REPORTAGE Paarden VAN Marrakech

De paarden in Marrakech verhongeren zonder toeristen

Nu het toerisme in Marokko plat ligt door de coronapandemie staan de koetsen stil in Marrakech. Met een wrang gevolg: de koetsiers verdienen niet genoeg om hun paarden te voeden. ‘Dit is catastrofaal.’

De koetsiers hebben zich neergevlijd op kartonnen dozen, onder de hoge bomen vlak bij het plein Jemaa el Fna in Marrakech. Een pot thee staat in het midden. Zo wachten ze op klanten, die waarschijnlijk niet gaan komen. Al maanden heeft zich hier geen toerist laten zien.

Ook de paarden staan lusteloos voor de kalessen. Bij sommige dieren steken de heupbotten en ribbenkasten spichtig uit het lijf. ‘Een van mijn paarden is al gestorven’, vertelt Rachid Loudini (46), een van de koetsiers. ‘En een ander moest ik verkopen.’

Koetsier Rachid Loudini: ‘Een van mijn paarden is al gestorven. En een ander moest ik verkopen.’ 

Met het dier dat hij verkocht won hij een paar jaar geleden nog een prijs, voor het beste ensemble in Marrakech. Op zijn telefoon laat Loudini een foto zien: een zilverwitte schimmel, de manen netjes gekamd, getooid met een roodwitte rozet, voor een glimmende groene koets. ‘Nu kreeg ik maar 1.200 dirham (ongeveer 120 euro) voor hem’, zegt Loudini. ‘Maar ik moest wel, mijn geld was op.’

Loudini is voorzitter van de Professionele Vereniging van Kalessen in Marrakech. Hij ziet dat alle koetsiers hetzelfde probleem hebben. Hun paarden lijden honger. Sommige dieren worden ziek of gaan dood. ‘Ik denk dat er dit jaar al vijfentwintig zijn gestorven’, zegt Rachid. ‘In normale jaren gebeurt dat misschien één keer.’

Marrakech, zo weten alle inwoners te vertellen, is een ‘ville touristique’. Van alle steden in Noord-Afrika ontving, volgens een telling van consultancybedrijf Euromonitor, alleen Caïro in 2019 meer internationale bezoekers. Dit voorjaar gooide de Marokkaanse regering de grenzen dicht. En ook al zijn buitenlandse toeristen sinds begin september weer welkom, de animo voor een tripje naar Marokko is gering nu het leven in Europa in het teken staat van de tweede coronagolf.

Het gevolg is dat over de oude medina van Marrakech een merkwaardige stilte is neergedaald. Jemaa el Fna, het meest legendarische plein van Marokko, is nu een onafzienbare roodstenen vlakte. De sapverkopers houden dapper stand – maar van slangenbezweerders, dansende aapjes of hennatatoeëerders ontbreekt ieder spoor. Zelfs de waarzeggers zijn verdwenen, al kan het haast niet anders of de toekomst ziet er beter uit dan het troosteloze heden.

En dan zijn er dus de stilstaande paardenkoetsen. ‘Ze zijn een monument’, zegt koetsier Mohamed Mihoual (68). ‘Net zo verbonden met de stad als de Koutoubia-moskee of het Bahia-paleis.’ Maar dan wel een monument in verval. Ook sommige inwoners van Marrakech begon het deze zomer op te vallen hoe slecht de paarden eruitzagen. Een tiental van hen sloeg begin augustus de handen ineen en richtte een collectief op, Makalech. Daarmee begonnen ze een actie: Red de koetsen van Marrakech.

Koetsier Mohamed Mihoual noemt de paarden een monument van de stad. Maar dan wel een monument in verval. Ook de inwoners van Marrakech is opgevallen hoe slecht de dieren eruitzien.

‘We hebben alle paarden opgezocht in hun stallen’, vertelt Catherine Reda (36), een Belgische die in Marrakech woont en die samen met haar man paardenshows organiseert. ‘Er waren heel ernstige, heel magere gevallen bij. Sommige dieren zaten onder de wonden omdat ze steeds vielen, zo zwak waren ze.’ Inmiddels zamelen liefdadigheidsorganisaties geld in en doneren ze af en toe voedselzakken aan de eigenaars van de paarden.

Voor de paarden die er het ergst aan toe waren, wist het collectief Makalech een paar opvangadressen te vinden. Een daarvan is de Société Protectrice des Animaux et de la Nature (Spana): een dierenasiel en -ziekenhuis, dat grotendeels draait op giften van Britse donateurs.

‘In de dertig jaar dat we bestaan, hebben we nooit eerder hongerende paarden opgevangen’, zegt Hassan Lamrini (60), dierenarts en directeur. ‘We zien ook veel darmproblemen. Nu de eigenaren geen geld hebben om voedsel te kopen, laten ze hun dieren scharrelen bij de vuilcontainers. Met alle gevolgen van dien.’

Je hoeft de poorten van het dierenasiel maar uit te stappen om te zien wat Lamrini bedoelt. Op een braakliggend terrein laten wachtende karrenpaarden hun neuzen in de containers verdwijnen.

Binnen, in de groene oase die het dierenasiel vormt in de stoffige stad, loopt assistent-dierenarts Kamal El Azar (47) naar een van de koetspaarden die hier is gekomen om aan te sterken. ‘Dit paard was een skelet’, zegt hij, terwijl de hengst tevreden zijn hooi verorbert. ‘Twee maanden is hij hier nu, en eindelijk ziet hij er weer goed uit.’ Even verderop staat een schimmel apathisch over het muurtje van zijn hok te kijken. Hij verblijft hier nog niet zo lang, zijn ribben zijn goed zichtbaar, aan zijn wonden likken vliegen.

El Azar is een van de mensen die normaal iedere twee weken een controle uitvoert bij de kalessen. Een eigenaar die zijn paarden niet goed verzorgt, kan dan zijn vergunning kwijtraken. Maar nu? ‘Ze hebben geen werk’, zegt El Azar. ‘Ik heb verhalen gehoord van koetsiers die in drie weken tijd niemand hadden vervoerd. Dus we laten ze maar met rust.’ Tijdens de laatste ronde die El Azar maakte, waren er koetsiers bij die huilend hun verhaal deden. ‘Dit is catastrofaal’, zucht hij.

Al ziet hij ook eigenaren die heel wat minder begaan zijn met hun dieren. ‘Er zijn families al generaties lang kalessen besturen’, zegt hij. ‘Maar voor anderen is het gewoon een manier om geld te verdienen. Zij zien de paarden als een soort bromfiets.’

De nachtverblijven van de paarden bevinden zich ver buiten het centrum van Marrakech, in een soort stad van paardenstallen. Rachid Loudini, de koetsier, gaat een van die deuren door en laat zijn twee hengsten zien. Daar staan ze, verwikkeld in die eeuwige strijd tussen vlieg en paard. Ze zijn niet mager, hoogstens een beetje vuil.

Maar ook daar komt snel verandering in. De broer van Rachid komt de schuur binnen en gooit een paar emmers water over het paard heen. Van hoofd tot benen, alles wordt zorgvuldig gewassen. Straks zal hij het dier inspannen en vertrekt hij naar het centrum van de stad. Op naar de eerste toerist – vandaag, morgen, ooit.

Volg ons