is niet vies van een selfie. Naar eigen zeggen schoot ze tijdens een tripje naar Mexico een paar jaar terug in vier dagen tijd 6.000 selfies. Ofwel 1.500 per dag. Bijna 90 per uur.

De succesvolle Kardashians zijn niet de enigen die de selfiecamera weten te vinden. Volgens cijfers van Google is maar liefst 70 procent van alle foto’s die met een Android-mobieltje worden genomen een selfie. Op Google Photo staan 24 miljard selfies.

Het mobieltje is onze hedendaagse spiegel, al op het moment vóór we de foto maken. Waar Narcissus in de bekende mythe verliefd was op zijn eigen spiegelbeeld, gaat de liefde nu steeds vaker uit naar de opgepimpte versie van het oorspronkelijke beeld. De digitale afdruk daarvan – de selfie – vindt zijn weg naar de buitenwereld, op zoek naar bevestiging voor de maker.

Zo extreem als bij Khloe Kardashian gaat het meestal niet. Er zijn speciale apps voor radicale make-overs en er zijn apps voor grappige effecten, maar normaal gesproken zijn de veranderingen subtieler. Ieder modern mobieltje heeft in de standaard foto-app ook wat knoppen om foto’s te bewerken. De ogen net wat groter, de lippen een tikje voller, de huid egaler, de pukkel weggegumd.

Juist in de filterfunctie van de gewone foto-app zit een groot probleem, waarschuwt Google. Samen met filterspecialist Snapchat is het techbedrijf een campagne begonnen die ervoor moet zorgen dat de straktrekfilters niet standaard aanstaan. Bij sommige toestellen is dat namelijk al een tijdje het geval. Al zo’n vier jaar geleden trok een blogger aan de bel nadat ze had ontdekt dat haar Samsung een filter toepaste dat zelfs haar sproeten liet verdwijnen.

Ook Google zelf maakte zich bij zijn Pixel-mobieltjes schuldig aan het fenomeen. Het bedrijf heeft dit in zijn laatste modellen teruggedraaid. Google hoopt dat ook andere mobieltjesmakers ophouden met het standaard bijwerken van portretten. Verder willen Snapchat en Google af van termen als ‘beauty’ bij de filters. In plaats daarvan moeten er neutrale labels komen.

Ieder modern mobieltje heeft in de standaard foto-app ook wat knoppen om foto’s te bewerken. Foto: Io Cooman Ieder modern mobieltje heeft in de standaard foto-app ook wat knoppen om foto’s te bewerken. Foto: Io Cooman
Ieder modern mobieltje heeft in de standaard foto-app ook wat knoppen om foto’s te bewerken. Foto: Io Cooman Ieder modern mobieltje heeft in de standaard foto-app ook wat knoppen om foto’s te bewerken. Foto: Io Cooman

Google stelt dat filters en de bijbehorende termen een negatief effect op de mentale gezondheid van gebruikers kunnen hebben, omdat er een schoonheidsideaal wordt gecreëerd waaraan ze in het echte leven niet kunnen voldoen.

Communicatiewetenschapper Jolanda Veldhuis, die aan de Vrije Universiteit Amsterdam het effect van het delen van bewerkte selfies onderzoekt, noemt het een goed initiatief. ‘Er is een discrepantie tussen het plaatje dat je aan de buitenwereld laat zien en hoe je echt bent. Dat kan inderdaad voor problemen zorgen. En al helemaal als een bewerking automatisch gebeurt.’

Jongeren zijn volgens haar bewust bezig met selfies: ‘Ze maken een hele serie en vervolgens kiezen ze uit tientallen selfies de mooiste uit. Die wordt vervolgens soms ook bewerkt voordat hij zijn weg naar Instagram of een ander medium vindt.’ En daarna is het wachten op de onvermijdelijke likes.

Of de geportretteerde hier vervolgens blij of depressief van wordt, verschilt per persoon, zegt Veldhuis. ‘Wie al onzeker is en een laag zelfbeeld heeft, zal extra gevoelig zijn voor het gapende gat tussen de bewerking en het origineel.’ Veldhuis doet hier onderzoek naar. Wat ze al weet: ‘Mensen zien zowel het onbewerkte beeld als de gepolijste selfie als hun ‘echte ik’. Blijkbaar is er een soort offline en een online ik die beiden even echt voelen.’

Of de geportretteerde hier vervolgens blij of depressief van wordt, verschilt per persoon. Foto: Io Cooman Of de geportretteerde hier vervolgens blij of depressief van wordt, verschilt per persoon. Foto: Io Cooman
Of de geportretteerde hier vervolgens blij of depressief van wordt, verschilt per persoon. Foto: Io Cooman Of de geportretteerde hier vervolgens blij of depressief van wordt, verschilt per persoon. Foto: Io Cooman

Cosmetisch arts Tom Decates ziet in zijn praktijk regelmatig jonge meisjes met een foto van rolmodel Kylie Jenner (de jongste zus van Kim Kardashian) in de hand en het verzoek: zo wil ik er ook uitzien. Maar ook meisjes en jongens die met een bewerkte selfie aankomen en het verzoek het gat tussen de werkelijkheid en de geretoucheerde selfie te dichten. Niet door te stoppen met het gebruik van filters, maar door het inspuiten van fillers.

Kylie Jenner Beeld EPA

Uit onderzoek van het Erasmus MC onder leiding van Decates bleek eerder dit jaar dat steeds meer jonge Nederlanders zich laten behandelen met botox en fillers. Het percentage 18- tot 25-jarigen steeg in tien jaar van 3,1 naar 8 procent. Volgens Decates is dit pas het begin: ‘Als je naar Engeland gaat, zie je wat ons voorland is.’

De arts maakt zich zorgen. Allereerst om de komst van beunhazen die ‘driehoog-achter’ met fillers in de weer zijn, met alle gezondheidsrisico’s van dien. Maar hij heeft ook zorgen om de mensen die bij hem aankloppen. Zo’n 10 tot 15 procent heeft volgens Decates last van Body Dysmorphic Disorder, het obsessieve idee dat er iets mis is met het lichaam. De arts (‘Mijn verdienmodel is inspuiten’) probeert deze personen er via een vragenlijst uit te vissen. Liever behandelt hij mensen die al tevreden met zichzelf zijn en ‘de puntjes op de i willen zetten’.

Ook communicatiewetenschapper Anne-Mette Hermans is blij met het initiatief van Google en Snapchat. Zij deed aan de Erasmus Universiteit onderzoek naar de vraag hoe cosmetische ingrepen worden geadverteerd – en genormaliseerd. Op het moment onderzoekt ze samen met Decates de motivatie van jongeren om cosmetische ingrepen te ondergaan en kijkt daarbij naar de rol van sociale media.

Het bestaan van beautyfilters wijst op een groot maatschappelijk probleem, zegt Hermans. ‘Jongeren krijgen het idee dat alles maakbaar is en dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun uiterlijk. Daar moeten we kritisch naar kijken.’ Het spiegelen aan beroemdheden als Kylie Jenner is één, het spiegelen aan je eigen gefilterde selfie noemt Hermans een volgende stap op weg naar het maakbaarheidsideaal.

Maar een direct verband tussen het gebruik van filters en sociale media en de stijgende vraag naar cosmetische ingrepen is nog niet aangetoond: ‘Dat weten we nog niet goed. Je kunt ook redeneren dat mensen al onzeker zijn en daarom wellicht filters gebruiken.’

Nog erger dan foto-apps die ongevraagd filters op selfies toepassen, vindt Hermans de terminologie die wordt gebruikt door telefoonfabrikanten. ‘Een term als beauty is zorgwekkend. Het impliceert dat je van jezelf niet mooi genoeg bent en dat er slechts één schoonheidsideaal is.’

De oproep zal bij de Kardashians aan dovemansoren zijn gericht. Khloe postte deze week opnieuw een foto waarop ze totaal onherkenbaar was.

Volg ons