Van de straat

Aflevering 5: Alexander Petrosyan

Het is de fascinatie voor mensen en de manier waarop ze leven die elke straatfotograaf drijft. Rauw, ongekleurd en eerlijk. In een korte serie brengt de Volkskrant een ode aan deze oervorm van fotografie.

De fotografie was voor Petrosyan een late roeping. De eerste vijfentwintig jaar van zijn leven bestond de Sovjet-Unie nog. Beroepsfotografen mochten daar op straat doorgaans alleen maar succesvol socialistisch leven vastleggen. Toen Petrosyan de camera voor het eerst op straat hanteerde, was hij al bijna 35 en de Sovjet-Unie al bijna tien jaar geschiedenis.

Zeg gerust dat hij zijn fototoestel sindsdien nauwelijks nog neerlegde. In minder dan twee decennia groeide deze fotograaf uit tot een van de grootmeesters van het tragikomische, absurdistische of regelrecht groteske beeld, samengevat onder noemers als ‘het Rusland dat nooit ansichtkaarten haalt’ of ‘het Rusland zoals Poetin het zeker niet wil zien’.

Petrosyan: ‘In een maatschappij waar niets ooit loopt zoals het hoort, verwisselen zwart en wit constant van plek. Krankzinnigheid wordt de norm.’ Een bruiloft, een ritje met de metro, een zondagmiddag in het park – voor je weet gebeuren er de vreemdste dingen en sta je midden in een absurd theaterstuk.

Vergelijk dat eens met landen die hun zaakjes wél op orde hebben. Petrosyan reisde een keer met zijn camera naar Finland, vanuit Petersburg nog geen tweehonderd kilometer westwaarts. Ineens werden de straten netjes. In alles bleek daar voorzien, behalve in groteske taferelen voor de straatfotograaf. ‘Ik voelde me daar tamelijk hulpeloos.’ Maar laten inwoners van saaie landen niet denken dat deze fotograaf in Petersburg vooraf al op absurdistische beelden anticipeert, of precies weet waar hij die gaat schieten. De belangrijkste les die Petrosyan in bijna twee decennia leerde, is juist dat helemaal niets in zijn vak zich vooraf laat voorzien. Steevast komt hij met totaal andere beelden terug dan waarop zijn werkgever rekende. ‘Om het simpel te zeggen: de allerbeste foto’s maak je als het niet zo loopt zoals je vooraf hoopte. Als er iets ineens en per ongeluk helemaal verkeerd gaat. Het meest waardevolle op een foto is altijd een gave van Boven.’

Een enkele fout is saai, twee gecombineerde fouten kunnen iets prachtigs opleveren, zeggen ze in voormalig communistisch Europa. De geboren straatfotograaf kijkt altijd op het juiste moment de verkeerde kant op.

Alle afleveringen 'Van de straat'.

Aflevering 1: Matt Stuart legt het hedendaagse Londen vast.

Aflevering 2: Todd Darling voorziet samen met de gefotografeerde het beeld van tekst.

Aflevering 3: Usher Fellig fotografeerde de achterkant van Manhattan in de jaren veertig en vijftig.

Aflevering 4: Henri Cartier-Bresson voorzag de 20ste eeuw van iconische beelden

Aflevering 6: Otto Snoek fotografeerd zijn Rotterdam.

Aflevering 7: Tatsuo Suzuki ziet Tokio in zwart wit.