Wat deze uitvaartcentra over Nederland zeggen

Met zijn serie over crematoria en uitvaartcentra legde Adrie Mouthaan onbedoeld ook de ontkerkelijking in de Lage Landen in de 21ste eeuw vast.

Er zijn veel plekken die iets onthullen over een land, een cultuur en een tijdsgewricht, maar je kunt betogen dat de plekken waar de levenden afscheid nemen van de doden het meest vertellen. Hebben die plekken een godsdienstige functie? Vindt het afscheid binnen of buiten plaats? Zitten de mensen tijdens de rouwplechtigheid op banken, zoals in het westerse christendom, of rouwt iedereen staande, zoals in het oosterse christendom en de islam?

Uitvaartcentrum Heimolen, Sint-Niklaas

Fotograaf Adrie Mouthaan legde in zijn serie Architectuur van het afscheid aula’s van crematoria en uitvaartcentra vast in Nederland en Vlaanderen, en vervaardigde daarmee en passant een soort beeldverhaal van de ontkerkelijking in de Lage Landen in de 21ste eeuw. Op veruit de meeste andere plekken in de wereld is de architectuur van het afscheid immers religieus – een wereldwijde serie met dit thema had veel beelden van kerken, tempels en moskeeën opgeleverd.

Uitvaartcentrum Daelwijck, Utrecht

Uitvaartcentrum Hofheide, Nieuwrode

Ontkerkelijking is én vooral iets van het noordwesten van Europa én vooral iets van de laatste vijftig jaar – een halve eeuw terug was afscheidsarchitectuur ook in Nederland en Vlaanderen bovenal kerkelijke architectuur.

Uitvaartcentrum Heimolen, Sint-Niklaas

Uitvaartcentrum Tossyn, Leuven

Uitvaartcentrum Ockenburgh, Den Haag

Nieuwe crematoria en uitvaartcentra getuigen van het feit dat katholieke kerken de laatste decennia aan de eredienst werden onttrokken, en protestantse kerken buiten gebruik werden gesteld. Tegelijk getuigen de interieurs van veel nieuwe uitvaartcentra van het lange kerkelijke verleden van dit cultuurgebied. Die aula’s vertonen weinig overeenkomsten met hindoetempels, maar des te meer met de recentelijk gesloten kerken van het westerse christendom. De symmetrie en de opstelling van de banken zijn vrijwel identiek. Kandelaars geven acte de présence en de lichtval is vergelijkbaar. In ruimtes met puntdaken verraadt alleen het ontbreken van directe christelijke symboliek dat ze niet als kerken dienstdoen.

Adrie Mouthaan werd tijdens het werk aan de serie ook nog verschillen tussen Nederland en Vlaanderen gewaar. ‘In België is een hele strakke trend gaande in de architectuur. Wij zijn toch meer een volk van de tafelkleedjes en schemerlampjes.’

Uitvaartcentrum Yardenhuis, Oosterhout

Uitvaartcentrum Watergraafsmeer, Amsterdam